سرویس میهن و مقاومت خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)- یادداشت فاطمه ملکی، نویسنده: برایم سنگین است ورق زدنِ خاطراتِ مردی که تمامِ وجودش، آیینه‌ای از صلابت و مقاومت است. طوری که هر روایت، لایه‌ای دیگر از این منظومه شخصیتیِ پیچیده را آشکار می‌کند و مرا متحیر می‌سازد. در میان خاطرات، آنچنان درگیرِ عمقِ نگاه، نفوذ کلام، و وسعتِ دغدغه‌های صاحب روایت می‌شوم که انگار سال‌هاست او را می‌شناسم و در تمامی لحظاتی که راویان حضور داشته‌اند، من هم جایی در همان حوالی نفس کشیده‌ام. تاکنون چندین کتابِ ترجمه شده درباره عملکردِ سید حسن نصرالله خوانده‌ام، اما کتابی که می‌خواهم معرفی کنم با آن‌ها تفاوت‌های جدی و عمیقی دارد. کتاب «دیدار با دبیرکل»، تنها مجموعه‌ای از خاطرات نیست؛ بلکه سفری است به درونِ روحی که در کورانِ خروشانِ حوادث، نه تنها خم به ابرو نیاورده، بلکه چون کوهی استوار، پناهگاهی امن برایِ هزاران انسانِ رنج‌دیده و دردمند شده است و من، در این میان، تنها تماشاچیِ حیرانم که در برابرِ این عظمتِ روحی، سکوت کرده و از خدا، قوتِ درک و فهمِ این مسیرِ پر فراز و نشیب را مسئلت دارم.

کتاب «دیدار با دبیرکل» تنها مجموعه‌ای از خاطرات نیست، بلکه در نحوه روایت و زبان به کار رفته نیز حرف‌های بسیاری برای گفتن دارد. یکی از برش‌های خواندنی کتاب، روایتی است از زبان فتانه افشون، همسر شهید سردار حاج صادق امیدزاده، که به شب بحرانی در جنگ ۳۳ روزه و حیرت سید حسن نصرالله از راه‌گشایی غیرمنتظره امام شهیدمان، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای می‌پردازد. این خاطره با فرمی کاملاً شخصی و صمیمی روایت می‌شود. انگار راوی، در حال بازگویی یک مکالمه شنیده شده است و با استفاده از نقل قول‌های مستقیم از زبان سید حسن نصرالله، فضایی زنده و باورپذیر خلق می‌کند. عباراتی چون «مقام ایشون باور کنین یک مقام نائب امام زمانیه...» یا «اشتباه کردیم. توی ورطه افتادیم.» نه تنها عمق ارادت و باور نصرالله به حضرت آیت‌الله خامنه‌ای را آشکار می‌سازد، بلکه لحنی انسانی و ملموس به این شخصیت برجسته می‌بخشد.

در خوانش کتاب «دیدار با دبیرکل» نخستین نکته‌ای که به چشم می‌آید، نثر ساده و روان آن است؛ نثری که بدون تکلف، روایت را به دل خواننده نزدیک می‌کند. با این حال، در بسیاری از بخش‌ها احساس و ارادت راویان چنان پررنگ است که گاه بر اصل روایت سایه می‌اندازد؛ امری که در آثار مبتنی بر تجربه زیسته و عشق انسانی، طبیعی و پذیرفتنی است. کتاب، گفت‌وگوی بیست نفر از یک حس مشترک است؛ حسِ محبت و حیرت از شخصیتی که فراتر از چهره سیاسی، با روح و قلب انسان‌ها ارتباط برقرار کرده است. آنچه این مجموعه را از خاطره‌نگاری صرف جدا می‌کند، نگاه چندوجهی و زاویه دید متفاوت راویان است. هر یک، بر پایه نوع ارتباط خود با سید حسن نصرالله – از فیلمبردار تا خانواده شهید و مجاهد – توانسته‌اند درک خاصی از درونیات و بیرونیات او ارائه دهند. در روایت‌ها، از هوش و ذکاوت سید در تحلیل و بیان عملیات‌ها تا وسواس و دقت او در انتخاب واژه‌ها، همه بارها مورد توجه قرار گرفته است؛ جزئیاتی که نشان می‌دهد سخن او نه‌فقط از عقل است، بلکه بر دل و ذهن مخاطب نیز نفوذ دارد. وجه دیگرِ قابل‌تأمل، شناخت عمیق او از زبان رسانه جهانی است. رهبر حزب خدا، به‌درستی درک کرده بود که برای بیان مقاومت و جذب افکار عمومی، باید با معیارها و زبان استاندارد رسانه‌های بین‌المللی و چه بسا فراتر از اینها سخن گفت. از این رو، گفتار و رفتار او در روایت‌ها نشان‌دهنده فهمی ارتباطی و چندلایه در مقابل مخاطب جهانی است. افزون بر این، دغدغه مداوم او نسبت به خانواده‌های رزمندگان و شهدا – آن‌گونه که راویان در روایت‌های گوناگون تأکید کرده‌اند – چهره‌ای انسانی‌تر از یک رهبر نظامی و مبارز ارائه می‌دهد؛ رهبرِ حزبی که در عین اقتدار، دل‌نگران‌ترین پدر برای خانواده مجاهدان است. همین هواخواهی از خانواده‌ها، نیرویی مضاعف در روحیه مردم و مبارزان ایجاد کرده و در نهایت، منظومه‌ای از شخصیت اخلاقی و معنویِ سید را ترسیم می‌کند.

