به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، سمینار آموزشی «نقش رنگ در هنر مدرن و معاصر» با محوریت شناخت و کاربرد رنگ در هنر و طراحی، یکشنبه (۲۵ مردادماه) برگزار شد؛ رویدادی که نگاهی تخصصی به زبان رنگ و تأثیر آن بر شکلگیری و دریافت آثار هنری در صنعت چاپ و تابلوسازی داشت.
در ابتدای این نشست، بابک عابدین، با اشاره به تحولات ساختاری انجامشده در اتحادیه، طی یکسال گذشته، گفت: با همکاری هیئتمدیره و همکاران اتحادیه، حرکت به سمت توسعه خدمات حرفهای و ایجاد ساختارهای تخصصی در اتحادیه دنبال شده است.
وی با اشاره به فعالیت کمیسیونهای تخصصی اتحادیه افزود: کمیسیونهای فنی، حل اختلاف، آموزش، بازرسی و رسیدگی به شکایات، طی حدود هشت تا ۹ ماه گذشته فعالیت خود را آغاز کردهاند و به شکل تخصصی به مسائل و نیازهای صنفی رسیدگی میکنند.
عابدین، کمیسیون آموزش را یکی از اولویتهای اتحادیه عنوان کرد و ادامه داد: آموزش از ابتدای فعالیت هیئتمدیره مورد توجه قرار داشته و تلاش شده است دورههای آموزشی مستمر، کاربردی و حتیالامکان رایگان برای اعضا برگزار شود.
وی همچنین از ارائه خدمات مشاورهای رایگان به اعضای اتحادیه خبر داد و گفت: در روزهای مختلف هفته، مشاوران تخصصی در حوزههای حقوقی، مالیاتی، کار و تأمین اجتماعی در اتحادیه حضور دارند و اعضا میتوانند از این خدمات استفاده کنند؛ همچنین میز خدمت مشاورهای برای صدور و تمدید پروانهها نیز در نظر گرفته شده است.
رئیس اتحادیه چاپخانهداران و صحاف تهران با اشاره به افزایش تعاملات اتحادیه با نهادهای دولتی و تشکلهای بخش خصوصی اظهار کرد: ارتباط اتحادیه با وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، شهرداری و وزارت صنعت، معدن و تجارت توسعه یافته و در بسیاری از موضوعات تخصصی، نظرات اتحادیه مورد توجه قرار میگیرد.
وی همچنین تفاهمنامه همکاری با اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان صنعت چاپ و بستهبندی کشور را یکی از اقدامات مؤثر در زمینه توسعه خدمات دانست و گفت: این همکاری زمینه استفاده از ظرفیتهای مشترک و ایجاد همافزایی برای ارائه خدمات بهتر به اعضای دو مجموعه را فراهم کرده است.
عابدین، با اشاره به برگزاری این دوره آموزشی با همکاری اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان صنعت چاپ و بستهبندی، اتاق بازرگانی تهران و دفتر چاپ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی افزود: با حمایت این مجموعهها، امکان برگزاری برنامههای آموزش حضوری و برخط فراهم شده و اعضای صنف، در سراسر کشور نیز میتوانند از این دورهها استفاده کنند.
وی آموزش را یکی از مهمترین پایههای پیشرفت اقتصادی اصناف دانست و تأکید کرد: اگر فعالان اقتصادی بخواهند با فناوریهای نوین همراه شوند، بهرهوری خود را افزایش دهند و ارزش افزوده بیشتری ایجاد کنند، باید به آموزش به چشم یک سرمایهگذاری نگاه کنند، نه صرفاً صرف وقت.
عابدین در ادامه با تشریح جایگاه صنعت تابلوسازی، ادامه داد: تابلوسازی صرفاً یک فعالیت تولیدی یا خدماتی نیست، بلکه حرفهای تخصصی و تلفیقی از هنر، طراحی، صنعت، فناوری و ارتباط بصری است. محصول این صنعت، علاوه بر معرفی کسبوکارها، در انتقال پیام، هویتبخشی به فضاهای شهری، زیباسازی محیط و توسعه فعالیتهای اقتصادی نقش دارد.
