سرویس هنر خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)؛ نمایش «سیاهوش» به کارگردانی حامد شیخی، با الهام گرفتن از شاهنامه در تماشاخانه سنگلج به روی صحنه میرود. این نمایش با ترکیب کردن داستان سیاوش و نمایشهای سنتی و آئینی ایرانی، یکی از نمایشهای توجهبرانگیز امسال بوده است. فضای کمدی نمایش بر جذابیت اثر افزوده و سبب شده تا مخاطبِ امروز ارتباط بیشتری با اثر بگیرد. شیخی در تلفیق تاریخ و ادبیات تجربه خوبی دارد و پیش از این با اجرای نمایشهای «هفت پیکر» و «مکبثالدوله» نمایشهایی متمرکز بر سوژهای ایرانی به روی صحنه برده بود.
کارگردان نمایش درباره اهمیت شاهنامه برای مردم ایران به ایبنا گفت: شاهنامه برای ما ایرانیان از آن جهت اهمیت بنیادین دارد که هر رویدادی در این مملکت رخ میدهد، مصداق آن را در شاهنامه میتوان دید. همین ماجراهای اخیر و جنگ مرا به سمت قصه نبرد ایران و توران در زمان سیاوش و کیکاووس برد. در همین جنگ و مسائلی که مثل مذاکره یا آتشبس پیش آمد، همه مصداق همان نبردی است که رستم میگفت مذاکره شود و کیکاووس میگفت نشود.
شیخی در ادامه افزود: از طرفی ما نزدیک ایام نوروز بودیم و با توجه به اینکه در آن زمان درگیر جنگ شدیم و امکان اجرا برایمان نبود، نوروز گروههای تئاتری به دلیل درگیریها عملاً به اردیبهشت ماه افتاد. از طرفی هم سیاه همان حاجی فیروزی یا الماس و مبارک است که بنا به مقالاتی که بزرگان نوشتهاند، نماد سیاوش هم به حساب میآید. صورت سیاه و لباس قرمز، همه نمادهایی مثل خون سیاوش و پاکی آتش است که میخواهد برای مردم شادی بیاورد. این عوامل دست به دست هم داد تا «سیاهوش» را روی صحنه بیاورم؛ جایی که سیاه، خودش نقش سیاوش را بازی میکند و پارودی و طنزی خلق میشود.
شوخی و حفظ حرمتها
این بازیگر و کارگردان تئاتر، درباره چالشهای اجرای کمدی داستانهای شاهنامه بر صحنه تئاتر بیان کرد: فضای کمدی این کار سخت بود، اما حضور کاراکتر کمیک سیاه، دست ما را برای ایجاد فضای طنز باز میکند. همین شکل اجرا باعث شده مخاطبان زیادی به ما بگویند بعد از دیدن نمایش وادار شدهاند بروند قصه سیاوش را مطالعه کنند. همانطور که در زمان اجرای «مکبثالدوله» بسیاری وادار به خواندن مکبث شکسپیر و تاریخ آل بویه شدند، چون نمایش تلفیقی از تاریخ آلبویه و نمایشنامه شکسپیر بود.
شیخی ادامه داد: اینجا هم مخاطب به سراغ کیکاووس، افراسیاب و قطعه سیاوش رفته است. زبان طنز، زبان راحتی برای بیان تاریخ و مفاهیم عمیق است. پیوند ادبیات با سنتهای نمایشی و تاریخ، اتفاق خوبی است که من با وجود فضای سنگین این روزها، آن را دنبال کردهام. حتی در سال ۱۴۰۱ نیز اجرایی با همین رویکرد داشتم که جواب داد. دغدغه شخصی من مطالعه نمایشهای آیینی و تاریخ بوده است و بعد دیدم که چه بهتر این دغدغه را روی صحنه انجام بدهم.
کارگردان نمایش «سیاهوش» با اشاره به ظرافتهای شوخی با شاهنامه گفت: درباره مرز شوخی با شاهنامه، باید حرمت حفظ شود. اگر شوخی با بیحرمتی و ادبیات رکیک همراه باشد، با واکنش تند مخاطب روبهرو میشود، چون مردم به تاریخ و ادبیات خود ارادت دارند. اگر در شوخیمان بخواهیم از ادبیات رکیک استفاده کنیم قطعا با واکنش تند مخاطبان روبهرو خواهیم شد چون مردم ما ارادت زیادی به تاریخ ادبیات و گنجینههای ادبی کشورشان دارند. انقدر در مکتوبات مختلف خارجی به ما ظلم شده که حالا اگر یک هموطن بخواهد به این گنجینه ظلم کند دیگر برای کسی قابل تحمل نیست. به همین خاطر شوخی به هیچ وجه نباید همراه با بیحرمتی باشد.
ضرورت به روز کردن نمایش سنتی
وی در پاسخ به علت کمتوجهی کارگردانان جوان به ادبیات کلاسیک اظهار داشت: بخشی از آن برمیگردد به استفاده نادرست از مدرنیته و فضای مجازی که ما را از مطالعه دور کرده است. اما از طرف دیگر، برخی صفحات مجازی خوب با گفتن از تاریخ و ادبیات، ذهن مخاطب را برای شاهنامه و حکیم نظامی آماده کردهاند. من دست عزیزانی که در صفحات مجازی به شکل جدی فعالیت میکنند و باعث نزدیکی مردم به تاریخ و ادبیات ایران میشوند را میبوسم.
شیخی درباره علاقه کارگردانان تئاتر به اجرای نمایشنامههای خارجی گفت: من دلیلی نمیبینم با این ادبیات و تاریخ غنی، سراغ نمایشنامههای خارجی برویم. یک ایرانی باید بداند در ایران از ابتدا تا کنون چه گذشته است. درباره نمایش سنتی و سیاهبازی، باید برای مخاطب امروز اجرا کنیم. شیوههای اجرای طنز در گذشته شاید دیگر مخاطب امروز را نخنداند. استادان سنتی گاهی محدودیت ایجاد میکردند، اما ما برای تماشاگر امروز کار میکنیم و استادان این حوزه باید به این نکته توجه کنند. طنزی شریف که خانواده بتوانند با خیال راحت ببینند. نمایش سنتی قابلیت بهروز شدن کامل را دارد.
شیخی در پایان یادآور شد که نمایش «سیاهوش» اولین نمایش تولیدی است که در سال جدید به روی صحنه رفته است و اظهار امیدواری کرد این روند ادامه داشته باشد.
نظر شما