سرویس بینالملل خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)- الهه شمس: تصور کنید سیستمی برای نوشتن وجود داشته باشد که یادگیری آن برای یک فرد باهوش فقط یک صبح و برای بقیه حداکثر ده روز زمان ببرد؛ هانگول، خط منحصربهفرد کرهای، دقیقاً با همین هدف طراحی شده است.
در حالی که ریشه حروف الفبای لاتین، عربی یا چینی در غبار تاریخ و دگرگونیهای تدریجی هزارساله گم شده است، کره جنوبی تنها کشوری در جهان است که میداند الفبایش را دقیقاً چه کسی، در چه سالی و با چه منطقی اختراع کرده است. در سال ۱۴۴۳ میلادی، پادشاه سجونگ از سلسله چوسان، دست به انقلابی زد که نه تنها زبان، بلکه ساختار اجتماعی کشورش را دگرگون کرد. او برخلاف تمام سیستمهای نوشتاری دنیا که به مرور زمان تکامل یافتهاند، هانگول (Hangul) را از صفر طراحی کرد و حتی کتابی برای توضیح فلسفه طراحی هر حرف بر جای گذاشت.
تا پیش از اختراع هانگول، کرهایها از نویسههای پیچیده چینی یا همان «هانجا» استفاده میکردند. یادگیری این خط چنان دشوار بود که سواد تنها در انحصار طبقه اشراف و مردان ثروتمند باقی مانده بود. پادشاه سجونگ در مقدمه تاریخی خود بر کتاب هونمینجونگاوم (Hunminjeongeum) به صراحت میگوید که به دلیل تفاوت ساختاری زبان کره با چین، مردم عادی راهی برای بیان خواستههای مکتوب خود ندارند. انگیزه او کاملاً برابریخواهانه بود: شکستن انحصار دانش و سوادآموزی برای دهقانان، زنان و صنعتگران.
اما آنچه هانگول را از نظر علمی شگفتانگیز میکند، طراحی بصری حروف آن است. صامتهای این زبان در واقع نمودارهایی از وضعیت دهان و زبان هنگام صحبت کردن هستند. مثلاً حرف ㄱ نشاندهنده ریشه زبان است که ته گلو را میبندد و حرف ㄴ شکل نوک زبان است که به سقف دهان میخورد. این یعنی شما با نگاه کردن به شکل حرف، متوجه میشوید که بدنتان باید چه شکلی به خود بگیرد تا آن صدا را تولید کند؛ ویژگی نادری که زبانشناسان به آن «نوشتار مشخصهبنیاد» میگویند.
در بخش مصوتها، سجونگ از فلسفه و کیهانشناسی الهام گرفت. او سه عنصر اصلی هستی یعنی آسمان (نقطه)، زمین (خط افقی) و انسان (خط عمودی) را مبنا قرار داد. تمام صداهای مصوت دیگر از ترکیب این سه شکل ساده ساخته شدند. امروز، با گذشت بیش از ۵۸۰ سال، این سیستم نه تنها همچنان کارآمد است، بلکه به دلیل منطق ریاضی و علمیاش، یکی از سازگارترین خطوط دنیا با دنیای دیجیتال و تایپ کامپیوتری شناخته میشود. هانگول یادگار پادشاهی است که معتقد بود نوشتن نباید یک امتیاز طبقاتی، بلکه باید حقی برای تمام انسانها باشد.
منبع: spacedaily, June 28, 2026
نظر شما