وی با تأکید بر اهمیت رنگ در صنعت تابلوسازی اظهار کرد: رنگ را نمیتوان صرفاً یک عنصر تزئینی دانست؛ زیرا رنگ بخشی از زبان ارتباطی تابلو است و بر فضایی که قرار است ایجاد شود تأثیر مستقیم دارد.
رئیس اتحادیه چاپخانهداران و صحاف تهران هدف از برگزاری سمینار «نقش هنر و رنگ در هنر مدرن و معاصر» را ایجاد پیوند میان دانش هنری و نیازهای کاربردی حرفه تابلوسازی عنوان کرد و گفت: این برنامه با پیشنهاد کمیسیون آموزش و تصویب هیئتمدیره برگزار شده و بخشی از مسیر مستمر آموزشی اتحادیه است.
وی با بیان اینکه ارزیابی عملکرد اتحادیه باید براساس استمرار خدمات آن انجام شود، افزود: این سمینار یک فعالیت مقطعی نیست و اتحادیه قصد دارد مسیر آموزش تخصصی اعضا را به شکل مستمر ادامه دهد. بنابراین از اعضای صنف نیز خواسته شده است نیازها و پیشنهادهای آموزشی خود را به کمیسیون آموزش ارائه کنند.
عابدین، از برنامهریزی برای برگزاری دورههای تخصصی در حوزههایی همچون طراحی، نورپردازی، مواد اولیه، فناوریهای نوین، ایمنی، قیمتگذاری، مسائل حقوقی و مدیریت کسبوکار خبر داد.
وی همچنین به فعالیت کارگروه تخصصی تابلوسازی اشاره کرد و گفت: این کارگروه یکی از نخستین کارگروههای تخصصی اتحادیه است و در آینده نیز کارگروههای تخصصی دیگری برای حوزههای مرتبط تشکیل خواهد شد؛ همچنین موضوع قیمتگذاری کارشناسی در حوزههای تابلوسازی، چاپ و صحافی با استفاده از ظرفیت کارگروهها و تیم کارشناسی اتحادیه دنبال شده و ادامه خواهد داشت.
عابدین، در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به حوادث و خسارتهای واردشده به برخی اعضای صنف در پی جنگ اخیر، از اقدامات اتحادیه برای مستندسازی، پیگیری حقوقی و ارائه مسائل به دستگاههای مربوطه خبر داد و بر حمایت از اعضا در شرایط دشوار تأکید کرد.
تأکید بر نقش رنگ و طبیعت در زیبایی تابلوهای شهری
در ادامه این نشست، حسن رحیمی، پیشکسوت صنعت تابلوسازی، با اشاره به اهمیت رنگ در طراحی و تابلوسازی شهری، بر ضرورت توجه بیشتر فعالان این حوزه به الگوهای موجود در طبیعت تأکید کرد.
وی با بیان اینکه رنگها در طبیعت معمولاً در کنار زمینههای خنثی، جلوه بیشتری پیدا میکنند، اظهار کرد: استفاده از زمینههای خاکستری در تابلوهای شهری و بهکارگیری رنگهای اصلی در نوشتهها و عناصر گرافیکی میتواند موجب افزایش جلوه بصری و خوانایی تابلوها شود.
رحیمی افزود: همانگونه که طبیعت از ترکیب هوشمندانه رنگها برای ایجاد زیبایی استفاده میکند، طراحان و سازندگان تابلو نیز میتوانند با الگوبرداری از طبیعت، آثار زیباتر و هماهنگتری برای فضای شهری خلق کنند.
این پیشکسوت صنعت تابلوسازی همچنین بر اهمیت مطالعه و افزایش آگاهی فعالان این حوزه درباره رنگها و ترکیبهای رنگی در طبیعت تأکید کرد و گفت: هرچه شناخت و دانش طراحان نسبت به رنگ و کاربرد آن بیشتر باشد، میتوان انتظار داشت تابلوهای شهری از کیفیت و زیبایی بیشتری برخوردار شوند.
