سرویس استانهای خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) - مرجانه حسینزاده: در یکی از کوچههای بافت پیرامونی حرم مطهر رضوی در مشهد، جایی که تاریخ و فرهنگ در هم تنیده و حضور مردم در این بافت کهن و تاریخی، زندگی را در رگهای این منطقه جاری نگه داشته است، خلائی محسوس احساس میشد؛ خلائی که با وجود اهمیت روزافزون کودکان و نوجوانان در جامعه، در زمینه دسترسی به فضاهای فرهنگی تخصصی، بیش از پیش نمود پیدا میکرد. در این میان، کتابخانه تخصصی مکتب بافت، به میان این خلاء قدم نهاد تا پاسخی به نیازی و چراغی فروزان برای آیندهسازان این دیار باشد.
کتابخانه تخصصی مکتب بافت، نه تنها یک کتابخانه، بلکه تجسمی از اندیشهای عمیق برای بازگرداندن سرمایههای اجتماعی و انسانی به کالبد رو به فرسایش بافت تاریخی مشهد است. این نهاد مردمی که با شعار «جایی که هر مشهدی میتواند ریشههای گمشدهاش را در آن بجوید» راهاندازی شد، با درک شش مسئله کلیدی که بافت تاریخی با آن دست و پنجه نرم میکند – از چالشهای سکونت و کمبود فضاهای فرهنگی گرفته تا ارتباط پیچیده بافت با شهر و زیارت، اقتصاد بومی، فرسودگی زیرساختها و مهمتر از همه، فقدان نهاد واسط میان مردم و ساختارهای حاکمیتی – متولد شد.
ایجاد کتابخانه تخصصی مکتب بافت، بیش از یک اقدام فرهنگی، گامی استراتژیک در راستای نهادسازی، احیای روحیه اجتماعی و ارائه راهکارهایی خلاقانه برای مسائل ریشهدار بافت تاریخی بود. این کتابخانه، با فراهم آوردن فضایی امن و الهامبخش، نه تنها به رفع کمبود شدید نهادهای فرهنگی برای کودکان و نوجوانان در این منطقه پاسخ داده است، بلکه با برگزاری کلاسهای آموزشی متنوع و جذاب، نقشی کلیدی در شکوفایی استعدادها و علاقهمندیهای نسل جوان ایفا میکند.
اشتیاق و محبتی که کودکان و نوجوانان بافت تاریخی مشهد نسبت به کتابخانه تخصصی مکتب بافت از خود نشان میدهند، گواهی بر ضرورت حیاتی این مجموعه و اثربخشی رویکرد آن است. این گزارش بر آن است تا ضمن معرفی جزئیات این کتابخانه تخصصی، به بررسی نقش آن در غنیسازی فرهنگی و اجتماعی کودکان و نوجوانان بافت تاریخی مشهد بپردازد و نشان دهد که چگونه مکتب بافت، با تکیه بر دانش، خلاقیت و مشارکت جمعی، بذری از امید را در دل این گستره تاریخی کاشته است.
ملیحه کروخی، مشهدشناس و پژوهشگر مکتب بافت درباره این کتابخانه تخصصی به خبرنگار ایبنا گفت: در محدوده بافت تاریخی پیرامون حرم مطهر رضوی، جایی که طی سالهای گذشته تحولات کالبدی، تخریبها و جابهجاییهای جمعیتی، زندگی ساکنان قدیمی و بهویژه کودکان این محدوده را تحت تأثیر قرار داده است، نیاز به یک فضای فرهنگی برای کودکان بیش از هر زمان دیگری احساس میشد.
جبران بخشی از خلأ فرهنگی و آموزشی کودکان
وی افزود: کودکانی که بخشی از آنها از شهرهای دیگر به این محدوده آمده بودند، برخی از اتباع بودند و تعدادی نیز به دلیل نداشتن مدارک هویتی از فرصتهای معمول آموزشی محروم مانده بودند. در همین شرایط، کتابخانه کودک و نوجوان مکتب بافت در شهریورماه ۱۴۰۱ و در پی تفاهمنامه میان مدیریت تسهیلگری و مشارکتهای شرکت عمران و مسکن ثامن و مؤسسه رسم زندگی شکل گرفت؛ کتابخانهای که قرار بود تنها محلی برای امانت گرفتن کتاب نباشد، بلکه بخشی از خلأ فرهنگی و آموزشی کودکان این محدوده را نیز جبران کند.
ایده شکلگیری این کتابخانه تخصصی
این مشهدشناس با اشاره به ایده شکلگیری این کتابخانه گفت: پیش از افتتاح رسمی آن، برنامهای با عنوان «کتاب و کلوچه» شکل گرفته بود، برنامهای که مکتب بافت برای کودکان محله و با محوریت کتاب و کتابخوانی برگزار میکرد. به گفته ستاره باقری، مدیر اجرایی مؤسسه رسم کودکی در مشهد، حضور در میان کودکان این محدوده و مشاهده علاقه آنها به فعالیتهای فرهنگی، در کنار دور بودنشان از امکانات فرهنگی، زمینه پیشنهاد راهاندازی یک کتابخانه را فراهم کرد.
