سرویس تاریخ و سیاست خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)؛کتاب «مبانی و شاخصههای انقلابیگری از نگاه مقام معظم رهبری حفظهالله» به مبانی و شاخصههای انقلابیگری از نگاه رهبر شهید میپردازد که این کتاب به کوشش اکرمالسادات باقرپور از سوی نشر امتداد حکمت منتشر شد. در این گزارش مقوله انقلابیگری از نگاه رهبر شهید را با تکیه به این کتاب مرور میکنیم.
اکرمالسادات باقرپور در این کتاب بعد از پیشگفتار به مباحث مقدماتی، مبانی کلامی انقلابیگری در اسلام با تاکید بر فرمایشات رهبر شهید و شاخصههای انقلابیگری در اسلام با تاکید بر فرمایشات رهبر شهید میپردازد.
نویسنده در پیشگفتار کتاب به شرایط حساس و پیچیده کنونی کشور اشاره میکند و مینویسد: «صف طویل جبهه دشمنان انقلاب که شامل دنیاپرستان و جنایتکاران سرتاسر عالم است در مقابل انقلاب قد علم کردهاند و قصد نفوذ فکری و سیاسی و تغییر در باورها و رفتارهای انقلابی مردم و مسئولان را دارند، گفتمان اصلی رهبر معظم انقلاب، انقلابیگری است.
ایشان در چند سال اخیر مکرر در سخنرانیهای خود از واژههای (انقلابیگری، انقلابی ماندن و انقلابی عمل کردن) استفاده مینمایند. زیرا انقلاب اسلامی که حاصل عزم و ایمان نیروی انقلابی است برای دوام و بقای خود و دستیابی به اهداف والای انقلاب به این شیوه و مشی در حوزههای مختلف انقلاب نیازمند است.
رهبر معظم انقلاب به ملت اطمینان میدهند قطار نظام اسلامی هر کجا روحیه جهادی خود را حفظ کند و در ریل انقلاب حرکت نماید پیش خواهد رفت و هر کجا از این شاخص غفلت نماید عقب خواهد ماند و ناکام میشود و در نتیجه اگر مردم ایران شیوه انقلابیگری را فراموش نمایند، نه تنها ملت بلکه اسلام نیز سیلی خواهد خورد.
بنابراین احیا و حفظ تفکر و جهتگیری انقلابی شرط دستیابی به شعارها و آرمانهایی است که امام برای تحقق آنها مبارزه کردهاند و با حفظ این روحیه است که میتوان از مشکلات و موانع موجود کشور عبور کرد و به پیشرفت روزافزون ایران اسلامی سرعت بخشید.»
اکرمالسادات باقرپور در این کتاب به شاخصههای مولفههای اسلام ناب اشاره میکند و مینویسد: «اسلام ناب دارای شاخصههایی به شرح زیر است:
معنویت
معنویت به هر آنچه که شامل یا مربوط به معنی و روح باشد گفته میشود و مقابل ظاهری و مادی است. معنویت یعنی وجود معنا و هرآنچه مادی نباشد را معنوی گویند. از دین به معنویت استفاده میشود.
معنویت به معنای کاوشی درونی غالبا در مقابل مادی، فیزیکی و بیرونی قرار داده شده است. بعضی «معنویت» را موضوعی گسترش یافتهتر از «دین» میدانند که کمتر نهادینه شده است. در برابر این نگرش گروهی دیگر معنویت را به عنوان قلب دین میدانند که به ویژه در تجربههای دینی و عرفانی حاصل میشود.
معنویت در اندیشه مقام معظم رهبری، دامنه وسیعی دارد. به طوری که پرتو آن به همه ساحتهای زندگی گسترده میشود و ساختار و سمت و سویی دیگر برای زندگی از آن برمیآید. در اندیشه ایشان، معنویت در زندگی فردی و اجتماعی معنیدار است و موجب شکوفایی و کامیابی در زندگی میشود و زندگی انسانی را در افقی نورانی و متعالی جریان میدهد که در فرهنگ قرآنی به آن حیات طیبه میگویند.
از این منظر معنویت تنها در لطف و مهر و جاذبه خلاصه نمیشود، بلکه قهر و مبارزه و دافعه هم دارد. قهر با فریبندگی و زخارف دنیوی و مبارزه با دنیامداران ستمگر از جوهره معنویت جداست و بخش دافعه معنویت را تشکیل میدهد. این همه در عین برخورداری از نعمتهای معنوی و در مسیر خشنودی خداوند و عشق و بندگی است.