تقویت همبستگی میان فعالان این حوزه و انتقال تجربیات به نسل جوان
یعقوب نیکدل، دیگر پیشکسوت این صنعت نیز ایجاد همبستگی و صمیمیت میان فعالان این حوزه را اتفاقی ارزشمند دانست و بر تداوم نشستها و گفتوگوهای تخصصی تأکید کرد و گفت: برگزاری چنین نشستهایی میتواند به تقویت ارتباط میان همکاران و حل مسائل و مشکلات این حوزه کمک کند و زمینه را برای گسترش این جمع و مشارکت تعداد بیشتری از فعالان فراهم سازد.
وی با اشاره به سابقه تحصیلی و تجربی خود در حوزه رنگ افزود: اگرچه سالها در این زمینه فعالیت کردهام، اما خود را بینیاز از یادگیری نمیدانم و معتقدم دانش رنگ همواره نیازمند بهروزرسانی است.
این پیشکسوت، دانش و تجربه در زمینه رنگ را بسیار گسترده و ارزشمند توصیف کرد و با اشاره به تجربه خود در کارگاه پدرش در حوزه چاپ و رنگرزی پارچه گفت: شناخت رنگها و توانایی ترکیب آنها نیازمند تجربه و دانش تخصصی است و حتی تغییر بسیار جزئی در ترکیب یک رنگ میتواند نتیجه نهایی را تغییر دهد.
وی بر اهمیت دورههای آموزشی و تخصصی در این حوزه تأکید کرد و گفت: برگزاری کلاسها و دورههای آموزشی، بهویژه برای جوانان، فرصت مناسبی است تا نسل جدید از تجربه پیشکسوتان استفاده کند و دانش خود را در زمینه رنگ توسعه دهد.
نیکدل، همچنین انتقال تجربیات میان نسلهای مختلف فعالان صنعت رنگ را ضروری دانست و خاطرنشان کرد: بسیاری از پیشکسوتان تجربههای ارزشمندی دارند که باید در اختیار جوانان قرار گیرد تا این دانش حفظ و به نسلهای آینده منتقل شود.
آموزش و اتحاد صنفی
در بخش دیگر این سمینار، مصطفی ابراهیمی، نایبرئیس اتحادیه صنف چاپخانهداران و صحاف تهران نیز با تأکید بر اهمیت آموزش مستمر در میان فعالان این صنف گفت: حتی انتقال یک نکته کوچک آموزشی میتواند زمینهساز توسعه و پیشرفت فعالیتهای حرفهای اعضای صنف باشد.
وی ادامه داد: این کمیسیون طی چند ماه گذشته و در کمتر از یک سال از آغاز فعالیت اتحادیه، یکی از فعالترین کمیسیونها بوده و شناسایی و بررسی نقاط مشترک و موضوعات کاربردی برای اعضای صنف را در دستور کار قرار داده است.
ابراهیمی با طرح این موضوع که حضور استادان و صاحبنظران حوزه چاپ و انتقال تجربیات و دانش تخصصی آنان، نقش مهمی در ارتقای سطح علمی و حرفهای فعالان صنف دارد، گفت: هدف از برگزاری دورههای آموزشی صرفاً ارائه مطالب پیچیده و تخصصی نیست، بلکه حتی کوچکترین نکته آموزشی نیز میتواند برای یک فعال صنفی راهگشا باشد. ممکن است فردی با وجود سالها تجربه، در یک جلسه با نکته یا کلیدواژهای مواجه شود که در ادامه مسیر حرفهای، به توسعه و پیشرفت کسبوکار او کمک کند.
وی همچنین بر ضرورت تقویت اتحاد میان واحدهای صنفی تأکید کرد و گفت: اتحاد میتواند یکی از بهترین گامها برای ارتقای سطح کیفی اصناف باشد و این اتحاد باید در عمل و در تعامل با تمامی واحدهای صنفی نشان داده شود.
وی در پایان ضمن قدردانی از حضور اعضای صنف در این همایش، ابراز امیدواری کرد دورههای آموزشی آینده با استقبال و مشارکت پرشورتر فعالان صنفی برگزار شود و مطالب ارائهشده بتواند در مسیر ارتقای دانش، توسعه فعالیتها و پیشرفت صنف مورد استفاده قرار گیرد.
