به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا) در شیراز، «کوروش کمالی سروستانی» مدیر مرکز سعدی شناسی در جریان نشست‌های علمی یادروز سعدی از زنده یاد اصغر دادبه، سعدی پژوه و ادیب یاد کرد و با موضوع «حکمرانی آرمانی سعدی در قصائد» سخنرانی کرد و گفت: قرن هفتم از نظر فرهنگ و اعتلای زبان فارسی قرن سعدی است.

او با بیان اینکه سعدی به انکیانو می‌نویسد و می‌گوید: «معلوم شد که خسرو عادل قابل تربیت باشد مستعد نصیحت...» بر این اساس سه قصیده سعدی که از بهترین قصائد اوست با پند و اندرز به امیر انکیانو تقدیم می‌کند. در بین این قصیده‌ها نه ستایش،بلکه تازیانه‌هایی است که فرود می‌آیند و این قصائد گذشته از قدرت شاعرانگی سعدی در زبان فارسی نشانه شهامت و اطمینان به نفس اوست.

به گفته کمالی سروستانی، نخستین قصیده حاوی ۴۷ بیت دربرگیرنده حکمرانی آرمانی شیخ اجل سعدی شیرازی است و بیشتر ابیات این قصیده که شبیه نکات کتاب مقدس وسخن پیامبران ضرب المثل شده که با لحن آمرانه و خطابی به حاکم وقت شیراز گوشزد می‌کند. ای که دستت می‌رسد کاری بکن/پیش از آن کز تو نیاید هیچ کار... این قصیده به عنوان امثال و حکم در ذهن بسیاری از مردمان جای گرفته است، این بی پروایی سعدی در سخن گفتن با حاکم مغول در پایان قصیده تأکید می‌شود.

سعدی بر سنت قصیده سرایی پیشینیان و زمانه خود طغیان کرد

وی ادامه داد: قصیده دوم در ۳۲ بیت از ناپایداری دنیا و نکوهش ستمگران و سومین قصیده هم با مطلع «دنبا نیرزد آنکه پریشان کنی دلی/ زنهار بد مکن که نکردست عاقلی » که جهان بینی شاعر در ابیات اواخر این قصیده به طور آشکار بیان شده است و اینجاست که سعدی بر سنت قصیده سرایی پیشینیان و زمانه خود طغیان می‌کند و در برابر امیر انکیانو چنین با صراحت و تندی سخن می‌گوید.

همچنین در این نشست که به میزبانی تالار گلستان مجموعه تاریخی فرهنگی سعدیه برگزار شد محمد امیر جلالی با عنوان «سعدی و اصحاب قدرت، (بحثی در مناعت طبع سعدی)» سخن گفت.

این استاد دانشگاه علامه طباطبایی تهران خاطرنشان کرد: در چند دهه پیش یکی از روشنفکران مأبان پس از مشروطه به سعدی تاخته بود و غزل بهاریه شیخ سعدی با مطلع «درخت غنچه برآورد و بلبلان مستند» را خود زنی فرهنگی نامید که این نوع نگاه را باید برآمده از روش ناشناسی گوینده دانست چراکه کلیات سعدی تنوع موضوعی دارد عرصه میل به زیبایی که بالاترین ادراک انسانی بوستان و قطعات در باب اجتماعی است.

او در ادامه به وجود قطعه فرشی آراسته از این غزل در موزه فرش تهران اشاره کرد و گفت: در نسخه‌های سعدی حاصل تصرفات اهل ذوق و برخی هم حاصل ذوق شاعر درج شده است.

جلالی گفت: در نسخه شناسی و سبک شناسی معایبی وجود دارد و با وجود آنکه بهترین تصحیح بوستان و گلستان بی تردید اثر غلامحسین یوسفی محسوب می‌شود.

وی همچنین افزود: سعدی شاعری به تمام معنا آزاد است که بیم سر و امید زر هم ندارد و سخنش را با صراحت به پادشاهان می‌گوید یعنی وقتی سیف فرغانی آن شعر انتقادی مشهور را در ترکیه علیه مغول سروده و سعدی در شیراز آنها را مورد نهیب قرار می‌دهد.

وی افزود: سعدی از دربار گریزان است و شاعر رسمی دربار نیست هر چند در برهه‌ای از زندگی به فقر دچار می‌شود و سرایش مدح را رد می‌کند یعنی در زمان نیاز نیز به سنت مرضیه قصیده سرایان شأن خود را در مدیحه گفتن نمی‌داند، ولی شمس الدین جوینی از جمله وزرای دربار به سعدی حرمت می‌نهاد و اشعارش را به امرا می‌فرستاد و آنها کمک هایی به شیراز می‌کردند اما باید توجه داشت که سعدی شاعر اهل تقاضای صله به رسم شاعران مدیحه سرا نبوده است.

همچنین نصرالله امامی در این نشست به بحث بوستان سعدی و ملاحظات متن شناختی آن پرداخت و گفت: بوستان سعدی در ۱۰ باب بازتاب جهان بینی سیاسی، مدنی و اجتماعی شاعر است که در انتزاعی ترین باب این اثر یعنی باب سوم که در بحث شور و عشق و مستی هست، هم به دغدغه‌های انسانی و سیاست مُدرن می پردازد.