حضرت آیتالله خامنهای در بیانات مختلف معنویت را اینگونه تصویر میکنند:
معنویت یعنی «رابطه و اتصال قلبی با خداوند» یعنی «مجذوب شدن در برابر لطف الهی و انقطاع الیالله» معنویت از یکسو راز و نیاز با خدا و ارتباط دلها با خدای متعال است و از سوی دیگر فریب ظواهر را نخوردن و دلبستگی به زر و زیور دنیا و زخارف دنیا پیدا نکردن است.
عبادت کردن بخشی از وظایف بندگی و معنوی در ارتباط با خدا است، که اگر بدون درک درست معنویت باشد اثر مناسب و شایسته را در رشد و شکوفایی معنویی نخواهد گذاشت. معنویت اولا موجب تشخیص درست وظیفه است ثانیا موجب انجام درست وظیفه، نه سستی و نه غرور. با تمام توان پای کار آمدن و خدا را حاضر و ناظر و صاحب کار دانستن است.
بررسی ابعاد معنویت در اندیشه مقام معظم رهبری ما را به آنجا میرساند که در کانون افکار و اندیشههای ایشان موضوعی کلیدیتر از معنویت وجود ندارد و همه مقولات فرهنگی و سیاسی و اجتماعی پیکرههایی هستند که وقتی روح معنویت در آنها دمیده شود، زنده میشوند و میتوانند به طور شایستهای در زندگی انسان کارآیی داشته باشند.
در میان واژگان دیگر، نزدیکترین مفهوم معنویت، مفهوم عرفان است که در کلام بزرگان هم بیشتر این تعبیر استفاده شده است.
مقام معظم رهبری با ارائه تعریفی کارکردگرایانه عرفان را بسیار نزدیک به معنویت تعریف میکنند و میگویند:
«مباحث عرفانی باید دل انسان را به خدا نزدیک کند؛... ذکر و یاد الهی را در انسان به وجود بیاورد و بصیرت لازم را برای حضور در مقابل خدا ایجاد کند. این حضور هم درجاتی دارد».
گونههای معنویت
معنویت متحجرانه: معنویتی است که با گریز از دنیا دست کشیدن بیجهت از مواهب دنیوی شکل میگیرد. حضرت آیتالله خامنهای در این باره میفرمایند:
«یک انحراف دیگر این است که از دنیا غفلت کنند؛ از دنیا غفلت کردن یعنی از مواهب حیات و مواهب زندگی غفلت کردن و به آن بیاعتنایی کردن؛ این هم یک انحراف دیگر است. مثل بسیاری از گرفتاریهایی که در مجموعه دینداران در گذشته اتفاق افتاده، اقبال به مسائل اخروی و دینی و بیتوجهی به مواهب عالم حیات و استعدادهایی که خدای متعال در این عالم قرار داده است؛ این هم یکی از انحرافهاست.».
محرومیت از نعمات دنیوی، موجب محرومیت از الطاف خداوند است، از دنیا غفلت کردن یعنی از مواهب حیات و مواهب زندگی غفلت کردن و به آن بیاعتنایی کردن، این هم یک انحراف دیگر است... اگر آخرت را به خاطر دنیا ترک کردید در این امتحان مردودید، اگر دنیا را هم به خاطر آخرت ترک کردید در این امتحان مردودید. این خیلی مهم است.
قرآن کریم وظیفه انسان را آبادی زمین میداند و میفرماید:
«هوانشاکم منالارض و استعمرکم فیها فاستغفروه ثم توبواالیه ان ربی قریب مجیب»
او شما را از زمین آفرید و به آبادانی در آن گماشت پس آمرزش بخواهید و به سوی او بازگردید به راستی که پروردگارم نزدیک و پاسخدهنده است.
این آیه شریفه به روشنی بیان می کند که تلاش برای آبادی زمین و پرداختن به ابعاد مادی زندگی میتواند راهی برای بازگشتن به سوی خدا و حرکت در مسیر رضای او و انجام وظیفه الهی باشد. در جای دیگر خداوند میفرماید:
«وابتغ فیما اتاکالله الدارالاخره و لاتنس نصیبک منالدنیا و احسن کما احسن الله الیک و لاتبغ الفساد فیالارض انالله لا یحبالمفسدین».
در آنچه خدا به تو بخشیده است آخرت را بجوی و بهرهات را از دنیا فراموش نکن. همانطور که خداوند به تو نیکی کرده نیکی کن و فساد در زمین را نخواه که خداوند مفسدان را دوست ندارد.
از این آیه شریفه استفاده میشود که نباید بهرههای دنیوی که خداوند در دسترس قرار داده مورد بیتوجهی و انکار قرار گیرد و این موضوع میتواند زمینهساز فساد در زمین باشد.
