مجید خادمی، فعال صنعت چاپ کشور، در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، با اشاره به مزیتهای صنعت چاپ ایران در منطقه، بیان کرد: اگر بخواهیم واقعبینانه نگاه کنیم، صنعت چاپ ایران با وجود همه محدودیتها، هنوز چند مزیت مهم در منطقه دارد؛ مهمترین آن نیروی انسانی متخصص و باتجربهای است که طی سالها در این صنعت شکل گرفته و در بسیاری از حوزهها، بهویژه چاپ بستهبندی، توانمندی قابل قبولی دارد.
وی افزود: از طرف دیگر، هزینه نیروی کار در ایران نسبت به بسیاری از کشورهای منطقه پایینتر است که اگر شرایط فراهم باشد، میتواند به یک مزیت رقابتی تبدیل شود.
این فعال صنعت چاپ، با اشاره به مزیت جغرافیایی ایران، تصریح کرد: دسترسی همزمان به بازارهای مختلف ازجمله کشورهای همسایه، آسیای میانه و حوزه خلیج فارس، این ظرفیت را ایجاد میکند که ایران بتواند نقش یک هاب منطقهای را در صنعت چاپ ایفا کند.
خادمی، ادامه داد: البته باید این نکته را در نظر داشت، که اینها بیشتر «ظرفیت» هستند تا مزیت بالفعل؛ یعنی با بهبود شرایط زیرساختی و تجاری، این ظرفیتها میتوانند به مزیتهای واقعی و قابل بهرهبرداری تبدیل شوند.
خادمی، در پاسخ به این پرسش که وضعیت صادرات کالاهای چاپی را چگونه ارزیابی میکنید، گفت: واقعیت این است که در بیثباتیهای سیاسی و تنشهای منطقهای، ازجمله فضای جنگی، موضوع صادرات تا حد زیادی تحتالشعاع قرار میگیرد و عملاً اولویت فعالان اقتصادی از توسعه بازار به حفظ بقا تغییر میکند. در چنین فضایی، نمیتوان انتظار شکلگیری یک جریان پایدار صادراتی را داشت.
وی با بیان اینکه حتی در شرایط عادیتر هم صادرات صنعت چاپ ایران با چالشهای جدی مواجه است، افزود: مسائلی مانند دشواری در نقلوانتقال ارز، پیچیدگیهای ثبت سفارش، و محدودیت در تأمین و جابهجایی مواد اولیه و محصول نهایی، موجب شده رقابتپذیری ایران نسبت به رقبای منطقهای کاهش پیدا کند.
این کارشناس صنعت چاپ، خاطرنشان کرد: در مجموع، میتوان گفت که سهم صادراتی صنعت چاپ ایران درحال حاضر متناسب با ظرفیتهای آن نیست و برای بهبود این وضعیت، نیاز به اصلاحات جدی در زیرساختهای مالی، تجاری و اجرایی وجود دارد.
نیاز به تقویت جدی زیرساختها
خادمی، با اشاره به وضعیت زیرساختهای لازم برای صادرات گفت: بهطور کلی، زیرساختهای فعلی صنعت چاپ ایران را برای توسعه صادرات، کافی و متناسب با رقابت منطقهای نمیدانم. در برخی حوزهها مانند لجستیک، نقلوانتقال ارز، و دسترسی به فناوریهای بهروز، با محدودیتهایی مواجه هستیم که مستقیماً بر رقابتپذیری تأثیر میگذارد.
وی ادامه داد: این موضوع موجب شده در مقایسه با برخی کشورهای همسایه، بهویژه کشورهایی مانند ترکیه و امارات، فاصله قابلتوجهی داشته باشیم. هرچند در برخی بازارها مانند عراق و افغانستان هنوز مزیتهایی داریم، اما در سطح رقابت حرفهایتر منطقه، نیاز به تقویت جدی زیرساختها احساس میشود.
این فعال صنعت چاپ، هشدار داد: به نظر میرسد اگر برای توسعه زیرساختهای کلیدی، ازجمله نوسازی فناوری، بهبود سیستمهای مالی و تسهیل فرآیندهای تجاری، برنامهریزی اساسی انجام نشود، این فاصله در آینده بیشتر هم خواهد شد.
خادمی، درباره دسترسی به بازارهای منطقهای نیز اظهار کرد: با وجود اینکه ایران از نظر جغرافیایی همسایگان متعددی دارد، اما در عمل دسترسی به بازارهای منطقهای چندان ساده نیست و با چالشهای جدی همراه است. در حال حاضر، بازارهایی مانند عراق و افغانستان از جمله مقاصدی هستند که امکان فعالیت در آنها برای فعالان صنعت چاپ ایران بیشتر فراهم است.