کروخی ادامه داد: اما راهاندازی کتابخانه با یک اتفاق مهم دیگر همراه شد؛ مشارکت مردم. فراخوانی برای اهدای کتابهای بلااستفاده کودکان و نوجوانان منتشر شد و در مدت تنها سه هفته، با همراهی مردم، ناشران، کتابفروشیها و گروههای مختلف، بیش از سه هزار جلد کتاب جمعآوری شد.
پژوهشگر مکتب بافت ادامه داد: استقبال از این فراخوان حتی برگزارکنندگان را نیز غافلگیر کرد و باعث شد کتابخانه پیش از پایان تابستان ۱۴۰۱ فعالیت خود را آغاز کند.
وی گفت: بخشی از کتابهای جمعآوریشده تکراری بود و به همین دلیل، این منابع در ادامه به کتابخانهها و مراکز دیگری که نیازمند کتاب بودند اختصاص یافت. از میان مجموعه اولیه، حدود ۶۰۰ عنوان برای نوجوانان بالای ۱۴ سال، حدود ۴۰۰ عنوان برای گروه سنی ۱۰ تا ۱۴ سال و بخش عمدهای نیز برای کودکان زیر ۱۰ سال در نظر گرفته شده بود.
برگزاری برنامههای فرهنگی و آموزشی
کروخی گفت: امروز کتابخانه کودک و نوجوان مکتب بافت، علاوه بر نقش خود بهعنوان یک مرکز مطالعه و امانت، مجموعهای از برنامههای فرهنگی و آموزشی را نیز دنبال میکند. عضویت کودکان و نوجوانان در کتابخانه رایگان است و منابع بر اساس گروههای سنی دستهبندی شدهاند تا انتخاب کتاب برای کودکان، والدین و مربیان آسانتر باشد.
وی افزود: داستانهای ایرانی و خارجی، کتابهای علمی، تاریخی، مذهبی، طنز و سرگرمی در این مجموعه حضور دارند و فعالیتهایی همچون قصهگویی و کارگاههای فرهنگی، از جمله برنامههای جنبی آن است.
این مشهدشناس اظهار کرد: در حال حاضر این کتابخانه ۲۴۸۰ جلد کتاب و ۱۱۰ عضو دارد. منابع آن در پنج رده سنی دستهبندی شدهاند: ۱۴۰ جلد برای گروه «الف» (زیر ۷ سال)، ۸۳۰ جلد برای گروه «ب» (۷ تا ۹ سال)، ۱۰۵۰ جلد برای گروه «ج» (۹ تا ۱۲ سال)، ۲۵۰ جلد برای گروه «د» (۱۲ تا ۱۵ سال) و ۱۶۰ جلد برای گروه «ه» (بالای ۱۵ سال).
وی گفت: تأسیس و پشتیبانی این کتابخانه بر عهده مکتب بافت است و این مجموعه را میتوان بخشی از رویکرد فرهنگی این نهاد در بافت تاریخی مشهد دانست؛ رویکردی که تلاش میکند در کنار توجه به بناها و میراث کالبدی، به انسانها و بهویژه کودکان ساکن در این بافت نیز توجه کند.
کودک امروز روایتگر آینده بافت تاریخی مشهد است
کروخی اظهار کرد: مجتبی گیوهچی، مدیر مکتب بافت، این نگاه را فراتر از راهاندازی یک کتابخانه میداند. او معتقد است «آبادانی و روایت سازندگی بافت تاریخی مشهد از رهگذر تخیل و رویاهای کودکان مشهدی میگذرد. این کودکان هستند که میتوانند با تخیل خود آینده شهر را رقم بزنند، نه ساختوساز و آجر و کالبد.» از نگاه او، اگر قرار است آینده بافت تاریخی مشهد ساخته شود، سرمایهگذاری فرهنگی بر روی کودکان باید یکی از مهمترین هدفگذاریهای توسعه باشد؛ چرا که کودک امروز، شهروند و روایتگر آینده این بافت است.
وی افزود: از همین منظر، کارکرد کتابخانه تنها به ترویج مطالعه محدود نشده است. آموزش الفبای فارسی، تقویت مهارت خواندن و نوشتن برای کودکان کمسواد یا بیسواد و ارائه خدمات کمکتحصیلی به دانشآموزان، از دیگر فعالیتهایی است که برای این کتابخانه تعریف شده است. به این ترتیب، کتابخانه کودک و نوجوان مکتب بافت بیش از آنکه صرفاً مخزنی از کتاب باشد، تلاشی برای ایجاد یک فضای فرهنگی در محلهای است که سالها از چنین امکاناتی محروم بوده است.
پژوهشگر مکتب بافت ادامه داد: شاید مهمترین ویژگی این تجربه، همین تغییر نگاه باشد؛ اینکه احیای بافت تاریخی فقط به معنای مرمت بناها، ساختوساز یا حفظ کالبد گذشته نیست، بلکه آینده این بافت به انسانهایی وابسته است که قرار است در آن زندگی کنند. از این منظر، کتابخانه کودک و نوجوان مکتب بافت، سرمایهگذاری بر آینده است؛ تلاشی برای اینکه کودکان امروز، با کتاب، تخیل و شناخت، بتوانند فردای این شهر را تصور و برای ساختنش مشارکت کنند.
نظر شما