سرویس هنر خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)؛ کتاب «احیای هنرهای از یاد رفته: مبانی معماری سنتی در ایران» یکی از مهمترین منابع تجربی درباره معماری سنتی ایران است. این کتاب بیش از آنکه یک پژوهش دانشگاهی به معنای رایج باشد، روایت یک استادکار برجسته از جهان معماری ایرانی است. اثر بر پایه خاطرات، تجربیات و آموزههای استاد حسین لرزاده، به کوشش مهناز رئیسزاده و حسین مفید تدوین شده و طی سالهای مختلف چندین بار تجدید چاپ شده است.
مهمترین نقطه قوت کتاب، ثبت دانشی است که قرنها سینه به سینه میان معماران سنتی منتقل میشد. لرزاده آخرین نسل از معمارباشیهایی است که هنوز شیوههای سنتی ساخت گنبد، طاق، مقرنس، کاربندی، رسمیبندی، یزدیبندی و دیگر فنون معماری ایرانی را از استادان قاجاری فراگرفته بود. اگر این خاطرات و آموزشها ثبت نمیشد، بخش مهمی از این میراث ناملموس از بین میرفت.
بسیاری از کتابهای معماری ایرانی توسط مورخان یا دانشگاهیان نوشته شدهاند، اما این اثر از زاویه نگاه یک معمار عملی و تجربی نوشته شده است. بنابراین مخاطب با جزئیاتی روبهرو میشود که کمتر در آثار نظری دیده میشود، از نحوه انتخاب مصالح گرفته تا شیوه اجرای قوسها، تناسبات و مدیریت کارگاه ساختمانی.
لرزاده در این کتاب بارها بر رابطه میان ایمان، اخلاق، زیبایی و معماری تأکید میکند. از نگاه او، معمار سنتی پیش از آنکه یک مهندس باشد، انسانی مسئول در برابر خدا، جامعه و تاریخ است. همین نگاه، کتاب را از یک متن فنی صرف فراتر میبرد.
کتاب تصویری زنده از معماری ایران در اواخر قاجار و پهلوی اول ارائه میدهد. خواننده علاوه بر مباحث معماری، با شیوه آموزش استاد و شاگردی، ساختار صنفی معماران، فضای کارگاهها و تغییرات معماری ایران در دوران مدرن نیز آشنا میشود.
لرزاده در کتاب «احیای هنرهای از یاد رفته: مبانی معماری سنتی در ایران» توضیح میدهد که معماری سنتی حاصل تجربه چند صد ساله است، نه محصول ذوق فردی و زیبایی در معماری ایرانی از تناسب، هندسه و معنویت سرچشمه میگیرد. در نگاه لرزاده استادکاری مهمتر از آموزش صرف دانشگاهی است و بسیاری از فنون سنتی هنوز قابلیت استفاده در معماری امروز را دارند. او تاکید میکند که نابودی معماری سنتی بیش از آنکه ناشی از ضعف تکنیکی باشد، نتیجه فراموش شدن فرهنگ معماری است.
با گسترش ساختمانهای یکسان، برجهای بیهویت و فاصله گرفتن از اقلیم و فرهنگ ایرانی، این کتاب دوباره اهمیت پیدا کرده است. لرزاده نشان میدهد معماری سنتی فقط مجموعهای از تزئینات نیست و آن را نظامی کامل از دانش فنی، اقلیمشناسی، هندسه، زیباییشناسی و اخلاق حرفهای تشکیل میدهد.
امروزه بسیاری از معماران و پژوهشگران مرمت بناهای تاریخی همچنان این کتاب را یکی از منابع ارزشمند شناخت شیوههای سنتی اجرا میدانند، هرچند آن را در کنار آثار پژوهشی جدیدتر مطالعه میکنند. لرزاده این کتاب را با خطی خوش به رشته تحریر درآورده و این کتاب به عنوان سندی ارزشمند به کتابخانه دانشگاه تهران اهدا شده است.
«احیای هنرهای از یاد رفته» سندی تاریخی از حافظه معماری ایران است. ارزش اصلی آن در انتقال تجربههای یکی از آخرین استادان بزرگ معماری سنتی ایران نهفته است. اگرچه از نظر روش تحقیق، انسجام ساختاری و ارجاعات علمی با معیارهای امروز فاصله دارد، اما از نظر ثبت دانش بومی، شناخت فنون سنتی و درک روح معماری ایرانی، اثری کمنظیر و ماندگار محسوب میشود.
نظر شما