شناخت رنگ و دانش چاپ، لازمه دستیابی به خروجی حرفهای و مطلوب است
علیرضا اکبرزاده، مدرس این دوره نیز در سخنانی با تأکید بر اهمیت دانش و شناخت در حوزه رنگ و صنعت چاپ، گفت: فعالان حوزه هنر و چاپ، چه در بخش پیش از چاپ، چه در خدمات پس از چاپ و چه در جایگاه سفارشدهنده، بهطور مستقیم با مسئله رنگ و کیفیت چاپ مواجه هستند.
وی با اشاره به حضور طراحان، گرافیستها، صحافان و سفارشدهندگان در زنجیره صنعت چاپ افزود: چاپ دغدغهای جداییناپذیر از فعالیت حرفهای بسیاری از فعالان این حوزه است و یکی از مهمترین نگرانیها از زمان طراحی اثر و آمادهسازی فایل تا تحویل محصول نهایی، چگونگی حفظ و دستیابی به رنگ مطلوب است.
اکبرزاده ادامه داد: همه ما پیش از آنکه به منافع مالی یک سفارش فکر کنیم، دوست داریم سفارشدهنده در پایان کار بگوید «عالی شده، همان چیزی است که میخواستم». دستیابی به چنین نتیجهای نیازمند مطالعه، شناخت و افزایش دانش تخصصی است.
این مدرس دوره با اشاره به تجربه شخصی خود در مسیر فعالیت حرفهای اظهار کرد: بخشی از مهارتهای اولیه خود را از طریق تجربه، روش استاد و شاگردی و آزمون و خطا به دست آوردم، اما در ادامه مسیر به این نتیجه رسیدم که جای دانش تخصصی خالی است و برای پیشرفت حرفهای باید به دانش مسلط شد.
وی افزود: شناخت علمی رنگ علاوه بر تأثیر مستقیم بر خروجی کار، باعث میشود طراح بتواند در زمان ارائه و دفاع از اثر، با پشتوانه علمی بیشتری با سفارشدهنده گفتوگو کند و در برابر پرسشها و دیدگاههای مختلف، از طرح خود دفاع منطقی داشته باشد.
اکبرزاده همچنین بر ضرورت استمرار در یادگیری تأکید کرد و گفت: دانش باید بخشی از زندگی روزمره و مسیر حرفهای ما باشد. اگر هر روز تنها یک اصطلاح، کلمه یا عبارت تخصصی جدید بیاموزیم، در پایان سال حداقل ۳۶۵ مفهوم جدید به دانش ما افزوده میشود و این روند در سالهای آینده میتواند تسلط قابلتوجهی در حوزه تخصصی ایجاد کند.
وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به تجربه شاگردی نزد یکی از استادان برجسته گرافیک ایران، اظهار کرد که این تجربه به او آموخته است نمره و انجام چندین کار بهتنهایی نشاندهنده تسلط حرفهای نیست و هنرجو باید آمادگی شنیدن، آموختن و پذیرش نقد استاد را داشته باشد.
این مدرس دوره با یادآوری نام و جایگاه استاد مرتضی ممیز در گرافیک ایران گفت: فرصت شاگردی مستقیم در محضر ممیز از دست رفته است، اما میتوان از فرصتهای موجود برای یادگیری از استادان و صاحبان تجربه استفاده کرد.
اکبرزاده در پایان با اشاره به اینکه بخش قابلتوجهی از دانش موجود در حوزه رنگ و گرافیک، دانشی وارداتی است، بر ضرورت مطالعه، یادگیری مستمر و بهرهگیری از تجربه استادان برای ارتقای دانش و مهارت فعالان صنعت چاپ و گرافیک تأکید کرد.
چاپ تلفیقی از انتقال پیام، ابزار اثرگذار و قابلیت تکثیر است
اکبرزاده با اشاره به انتقال برخی مفاهیم نادرست در حوزه گرافیک و چاپ گفت: در بسیاری از موارد، دانش هنگام ورود به ایران با ترجمه یا روایتی نادرست همراه شده و این روایت در فضای آکادمیک باقی مانده و از استاد به شاگرد و نسلهای بعد منتقل شده است.
