سرویس فرهنگ و نشر خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، در پی حملات هوایی و موشکی متجاوزانه به ایران در اسفند ۱۴۰۴ و فروردین ۱۴۰۵، دستکم ۲۷ مجتمع چاپ و صحافی در مناطق مختلف پایتخت دچار خسارات گسترده شدند. دو واحد بهطور کامل ویران شده، دستگاههای تخصصی گرانقیمت از کار افتادهاند و هزاران عنوان سفارش مشتری در میان آتش و آوار سوخته است.
حالا فعالان این صنعت که ستون فقرات چرخه نشر کشور به شمار میروند، در میانه میدانی از ویرانی فیزیکی و بحران اقتصادی، نگران تداوم حیات حرفهای خود هستند.
چاپخانهها تنها سولههای صنعتی نیستند؛ آنها کارگاههای تولید اندیشه، حافظه مکتوب و پل ارتباطی نویسنده با خوانندهاند؛ روزگاری نهچندان دور، صدای چرخش استوانههای چاپ، بوی مرکب تازه و همهمه کارگران صحافی، نشانهای از پویایی فرهنگ و نشر در تهران بود. اما نزدیک به دو ماه است، در برخی نقاظ شهر، همان فضاها با سقفهای فروریخته، شیشههای شکسته و دستگاههای خاموش، روایتی ناگفته از روزهای سخت را فریاد میزنند. برخی از این واحدها، با وجود زخمهای عمیق، هنوز چراغ کارگاه خود را روشن نگه داشتهاند و برخی دیگر تنها به تلی از آجر، آهن و کاغذ سوخته تبدیل شدهاند.
گستره جغرافیایی و عمق خسارت
بر پایه گزارش خبرنگار ایبنا و طبق اطلاعات اتحادیه صنف چاپخانهداران و صحاف تهران، خسارات واردشده در گسترهای وسیع از مناطق صنعتی، تجاری و مرکزی تهران پراکنده است. جاده خاوران، خیابان دماوند، حوالی چیتگر جنوبی، محدوده ایرانخودرو، میدان انقلاب، دروازه شمیران، خیابان مجاهدین اسلام، شادآباد و میدان فردوسی، همگی میزبان واحدهای آسیبدیده بودهاند.
از میان ۲۷ مجتمع متضرر یک چاپخانه و سه کارگاه صحافی بهدلیل اصابت مستقیم موشک، بمباران هوایی و پراکندگی ترکش، بهطور کامل تخریب شدهاند. گزارشها حاکی از آن است که در این واحدها، علاوه بر فرو ریختن کامل سقف، دیوارها، دربها و پنجرهها، ۱۰۰ درصد فضای عملیاتی و سولههای تولید آسیب دیده است.
وقتی قلب تپنده تولید از کار میافتد
البته دامنه خسارات فراتر از سازههای فیزیکی رفته و به خطوط تولید، مواد اولیه و زیرساختهای دیجیتال رسیده است. در واحدهای تخریبشده، دستگاههای چاپ چندرنگ (از جمله یک دستگاه چاپ ۶ رنگ)، طلاکوب، دایکات، اسلیتر، برش کاغذ، کلیشهسازی و پلکسر، یا کاملاً نابود شدهاند یا بردهای الکترونیکی و قطعات حساس آنها آسیب جدی دیده است. همچنین دو دستگاه لیزر، تجهیزات کامل سیستمهای اداری و نظارتی، دوربینهای امنیتی و انبارهای مواد اولیه نیز طعمه آتش یا ویرانی شدهاند.
سفارشهای سوخته، چرخه معطلمانده
یکی از دردناکترین ابعاد این حادثه، قطع ناگهانی زنجیره تعهدات صنفی به مشتریان است. در یکی از مجتمعهای آسیبدیده، حدود ۱۰ هزار جلد سررسید سفارشی که ماهها برنامهریزی، طراحی و تولید آنها در جریان بود، در لحظهای نابود شد. این ارقام تنها نمونهای از حجم بالای سفارشهای معطلمانده در صنعت چاپ است که با توقف ناگهانی خطوط تولید، ناشران، مؤسسات فرهنگی، نهادهای آموزشی و کسبوکارهای کوچک را با بحران تأخیر، جریمه قراردادی و جبران خسارت مواجه کرده است.
بازسازی؛ مسیری پرپیچوخم با دیوارهای هزینه
بازسازی این واحدها تنها یک مسئله فنی یا ساختمانی نیست؛ بلکه با یک بحران ساختاری در تأمین و نوسازی ماشینآلات گره خورده است. با توجه به قیمت جهانی دستگاههای چاپ، محدودیتهای وارداتی، نوسانات ارزی، کمبود قطعات یدکی تخصصی و نیاز به کالیبراسیون دقیق پس از نصب، جایگزینی تجهیزات از کارافتاده پروسهای زمانبر و پرهزینه است. فعالان صنف تأکید دارند که بدون حمایتهای هدفمند، تسهیلات تعمیراتی، معافیتهای گمرکی موقت و تسریع در فرآیندهای فنی، بازگشت به ظرفیت پیشین سالها به طول خواهد انجامید.
