سرویس تاریخ و سیاست خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، سیاوش پارسامنش- میراث فرهنگی و آثار باستانی یکی از نشانههای صلابت و شکوه میهن عزیز ما ایران است. این آثار نه به یک دوره خاص که به همه ادوار و فرزندان ایران زمین و مردم سراسر گیتی تعلق دارد. میراث فرهنگی و آثار باستانی بهعنوان یکی از بنیادیترین عناصر هویتساز و سرمایههای نمادین هر جامعه، نقشی محوری در توسعه روابط میان کشورها ایفا میکنند. در پی حمله نیروهای متجاوز آمریکا و رژیم صهیونیستی بخشی از بناهای ارزشمند تاریخی و میراث فرهنگی کشور آسیب دیده است. در این گزارش مروری داریم بر آثار میراث فرهنگی که در جنگ آسیب دیدهاند.
موزه مقدم
خانه موزه مقدم یکی از نمونههای بارز خانههای تاریخی دوره قاجار است که توسط محمد تقی خان احتسابالملک در اواخر دوره مظفرالدین شاه ساخته شده است. محمد تقی خان از ۱۲ سالگی وارد دربار ناصرالدین شاه شد و تا دوره احمدشاه سمتهای مهمی نظیر رییس اداره احتسابیه، وزیر مختار ایران در سوییس، رییس تشریفات رسمی دربار و... را بر عهده داشت. احتسابالملک دارای دو فرزند به نامهای حسن و محسن بود که از کودکی آنها را برای تحصیل به اروپا فرستاد. حسن فرزند ارشد که تحصیلات خود را در زمینه علوم اجتماعی و ادبیات نمایشی به اتمام رساند از جمله نویسندگان طنزنویس ایرانی است که با نمایشنامه (جعفر خان از فرنگ آمده) در ایران شناخته شد ولی متاسفانه در ۳۰ سالگی بر اثر بیماری سل درگذشت. محسن مقدم که تنها وارث خانه پدری خود بود پس از اتمام تحصیلات خود در رشتههای باستانشناسی، نقاشی و تاریخ هنر در فرانسه و ازدواج با سلما کویومجیان در سال ۱۳۱۵ به خانه پدری خود بازگشت و به عنوان استاد باستانشناسی دانشگاه تهران مشغول به کار شد. استاد مقدم در کنار فعالیتهای علمی با توجه به علاقه خود به فرهنگ و هنر، مجموعههای بسیار نفیسی را خریداری و جمعآوری نمود که بسیاری از این آثار ارزشمند مانند کاشی، آینهکاری، حجاریها و سایر تزیینات وابسته به معماری را با الهام از فضاهای سنتی و تاریخی به نحو چشمگیری در جای جای این عمارت قدیمی نصب و برخی دیگر مانند کلکسیون پارچه، سفال، شیشه، سکه، مهرها و اسناد تاریخی را با نظم و ترتیب خاصی در خانه پدری نگهداری کرد.
در سال ۱۳۵۱ ه.ش زنده یاد محسن مقدم (استاد ممتاز دانشگاه تهران) با توجه به علاقه وافرش به علم، تاریخ و هنر، خانه پدری خود را به همراه آثار نفیس گردآوری شده وقف دانشگاه تهران کرد. استاد مقدم در سال ۱۳۶۶ ه.ش دار فانی را وداع گفت و پس از فوت همسر ایشان در سال ۱۳۶۹، تولیت خانه موزه مقدم در اختیار دانشگاه تهران قرار گرفت.
خانه مقدم در سال ۱۳۸۸ به طور رسمی به عنوان موزه برای بازدید عموم افتتاح گردید. از ویژگیهای بارز این موزه همگون بودن نسبی فضای معماری با آثار تاریخی موجود در آن است، فضایی که با مساحتی برابر با ۲۱۱۷ مترمربع و با مشخصه سه حیاط بیرونی، اندرونی و سرایداری و عمارتهای زمستانی و تابستانی است.
کارخانه چیتسازی ری
اولین کارخانه ریسندگی و بافندگی در تهران حدود ٧٤ سال قبل حوالی جنوب شهر راهاندازی شد. کارخانهای که در دهه ٣٠، آمریکاییها راهاندازی کردند، اما بهمرور زمان کارگران ایرانی، کار با تجهیزات و دستگاههای آن را یاد گرفتند و تا اوایل دهه ٧٠ که هنوز اجناس خارجی وارد کشور نشده بود، با تولیدات متنوع و باکیفیت خود دوران طلایی را پشت سر میگذاشت.
مسجد جامع نارمک اثر استاد حسین لرزاده
مسجد لرزاده یکی از مساجد معروف شهر تهران است که توسط علیاکبر برهان تأسیس شد. معمار این مسجد حسین لرزاده بود و براساس معماری قاجاریه با طاقهای هفت کاسه، ستونهای متعدد و محراب کوچک با کاشی کاری فیروزهای رنگ ساخته شده است.