از همین‌رو، برای مخاطبی که در تلاش است چهره واقعی و چندبعدیِ «رهبر حزب خدا» را بشناسد، این کتاب تجربه‌ای الهام‌بخش و عمیق فراهم می‌آورد؛ تجربه دیدن انسانی که رهبری‌اش از جنس اخلاق، اقتدار و عشق است. آنچه این مجموعه را فراتر از یک خاطره‌نگاری صرف می‌برد، تلاش ستودنی گردآورنده، فائزه طاووسی، و تیم نویسندگان حرفه‌ای است که روایت‌های پراکنده را چون قطعات پازلی کنار هم چیده‌اند. این همراهی و دقت در کشف و جمع‌آوری روایت‌های دقیق، باعث شده تا جلوه‌های گوناگون شخصیت سید حسن نصرالله به خوبی نمایان شود و جهان‌بینی او در میان گفته‌های راویان، آشکار و عیان گردد.

در کنار تمام نقاط قوت و شخصیت‌پردازی عمیق، مطالعه «دیدار با دبیرکل» خالی از ظرافت‌های انتقادی نیست. در حالی که بسیاری از روایت‌ها با شیرینی و دقت نظر خاصی به توصیف شخصیت و سلوک سید حسن نصرالله پرداخته‌اند، معدودی از آن‌ها از نظر محتوایی نیاز به کار بیشتری دارند. گاهی تصویرسازی و ترسیم جزئیات در این روایات، آن‌چنان که باید، موفق نبوده و در مقایسه با عمق و غنای روایت‌های قوی‌تر، رنگ می‌بازد. با این حال، حجم و عیار بالای خاطرات پرمحتوا و تأثیرگذار، این ضعف‌های جزئی را به خوبی پوشش داده و تصویری کلی و قدرتمند از شخصیت نصرالله ترسیم می‌کند. یکی از مواردی که در روند مطالعه ممکن است اندکی تکراری به نظر برسد، نحوه ملاقات‌ها و دیدارها با سید است. هرچند تفاوت در جزئیات این دیدارها سعی در نمایش ابعاد گوناگون شرایط دیدار با او را داشته، اما تکرار این ساختار روایی گاهی از ضرباهنگ متن می‌کاهد. همچنین، در یکی دو خاطره، شاهد دور شدن از اصل قصه و برجسته شدن شخصیت فرد دیگری در کنار سید هستیم؛ نکته‌ای که شاید با مدیریت بهتر نویسنده، می‌توانست تمرکز اصلی را بر شخصیت محوری کتاب حفظ کند و از پراکندگی احتمالی بکاهد.

با وجود این ملاحظات، «دیدار با دبیرکل» اثری خواندنی و ارزشمند است که توانسته با تکیه بر تجربه‌های زیسته و صداقت راویان، پرتره‌ای چندبعدی و انسانی از سید حسن نصرالله ارائه دهد. این کتاب، بیش از آنکه روایتی سیاسی باشد، پنجره‌ای است به سوی درک عمیق‌ترِ روحیات، دغدغه‌ها و صلابتِ مردی که در قلب یکی از پیچیده‌ترین معادلات منطقه، الهام‌بخش مقاومت بوده است.

کتاب «دیدار با دبیرکل» روایت‌هایی از دیدار با شهید سیدحسن نصرالله، به‌کوشش فائزه طاووسی در 264 صفحه توسط انتشارات سوره مهر منتشر و روانه بازار نشر شده است.