میتوان گفت که چاپخانههای زخمی تهران، امروز بیش از هر زمان دیگری نمادی از تقاطع صنعت و فرهنگ، سختی کار و تابآوری هستند. اگرچه ویرانیها عمیق و جبران آنها دشوار است، اما تاریخ نشان داده که چرخ نشر ایران حتی در سختترین شرایط نیز از حرکت نایستاده است. آنچه اکنون ضرورت دارد، نه تنها مرمت فیزیکی کارگاهها، بلکه تدوین یک نقشه راه صنعتی-فرهنگی برای نوسازی، بیمه تخصصی تجهیزات، حمایت از سرمایههای انسانی و تسهیل واردات جایگزین است تا روح مرکب و کاغذ، بار دیگر در کالبدی سالمتر و پایدارتر به جریان بیفتد.
اتحادیه در کنار صنف است
رئیس اتحادیه چاپخانهداران و صحاف تهران با اشاره به بازدید از واحدهای آسیبدیده، گفت: به همراه اعضای ستاد مشترک جنگ صنعت چاپ و با هدف بررسی میزان خسارات، همافزایی برای رفع چالشها و برنامهریزی برای بازگشت هرچه سریعتر این واحدها به چرخه تولید، از مجموعهها بازدید کردیم، این بازدید میدانی، گامی عملی برای حمایت از فعالان آسیبدیده و تقویت انسجام صنفی در شرایط حساس کنونی است.
بابک عابدین همچنین از دیدار با محمود سیجانی، مدیرکل صنعت، معدن و تجارت استان تهران و حمیدرضا موسویمجد، معاون بازرگانی این ادارهکل خبر داد و گفت: ما همواره بر این موضوع تاکید داریم که اتحادیه در کنار صنف است و به همین دلیل این دیدار با هدف مدیریت شرایط بحرانی و صیانت از پایداری تولید انجام شد.
وی با طرح این موضوع که برای ایجاد همبستگی صنفی، ۱۰ نفر از کارشناسان رسمی دادگستری بهصورت داوطلبانه به ستاد جنگ اتحادیه پیوستهاند، گفت: این افراد فرآیند ارزیابی خسارات وارده به ماشینآلات واحدهای صنفی را بدون دریافت هزینه انجام میدهند که این اقدام استقبال خوبی از سوی صنف روبرو شده است.
عابدین با بیان اینکه همکاران ما در روزهای بحرانی، حتی در شرایط دورکاری، تلاش کردند خدمات صنفی متوقف نشود، اما با گذشت زمان، مشکلات تازهای در حوزه تأمین مواد اولیه و استمرار تولید پدیدار شده است.
رئیس اتحادیه صنف چاپخانهداران و صحاف تهران به جایگاه فرابخشی صنعت چاپ و بستهبندی اشاره کرد و گفت: صنعت چاپ صرفا یک فعالیت خدماتی یا صنفی نیست، بلکه حلقهای حیاتی در زنجیره تولید کشور است و در صنایعی همچون دارو، غذا، بهداشت و کالاهای مصرفی نقشی تعیینکننده و تاثیر ۱۰۰ درصدی دارد و اختلال در تداوم فعالیت این صنعت، میتواند آثار مستقیم و گستردهای بر تولید و عرضه سایر بخشها بر جای بگذارد.
به گفته وی، امروز یکی از چالشهای جدی صنعت، کمبود مواد اولیه است، در این میتوان در کنار مسیرهای دریایی، از ظرفیت مرزهای خاکی نیز بهصورت مؤثر استفاده کرد، همچنین باید شرایط تبادل ارز صادراتی به واردکنندگان مواد اولیه و واسطهای تولید به صورت مستقیم در بانکهای عامل بدون نیاز به فرایندهای طولانی به قید فوریت اعمال شود.
عابدین با اشاره به اولویتهای اتحادیه در سال جدید، گفت: در سال پیش رو با جدیت تمام به دنبال راهکارهای مدیریت بحران در اتحادیه هستیم و مطالبات اعضا را با تمام توان پیگیری خواهیم کرد، از سوی دیگر پیشنهادات خود را برای سازمانها و وزارتخانههای مرتبط تدوین خواهیم کرد تا گامی مؤثر در پیشبرد اهداف خود برداریم.
وی همچنین با بیان اینکه کمیسیونهای تخصصی اتحادیه با قدرت به کار خود ادامه خواهند داد، ادامه داد: در این زمینه به منظور همدلی و همراهی با همکاران ر شرایط خاص و آسیبهای ناشی از وضعیت جنگی، مشاور حقوقی اتحادیه روزهای شنبه در اتحادیه حضور دارد و درباره رسیدگی به مشکلات حقوقی ناشی از جنگ به همکاران مشاوره میدهد.
نظر شما