سرویس استانهای خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) - مرجانه حسینزاده: نام عطار در میان ستارگان پرتلألو آسمان فرهنگ و ادب ایران، جایگاهی ممتاز و بیبدیل دارد. شیخ فریدالدین عطار نیشابوری، نه تنها شاعری صاحبسبک و قصهگویی چیرهدست، بلکه عارف وارستهای است که با زبان شعر، حقایق هستی و رموز سلوک را به لطافت و ژرفایی بیمانند بیان کرده است. از «منطقالطیر» که سفری شگفتانگیز در بطن جان انسان و جستوجوی سیمرغ هویت است، تا «اسرارنامه» و «الهینامه» که هر کدام اقیانوسی از حکمت و معرفت را در خود جای دادهاند، آثار عطار همواره الهامبخش اندیشمندان، عارفان و ادیبان در طول قرنها بوده است. کلام او، پنجرهای رو به جهان معنا گشوده و راهنمایی دلسوز برای سالکان طریق حقیقت محسوب میشود.
اما در جغرافیای فرهنگی ایران، سنت ستودنی پاسداشت بزرگان، با تأسیس نهادهای تخصصی با نام این بزرگان نمود یافته است. در شیراز، بنیادهای حافظ و سعدی، چونان نگهبانانی وفادار، میراث این دو غزلسرای بزرگ را زنده نگه داشته و با برگزاری رویدادهای علمی و فرهنگی، گامی بلند در معرفی و ترویج آثارشان برداشتهاند. مشهد نیز به برکت حضور حکیم توس، فردوسی شاهد فعالیت موسسات تخصصی مرتبط با فردوسی هستیم که حماسهسرای بزرگ ایران را ارج مینهد و میراث او را پاس میدارد. این بنیادها، با ایجاد فضایی برای پژوهشهای عمیق، حمایت از نسل جوان دانشجو و تسهیل دسترسی به منابع، نقشی حیاتی در انتقال میراث مفاخر ادبی ما به نسل بعد ایفا میکنند.
اما در میان این همه ارجگذاری و پاسداشت، جای یک خلأ بزرگ در دیار خراسان، همان سرزمینی که عطار از آن برخاسته، خودنمایی میکند. علیرغم جایگاه رفیع و تأثیرگذاری شگرف شیخ فریدالدین در ادبیات، عرفان و اندیشه ایرانی، متأسفانه هنوز شاهد تأسیس «بنیاد عطار» به عنوان یک مرکز تخصصی و پژوهشی مستقل نیستیم. مرکزی که بتواند به صورت متمرکز به کاوش در آثار پرشمار او بپردازد، پژوهشگران را در عمق بخشیدن به مطالعاتشان یاری نماید، از دانشجویانی که پایاننامههای خود را وقف کندوکاو در اندیشه عطار میکنند حمایت کند، و در نهایت، نام و میراث این عارف بزرگ را در سطح ملی و حتی بینالمللی به جایگاهی شایسته ارتقا بخشد.
به دنبال پیامدهای این فقدان برای معرفی و صیانت از این گنجینه گرانبهای فرهنگی در ابتدا به سراغ رضا اشرفزاده عطارپژوه و استاد دانشگاه رفتیم، او گفت: متاسفانه تاکنون در خراسان این بنیاد راهاندازی نشده اما ما در نظر داریم که بنیادی با محوریت عطار تاسیس کنیم که دانشجویان دوره دکتری کارهای تحقیقیشان را آنجا انجام دهند و در طول سال این بنیاد بهطور مستمر رویدادهای آموزشی تخصصی مرتبط با عطار را برگزار کند.
جایگاه والای عطار برای مردم خراسان
وی با اشاره به جایگاه والای عطار برای مردم خراسان، بیان کرد: در نیشابور هرساله بزرگداشت روز ملی عطار در تالار سیمرغ این شهرِ زیبا برگزار میشود، خود مردم نیشابور هم که دل در گرو عطار دارند، در طول سال جلسات گوناگونی در خصوص عطارپژوهی و عطارخوانی برگزار میکنند.
اشرفزاده اظهار کرد: سال گذشته در سبزوار هم انجمنی با محوریت عطار جلساتی را آغاز کرد، در مشهد هم ۳ سال است که مرکز آموزش عالی عطار، هر سال همین موقع و همزمان با روزبزرگداشت این شاعر و عارف بزرگ، همایشی را برگزار می کند اما امسال استثنائا به خاطر شرایط پیش آمده این رویداد برگزار نشد و انشالله سال آینده شاهد برگزاری این همایش باشیم.
لزوم بازآفرینی اندیشههای عطار برای نسل جدید
پس از آن به سراغ امیر الهامی، عطار پژوه و استاد ادبیات رفتیم، او با اشاره به فقدان مرکزِ تخصصی عطار پژوهی در مشهد گفت: با وجود حضورِ اهرمهای علمی متنوع در خراسان، اما هنوز این مرکز را در مشهد نداریم، بزرگترین دلیل نبود این مرکز هم، به این علت است که در ابتدا ما باید یک سرمایهگذار را برای راهاندازی این مرکز در نظر داشته باشیم، با توجه به وجود مسائل اقتصادی متعدد، برای انجام کارهای فرهنگی همواره اولین چالش همین موضوع است، بعد از پیدا کردن سرمایهگذار، بخش زیادی از مسئله رفع میشود و البته اگر این سرمایهگذار در سطوح دولتی باشد که خیلی بهتر است.