وی افزود: این محدودیتهای ذهنی زمانی بیشتر مورد توجه قرار میگیرند که در محضر استادانی قرار بگیریم که خودشان در کشورهای پیشرفته، بهویژه اروپا و آمریکا، حضور داشته، آثار و شیوههای حرفهای را از نزدیک بررسی و درباره آنها تحقیق کردهاند. بازگشت این استادان و انتقال تجربههایشان میتواند به ما کمک کند برخی چارچوبهای ذهنی را تغییر داده و تعریفهای جدیدی در ذهن خود ایجاد کنیم.
اکبرزاده با بیان اینکه دغدغه اصلی بسیاری از فعالان این حوزه، صنعت چاپ و کیفیت خروجی رنگ است، اظهار کرد: پیش از ورود به بحث رنگ، لازم است تعریف ساده، روشن و منطقی از چاپ داشته باشیم و آن را بهعنوان یک مفهوم پایه در ذهن خود تثبیت کنیم.
وی ادامه داد: ممکن است در منابع، کتابها و نزد استادان مختلف، تعاریف متفاوتی از چاپ ارائه شده باشد، اما میتوان به یک تعریف ساده و آکادمیک رسید؛ چاپ عبارت است از انتقال متن، نوشته، طرح یا تصویر از طریق یک ابزار اثرگذار بر روی یک سطح اثرپذیر.
این مدرس دوره توضیح داد: ابزار اثرگذار میتواند از سادهترین ابزارها مانند ناخن دست تا ابزارهایی همچون مغار، قلممو، شابلون و در نهایت ماشینآلات بزرگ صنعتی باشد. بنابراین، آنچه اهمیت دارد انتقال یک پیام ــ چه در قالب متن، طرح یا تصویر ــ به کمک یک ابزار اثرگذار و بر روی یک سطح اثرپذیر است.
اکبرزاده با اشاره به کاغذ بهعنوان شناختهشدهترین سطح اثرپذیر در صنعت چاپ گفت: در تعریف چاپ، یک نکته مهم نیز وجود دارد و آن شمارگان یا تیراژ است، چاپ زمانی هویت کامل خود را پیدا میکند که قابلیت تکثیر و انتشار در جامعه، جامعه هدف یا میان مخاطبان را داشته باشد. اگر ویژگی تکثیر و شمارگان را از مفهوم چاپ حذف کنیم، به معنای واقعی چاپ آسیب وارد کردهایم.
وی در ادامه با طرح این پرسش که «چاپ هنر است یا صنعت؟» اظهار کرد: در ادبیات رایج، از عبارتهایی مانند نمایشگاه صنعت چاپ، مجله صنعت چاپ، روز صنعت چاپ و همایشهای صنعتی استفاده میشود و چاپ عموماً بهعنوان یک صنعت شناخته میشود؛ اما این پرسش مطرح است که آیا چاپ میتواند هنر نیز باشد؟
اکبرزاده با اشاره به ضرورت تفکیک چاپهای صنعتی و هنری گفت: برای پاسخ به این پرسش باید چاپ را از جنبههای مختلف بررسی و میان چاپهای صنعتی و چاپهای هنری تمایز قائل شد. در حوزه چاپ هنری، برخی آثار میتوانند حتی بهصورت تکنسخهای تولید شوند و ارزش هنری آنها لزوماً به تیراژ گسترده وابسته نیست.
وی در ادامه سخنان خود به نمونههایی از چاپهای هنری، از جمله چاپ سیلک، اشاره کرد و بر ضرورت شناخت تفاوتهای میان رویکرد هنری و صنعتی در فرآیند چاپ تأکید کرد.
اکبرزاده در ادامه مباحث خود درباره انواع چاپ، با اشاره به نمونههایی از چاپهای هنری اظهار کرد: چاپ روی فلز و حکاکی، بهویژه روی مس، لینوگرافی، چاپ سنگی و روشهای سنتی مانند چاپ با مهر سیبزمینی، از نمونههایی هستند که در دسته چاپهای هنری قرار میگیرند.