معنویتهای ساختگی و دروغین
وجود معنوی و روحانی انسان باعث شده که از نظام مادی و ظالمانه سرمایهداری خسته و دلزده شود و بحران معنویت به تهدید جدی در فضای جهانی مبدل گردد. به همین منظور جنبشهای معنوی و دینی را سامان میدهند، تا پروژه دگرگونی ارزشها و باورهای مردم به نام دین و معنویت انجام شود. برای ایجاد این تغییرات نظام سلطه ادیان گوناگون و ادیان منسوخ و آلوده به خرافات را با هم آمیخته و به خورد ملتها میدهد.
حضرت آیتالله خامنهای میفرماید:
«از عرفانهای مادی پوچ بیمحتوا گرفته تا ادیان منسوخ، تا سازمانهایی که اسمش دین است. باطنش سازمان سیاسی است مشغول تلاشند».
معنویت اسلامی
معنویت اسلامی مبتنی بر مبانی اسلامی است که هم مسائل دنیایی در ساحتهای گوناگون اقتصادی و سیاسی و علمی و فرهنگی را شامل میشود و هم مسائل آخرت. دنیا و آخرت از هم جدا نیستند و هر علمی در دنیا نتیجهای در آخرت دارد. مقام معظم رهبری تصریح میفرمایند:
«از منظر معنویت اسلامی دنیا هم جزو آخرت است.»
کارهای دنیوی اعم از فعالیتهای سیاسی و اقتصادی اگر با نیت خوب انجام شود، انسان را به قرب الهی و مقامات معنوی میرساند و اگر به نیت بد و خودخواهی و خودپرستی انجام شود، موجب انحطاط و تنزل و سقوط در درکات است. به فرموده مقام معظم رهبری تمام محیط زندگی ما، تمام تلاشهای دنیایی ما بخشی از آخرت است. دنیا و آخرت، جدا نیست.
عقلانیت
این منظور در بیان معنای لغوی «عقل» میگوید:
«و عقل فهو عاقل و عقول من قوم عقلاء ابنالانباری: رجل عاقل و هوالجامع لامره و رایه، ماخوذ من عقلت البعیر اذا جمعت قوائمه».
ابنمنظور پس از بیان دیدگاه ابن انباری و دیگران، خود عقل را به معنای ثبات در امور میداند و معتقد است عقل را از آن جهت عقل گفتهاند که صاحبش را از فرورفتن در هلاکتگاهها نگه میدارد.
مقام معظم رهبری حضرت آیتالله خامنهای نیز بر اساس تاکید آیات و روایات عقلانیت را یکی از مولفههای اصلی اسلام ناب معرفی کرده و در سخنرانیهای مختلف خطاب به آحاد مردم جامعه بر آن تاکید کرده و معتقدند باید این بعد اسلام ناب (عقلانیت) در سراسر عالم تبلیغ شود.
عدالت
عدالت در لغت به معنای دادکردن، دادگر بودن، انصاف داشتن، دادگری و عدالت اجتماعی عدالتی است که همه افراد جامعه از آن برخوردار باشند.
از نظر لغوی عدل در مقابل ظلم و به معنای احقاق حق و اخراج حق از باطل است و امر متوسط میان افراط و تفریط را نیز عدل گویند.
در تفسیر نمونه ذیل آیه 90 نحل آمده عدل به معنای واقعی کلمه آن است که هر چیزی در جای خود باشد؛ یعنی دادن حق هر صاحب حق.
نتیجهگیری
انقلاب اسلامی در منظومه فکر مقام معظم رهبری، پدیدهای الهی با مبانی و بن مایه دینی و اسلامی است که در مرتبه راهبردها، رویکرد و عملکردها از اصول، اهداف، روش و سازوکارهای معین و مشخصی پیروی میکند. مفاهیم و کلیدواژههای عدالت، معنویت، آرمانگرایی و عقلانیت دین از جمله مفاهیم کلیدی در اندیشه رهبری است که هویت انقلابیگری را از منظر ایشان هویتی پایدار، پویا و همیشه همراه انقلابیون تعریف کردهاند.
نکته حائز اهمیت این است که خصلت انقلابیگری به پدیده انقلاب تحرک و پویایی میبخشد و از رکود و رخوت احتمالی که سبب ایستایی و روزمرگی انقلابی میشود، جلوگیری میکند. به عبارتی از این منظر حیات و ممات انقلاب به وجود و حضور روحیه انقلابی و خصلت انقلابیگری بستگی دارد.»
نظر شما