این پژوهشگر ادبیات و فرهنگ عامه با بیان اینکه راه اندازی مرکز عطار پژوهی موازیکاری با دانشگاه عطار نیست، عنوان کرد: وجود موسسه مستقلی که بخواهد تخصصی روی اندیشه عطار کار کند بسیار خوب است. این مرکز باید هم جلوههای داستانی و آموزشی و هم رویکردهای سرگرمکننده و تحولات جامعهشناختی و مردمشناسی را در دستور کار داشته باشد.
الهامی با تاکید بر ضرورت سفر به سوی معنا در دنیای مدرن، عنوان کرد: باید ببینیم هنجارهای جامعه در عصری که عطار در آن میزیسته چه بوده و عطار به دنبال کدام دغدغهها این داستانها را به رشته تحریر در آورده، تا بتوانیم آثار او را برای انسان امروز بازآفرینی کنیم.
ضرورت پیوند مردم با عطار
این مدرس ادبیات با طرح این پرسش که ما برای علاقهمند کردن مردم مشهد به عطار چه کردیم؟ اظهار کرد: ما در قبال این میراث گرانبها، غفلت کردهایم و در پی این غفلت فرصتهای بسیاری برای پیوند زدن مردم شهرمان با یکی از درخشانترین مفاخر تاریخ ادب و عرفان ایران، از دست رفته است. اگر قرار بود تنها نیم درصد مردم مشهد به کلاسهای آموزشی عطار بیایند باید کلاسهای ما در حوزه عطار، هر روز پر میبودند، اما اینگونه نیست.
برخی ویژگیهای اندیشه و آثار عطار
وی با اشاره به ویژگیهای اندیشه و آثار عطار اظهار کرد: در آثار این عارف بزرگ آزادی بیان، انسان، حقوق اجتماعی و قانونی و بسیاری از مسائل مهم قرن حاضر دیده میشود و همین مسائل است که او را برای ما تبدیل به سرمایه کرده است، در آثار او نگاه به زن، نگاهی آسیبرسان نیست، حتی در داستان شیخ صنعان معشوق به عنوان آنیما و آنیموس مطرح میشود، مفاخر ادبی ما در زمان خودشان فکرِ آگاهی داشتند، وقتی سعدی از کودکهمسری شاکی بوده یعنی در زمانی که دغدغه جهان چیز دیگری بوده، عطار و سعدی و .. به این مسائل آگاه بودند اما از سویی مجبور بودند این مسائل را لابهلای داستانها بپیچانند و به مردم منتقل کنند.
این عطارپژوه با بیان اینکه ما باید به سمت مطالعات بینرشتهای برویم، گفت: مطالعاتی نظیر عطار و روانشناسی، عطار و جامعهشناسی و مطالبی از این دست میتواند به فهمِ بهتر اندیشه او توسط نسل جدید کمک کند. حجم تناسب آثار عطار با جهان ریمیکس کم است، جهان امروز جهان سرعت و شتاب است، اما ما نتوانستیم اندیشه و آموزههای عطار را توسط فیلم، داستانهای مدرن، انیمیشن، بازی کامپیوتری و.. به مردم منتقل کنیم.
عطار سهمی بسیار اندک در آثار نمایشی دارد
وی افزود: چندسال قبل، از اینکه عطار در پهنه آثار نمایشی سهمی بسیار اندک دارد، گله کردم. ما باید آثار او را بازآفرینی کنیم، نظیر سریال «میوه ممنوعه» که براساس داستان شیخ صنعان بود، یعنی مایه کار از عطار بود که اتفاقا بسیار مورد استقبال مردم قرار گرفت. در پهنه آثار نمایشی ما باید مایه را از آثار بزرگان بگیریم اما آن را متناسب با نیاز امروز جامعه بسازیم. امروز هزار موضوع متناسب با مشکلات و چالشهای انسان مدرن را در آثار و اندیشه عطار داریم، اما خروجیاش چیست؟
عطار؛ رکوددار داستاننویسی
این مدرس ادبیات ادامه داد: نسل جدید الان از ریخت ادبیات بیزار است، ما باید کاری نو کنیم لذا بنیاد عطار قبل از اینکه تاسیس شود باید بازآفرینی داستانهای عطار را در دستور کار قرار دهد، عطار به جز تذکرهالولیا با داشتن ۸۵۰ داستان کوتاه و بلند، رکورد دار داستان است که بر اساس این ظرفیت میتوانیم ۸۵۰ فلش فیکش، داستان کوتاه، فیلم کوتاه و بلند و .. داشته باشیم.
الهامی در انتها با بیان اینکه باید به دنبال نواندیشی باشیم، گفت: حتی شاید بتوانیم باید به سراغ ساخت بازی کامپیوتری با موضوع عطار برویم تا نسل جوان را با آثار و اندیشههای او آشتی بدهیم.
به گزارش ایبنا؛ آثار عطار با وجود قدمت، آیینهای تمامنما از چالشهای انسان مدرن در جستوجوی معنا، آزادی و هویت است. از این رو، تأسیس «بنیاد عطار» و اجرای رویدادهای خلاقانه و بینرشتهای امری ضروری است. باید با «بازآفرینی» هوشمندانه اندیشهها و داستانهای او در قالبهای نوین چون فیلم، انیمیشن و بازی، پلی میان میراث کهن و نیازهای امروز جوانان مشهدی و ایرانی بنا کرد و نام عطار را بار دیگر در زادگاهش زنده و پویا ساخت.
نظرات