وی افزود: در این روشها ابتدا طرح روی یک سطح مانند فلز، لینو یا سنگ ایجاد میشود و سپس به سطح دیگری، مانند کاغذ، انتقال پیدا میکند. روشهای دیگری همچون مهر ژلاتینی، روش «روش» و کلیشههای نگاتیوی نیز نمونههایی از شیوههای انتقال متن و تصویر در حوزه چاپ هنری به شمار میروند.
اکبرزاده با اشاره به اهمیت چاپ صنعتی در زندگی امروز گفت: چاپهای صنعتی با زندگی روزمره ما پیوند عمیقی دارند و بدون وجود چاپ، ممکن است بخشی از هویت فرهنگی خود را از دست بدهیم؛ زیرا ثبت و ضبط دقیق اطلاعات، وقایع و دانش بدون ابزارهای مناسب دشوار خواهد بود.
وی ادامه داد: اگر در تاریخ با خلأها، ابهامات و روایتهای متفاوتی مواجه هستیم، یکی از دلایل آن نبود ابزارهای دقیق برای ثبت و ضبط وقایع در دورههای گذشته بوده است. در این میان، چاپ و کتاب از مهمترین ابزارهای ثبت دانش و انتقال آن به نسلهای بعد بودهاند.
او با بیان اینکه افزایش دانش و انتقال آن به نسلهای مختلف تا حد زیادی مدیون صنعت چاپ است، افزود: کتابهایی که امروز مطالعه میکنیم و از طریق آنها دانش خود را افزایش میدهیم، نتیجه همین امکان ثبت، تکثیر و انتشار اطلاعات است.
اکبرزاده همچنین با اشاره به ویژگیهای مورد انتظار مخاطبان امروز اظهار کرد: در شرایط فعلی، مخاطب کیفیت، سرعت و دسترسی مناسب را بیش از گذشته مورد توجه قرار میدهد و همین موضوع باعث شده است چاپ صنعتی جایگاه ویژهای در زندگی و فعالیتهای حرفهای پیدا کند.
وی در ادامه، چاپهای صنعتی را به دو گروه عمده چاپ دیجیتال و چاپ افست تقسیم کرد و گفت: این دو روش از شناختهشدهترین شیوههای چاپ ماشینی و صنعتی هستند و شناخت تفاوتهای آنها برای فعالان این حوزه ضروری است.
اکبرزاده درباره فرآیند چاپ افست توضیح داد: در چاپ افست، فرآیند از مرحله لیتوگرافی و تهیه فیلم آغاز میشود و پس از آمادهسازی زینک، فرم چاپ روی ماشین قرار میگیرد. سپس تصویر با مرکب آغشته شده و در ادامه، با اعمال فشار، تصویر به سطح چاپ منتقل میشود.
وی افزود: در چاپ دیجیتال نیز متن، تصویر و اطلاعات موردنظر برای چاپ شکل میگیرد، اما تفاوت مهم این است که در این فرآیند دیگر مرحله فیلم و زینک به شکل سنتی وجود ندارد.
وی با طرح این پرسش که در نبود فیلم و زینک، مدیریت جزئیات رنگ در چاپ دیجیتال چگونه انجام میشود، اظهار کرد: در چاپ دیجیتال، انتقال مرکب از طریق قطعهای به نام «هد» انجام میشود که انواع مختلفی دارد، اما در کنار سختافزار، نقش اصلی در مدیریت اطلاعات رنگ را نرمافزار یا RIP بر عهده دارد.
اکبرزاده ادامه داد: نرمافزار RIP، مشابه نقشی که لیتوگرافی در فرآیند چاپ افست ایفا میکند، دادههای رنگی و اطلاعات مربوط به نقاط تصویر را دریافت و تحلیل میکند و مشخص میکند هر نقطه و بخش از تصویر با چه میزان و ترکیبی از رنگها روی سطح چاپ قرار گیرد.
وی تأکید کرد: شناخت این فرآیند و نحوه مدیریت دادههای رنگی، یکی از پیشنیازهای دستیابی به خروجی دقیق و باکیفیت در چاپ دیجیتال است.
نظر شما