سرویس استانهای خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) - یوسف بینا، شاعر، پژوهشگر، دانشآموخته و استاد دانشگاه در رشته زبان و ادب فارسی: شاهنامه فردوسی دربردارنده روایتهایی سترگ از بزرگیهای فرمانروایان فرهمند و پهلوانان خردمند و مردم برومند ایران باستان است که هزاران سال با حکمت و داد بر جهان فرمان میراندهاند. این روایتها در عالیترین سطح زبان فارسی و متعالیترین شکل شعر ایرانی سروده شدهاند و از منظر دانش انواع ادبی، «حماسه ملی ایران» بهشمار میآیند.
ارسطو نوع حماسه را بر دیگر انواع شعر و ادبیات برتری میدهد از آن روکه بازتابدهنده فکر و فرهنگ و رفتار آدمهای بزرگ است و بنابراین از «حقیقت» بهره بیشتری دارد. همچنین مهمترین کارکرد حماسه ملی را احیای هویت ملی و ارزشهای فرهنگی میدانند و چنین است که میبینیم شاهنامه همپای فرهنگ ملی ما روی در جاودانگی دارد. علاوه بر همه اینها باید توجه کرد که فردوسی در دیباچه سخن خود میگوید هدف از گردآوری شاهنامه پاسخ به این پرسش است که ایرانیان باستان در آن روزگاران شکوه و برمنشی چگونه جهانداری میکردهاند و این فرمانروایی آرمانی چگونه به زوال انجامیده است؛ پس حکیم توس میخواهد آرمانشهر ایران باستان را ترسیم کند و اوج و فرود آن را بهعنوان نقشه راه ایران آرمانی و هشدار برای جلوگیری از نابودی آن به مخاطب فرهیختهاش نشان دهد.
اینها را بگذارید کنار هزارویک دلیل دیگر تا بهروشنی دریابیم که شاهنامه اگرچه عالیترین شکل شعر است اما فقط شعر نیست بلکه متعالیترین سند فرهنگ ملی ایران است که در زبان فارسی آفریده شده و بر تارک تاریخ درخشان شعر ایرانی برتر از دیگران میدرخشد.
کسی که شاهنامه میخواند و میداند نیز هم زباندان است، هم شعرشناس است، هم دانای فرهنگ و هویت ملی است، هم عاشق ایران است، هم بزرگی و خردمندی را در منش خویش میپرورد، هم در پی آشنایی با آرمانشهر ایرانیان در خلال داستانهای اساطیری و حماسی و تاریخی میتواند درباره امروز و فردای ایران نیز آگاهانه و کنشگرانه بیندیشد و سخن بگوید، زیرا یکی از مهمترین برکات شاهنامهخوانی و شاهنامهدانی همانا ساختن «ایرانیِ آرمانی» است، حتی اگر نتوان «ایرانِ آرمانی» در جهان واقعی از آن بیرون آورد.
امروز که روزگار جنگ و بحران و نابسامانی جهان است، مسئله «ایران» بیش از هر زمان دیگری اهمیت و ارزش یافته است و ایران بیش از هر زمان دیگری به ایرانیانی نیاز دارد که عاشق و فرهیخته و دانا و بزرگمنش باشند. یکی از درستترین و مطمئنترین راهها و شاید تنها راه برای پرورش چنین ایرانیانی خواندن شاهنامه فردوسی و بازخوانی همیشگی آن در عرصه اجتماع است.
هرگاه که در هجوم اخبار لحظهای و نگرانیهای بیپایان زندگی در این زمان و مکان، به سرشت و سرنوشت خویش نگاه میکنیم، بهتر میفهمیم که ایران و ایرانیان امروز بیشتر از همیشه به شاهنامه نیاز دارند.
نظر شما