وی با بیان اینکه بر خلاف برخی نظرها بوستان‌، دنیای آرمانی سعدی نیست، ادامه داد: ۴۰ سال بوستان سعدی را تدریس کرده‌ام که به جرأت بگویم کتاب آسان نمایی است که دایره واژگان گرفته شده در این اثر مناسب و متعارف صورت گرفته و بدایع صنعتی نیز در حد متعادل و از ایهام و ابهام نیز به صورت متعادل استفاده شده و داستانی را در یک بیت گنجانده است.

بنیان مقبره سعدی را کریم خان زند بنا نهاد

نایب شیرازی، نسخه شناس هم با عنوان «کریم خان زند و مرمت بنای سعدیه» سخنرانی کرد و گفت: برخی بنیان نهادن بقعه شیخ سعدی را از سوی کریم خان زند رد و برخی هم تأیید می‌کنند که هر دو طیف مستندی ندارند، اما باید اذعان داشت که بنیان مقبره سعدی را کریم خان زند بنا نهاده است.

این فعال فرهنگی شیراز توصیف ابن بطوطه در سفرنامه خود از آرامگاه سعدی را خاطرنشان کرد و افزود: به لحاظ معماری اگر به تصاویر آرامگاه سعدی دوره قاجاریه نگاه کنیم دقیقا با عمارت هفت تنان مشابهت دارد، در دفتر محمدحسین فراهانی منشی دوره زندیه فرمان ساخت بنای آرامگاه سعدی با عنوان (بقعه رفیعه جدیدالبنایی در دارالملک شیراز ) در سال ۱۱۸۱ صادر شده است.

در بخش دوم نشست علمی یاد روز سعدی که شامگاه سه شنبه برگزار شد، مجید اسکندری استاد دانشگاه و پژوهشگر ادبی به ارائه مطلبی با عنوان «مشنو ای دوست به غیر از تو» در این نشست پرداخت و گفت: دادبه همواره سپاسگزار مرکز سعدی شناسی بود و در آخرین گفت‌وگو گفت من تنها به عشق سعدی به شیرازی نمی‌آیم به حرمت فعالان عرصه سعدی شناسی نیز می‌آیم.

وی با بیان اینکه بزرگترین آفت یک جامعه ما این بوده که نام نیک رفتگان را ضایع کرده‌اند، افزود: من به عمر دانش آموزی خودم شاگرد بسیاری از بزرگان نظیر سیروس شمیسا، مظاهر مصفا، علی شیخ الاسلامی و ... کلاس بزرگانی نظیر شفیعی کدکنی اما یک نکته را بگویم دادبه آنی داشت که دیگران نداشتند. از شاهکارهای دکتر دادبه این بود که عاشق پروری کرد و در پرورش شاگرد و معلم با خشم و لطف و محبتی که داشت، بسیاری معلمان را پرورش داد.

فرح نیازکار، سعدی شناس دیگر این نشست به «دو گانه معنایی وصال و فراق در غزل سعدی» اشاره کرد و گفت: فراق یک اصل ویرانگر و مخربی است که در جان عاشق مستولی و وصال یک فرآیند مناسب بوده اما تفاوتی که سعدی در غزل هایش آورده مرز مطلق فراق و جدایی را بین می برد و نسبیتی را ایجاد می کنند.

در نگاه سعدی قلب عاشق از منیت‌ها خالی و جایش را به معشوق می‌دهد

به گفته او، در نگاه سعدی قلب عاشق از منیت‌ها خالی و جایش را به معشوق می‌دهد، سعدی از ملامت‌ها نمی ترسد و مرزهای خود بینی از هم نوردیده است چراکه عبور از این مرحله از رهگذر کوره‌های رنج و درد میسر می شود. سعدی یک شرط دارد که «حورا زاده گوش پنهان ترک وصل مرا خواهی رها کردن»، اختیار خویش وصبور باش اینجاست که تسویه قهر و لطف اتفاق می‌افتد و به تعبیر سعدی «فحش از دهن تو طیبات است».

عباس هدایتی اصل نیز در این نشست، گفت: تعبیر «بی وفایی» در اشعار سعدی همواره آمده است و یک عنوان مهمی در کلام سعدی است که با آوردن کلمه «شرط» اهمیت آن مفاهیم را روشن می کند.

وی ادامه داد: سعدی شرط محبت را وفا می‌داند،خب وفا نکرده، باید چکار کنیم؟ در اشعار سعدی برخورد با شیوه بی وفایی متفاوت است از این رو می‌گوید: چه وفا کنی و چه بی وفایی، من به عهد خود می‌مانم.

این سعدی پژوه افزود: این شراب عشقی است که استاد اصغر دادبه از دست سعدی گرفته بود چنانکه وقتی شعر سعدی را از زبان او شنیدم بیشتر علاقه‌مند به سعدی شدم.

وی در پایان تأکید کرد: من در اینجا نکته و سفارش استاد دادبه را بازگو می کنم که به بچه‌های مان سعدی یاد دهیم، چرا که سعدی از آن امروز است و سعدی تفنن نیست.