وی با اشاره به افزایش رقابت در این بازارها گفت: با این حال، حتی در همین بازارها نیز رقابت بهشدت افزایش یافته و کشورهایی مانند ترکیه و امارات حضور پررنگتری پیدا کردهاند و بهتدریج سهم بازار را افزایش میدهند.
این کارشناس صنعت چاپ افزود: در مجموع، میتوان گفت ورود به این بازارها ممکن است، اما حفظ و توسعه سهم بازار کار آسانی نیست. یکی از دلایل اصلی این موضوع، تفاوت در سطح حمایتها و زیرساختهاست؛ بهطوریکه رقبایی مانند ترکیه و امارات از مزیتهایی نظیر تسهیلات مالی، حمایتهای صادراتی، ثبات ارزی و مشوقهای دولتی بهرهمند هستند، در حالی که در ایران این حمایتها محدودتر است.
خادمی ادامه داد: به همین دلیل، فضای رقابتی برای فعالان ایرانی سختتر شده و نیازمند تقویت سیاستهای حمایتی و بهبود شرایط کسبوکار در حوزه صادرات است.
ثبات و پیشبینیپذیری از الزامات اصلی توسعه بازار
وی در پاسخ به این پرسش که پیچیدگیهای اداری و مقرراتی چقدر مانع است، گفت: به نظر من، یکی از مهمترین چالشهای فعالان حوزه صادرات و واردات در ایران، بهویژه در صنعت چاپ، موضوع مقررات ارزی و نبود ثبات در تصمیمگیریهاست. در بسیاری از موارد، سیاستهای ارزی متناسب با شرایط مقطعی کشور تغییر میکند و این تغییرات بعضاً بدون یک چشمانداز بلندمدت و قابل پیشبینی انجام میشود.
این فعال صنعت چاپ، ادامه داد: این مسئله موجب میشود، فعالان اقتصادی نتوانند برای فعالیتهای خود برنامهریزی پایدار داشته باشند و همواره با نبود قطعیت مواجه باشند؛ درحالی که در حوزه صادرات، ثبات و پیشبینیپذیری یکی از الزامات اصلی توسعه بازار است.
وی با اشاره به چالشهای میان فعالان اقتصادی و بخش دولتی گفت: در نتیجه، میتوان گفت بخش قابلتوجهی از چالش میان فعالان اقتصادی و بخش دولتی، ناشی از همین ناپایداری در مقررات و رویههای اجرایی است. به نظر میرسد حرکت به سمت سیاستگذاریهای باثباتتر و بلندمدت، میتواند نقش مؤثری در بهبود فضای کسبوکار و توسعه صادرات ایفا کند.
خادمی، همچنین در پاسخ به این پرسش که آیا پیشنهادی برای بهبود وضعیت دارید، اظهار کرد: واقعیت این است که در شرایط فعلی، بسیاری از متغیرهای کلان — ازجمله تحولات سیاسی و منطقهای — تأثیر مستقیمی بر فضای اقتصادی و تجاری کشور دارند. به همین دلیل، پیش از هرگونه برنامهریزی برای توسعه صادرات، باید دید وضعیت ثبات در سطح کلان، چه در داخل و چه در تعاملات خارجی، به چه سمتی حرکت میکند.
وی ادامه داد: در شرایطی که ثبات و پیشبینیپذیری در سیاستهای اقتصادی و تجاری وجود نداشته باشد، ارائه راهکارهای اجرایی برای توسعه صادرات با محدودیت مواجه میشود. به بیان دیگر، تا زمانی که یک چارچوب نسبتاً باثبات در سیاستگذاری شکل نگیرد، نمیتوان انتظار داشت، برنامههای توسعهای در حوزه صادرات بهطور مؤثر اجرا شوند.
این کارشناس صنعت چاپ در جمعبندی سخنان خود گفت: با این حال، با حرکت به سمت ثبات بیشتر در سیاستهای داخلی و تقویت تعاملات اقتصادی با کشورهای منطقه و سایر بازارهای جهانی، قطعاً ظرفیتهای قابلتوجهی برای بهبود وضعیت صادرات ازجمله در صنعت چاپ، وجود خواهد داشت. این امر میتواند به تسهیل سرمایهگذاری، بهبود دسترسی به بازارها و افزایش رقابتپذیری منجر شود.
وی افزود: در مجموع، به نظر میرسد نقطه شروع هرگونه بهبود، ایجاد ثبات و انسجام در سطح سیاستگذاری کلان است و پس از آن میتوان عملیتر درباره راهکارهای توسعه صادرات صحبت کرد.
نظر شما