مسجد لرزاده حدود ۶۰۰ متر شبستان مردانه و زنانه دارد و کل بنای آن ۱۱۰۰ متر است. مسجد لرزاده با ورودیِ کانهپوش خود که تزئینات مقرنس دارد و در اطراف آن کاشیکاریهایی فیروزهای قرار گرفتهاند، مسجدی شبستانی و فاقد گنبدخانه است، اما پوشش سقف شبستان مردانه که با تکنیک کاسهسازی است سبب حذف ستون در فضای تشکیل صفهای نماز در شبستان شده است.
مسجد دانشگاه صنعتی شریف اثر واجد ارزش از مهدی حجت
مسجد دانشگاه شریف از مساجد فرهنگی و پر فعالیت تهران است. این مسجد تحت تاثیر فضای دانشگاه در عرصههای علمی و فرهنگی کارآمد است. مسجد دانشگاه شریف در بیشتر ایام شاهد برگزاری مراسمهای گوناگون، رویدادها و بزرگداشتهاست و دارای امکانات و تجهیزات قابل قبولی برای این امر است.
بازارچه سید اسماعیل مولوی
بازار سید اسماعیل یکی از جاذبههای گردشگری تاریخی پایتخت است که از زمان قاجار باقی مانده است. این بازار بیش از ۱۶۰ سال قدمت دارد و در محدوه چهارراه مولوی تهران واقع شده است. بازار سید اسماعیل مکانی برای خرید و فروش وسایل دست دو بوده است. این بازارچه زمانی میدان کاه فروشان بوده و بعدها تبدیل به بازارچه مسگرها شده است. شهرت این محدوده تاریخی به بازار کهنهفروشان آن است که قدمتی به اندازه تهران مدرن داشته و زمانی بسیار معروف بوده است. بازار سید اسماعیل در روزگاران قدیم مهمترین بازار دست دوم فروشی پایتخت بود و روزانه رفت و آمد بسیار زیادی در آن وجود داشته است.
موزه صنعت برق ایران
هنگامی که از خیابان پیروزی به سمت چهار راه شهدا میرویم ساختمان بزرگی نظرمان را به خود جلب میکند. این ساختمان همان موزه صنعت برق ایران نام دارد که یکی از موزههای تاریخی، صنعتی و آموزشی است که در سال ۱۳۷۴ در زمینی به متراژ ۴۵۰۰ مترمربع در۴ طبقه مجزا در محوطهای با فضای سبز بسیار زیبا و دیدنی، آب نماها و... در جایی که یکی از قدیمیترین کارخانههای تولید برق در تهران قرار داشته ساخته شد. در موزه صنعت برق ایران اشیا، گنجینهها و اسناد قدیمی مربوط به ۱۲۰ سال پیش که به دستور ناصرالدین شاه قاجار وارد ایران شد و در دربار به منظور روشنایی مورد استفاده قرار میگرفت و همچنین اشیای مربوط به نخستین نیروگاه برق خصوصی که توسط امینالضرب در سال ۱۲۸۴ در تهران گشوده شد، قرار گرفته است، از ویژگیهای جالبی که در موزه صنعت برق ایران به آن پی میبریم، معماری خاص آن است به طوری که گردشگران به هنگام بازدید و گشت وگذار در موزه متوجه نمیشوند که در طبقه چندم موزه هستند. سالنهای این موزه به صورت زیگزایکی و در کنار نیروگاه ۵۰۰۰ کیلو واتی بالا رفته که هر بخش با چهار پله از هم جدا میشود. در سالنهای موزه صنعت برق ایران لوازم و اشیای قدیمی و دستگاههای جدید را هم میبینید که ترتیب قرار گرفتن این اشیا در موزه به شیوه سیر تکاملی صنعت برق ایران با اسناد و عکسهای معتبر، از وسیله پی سوز قبل دوره هخامنشی گرفته تا نمایش شمعها و چراغهای نفتی، همچنین اولین مولدهای برق که شامل انواع لامپها، از لامپ ادیسون گرفته تا لامپهای کنونی و روشهای تولید انرژی توسط مولدهای بادی و نوری به صورت ماکت و به طور عملی به نمایش گذاشته میشود.
حوزه هنری نهادی است که تاریخچه و سرگذشتی به بلندای انقلاب اسلامی دارد. درست در همان گرماگرم سالهای منتهی به انقلاب ۵۷، جمعی از نویسندگان، شاعران و هنرمندان هسته اولیه نهادی هنری و انقلابی را بنا گذاشته و نام «حوزه هنر و اندیشه اسلامی» بر آن گذاردند. ثمرات این نهالِ هنری روئیده از متن و بطن انقلاب، آنچنان زیاد شد که رهبر معظم انقلاب در سالهای گذشته لقب «امید هنر انقلاب» را به حوزه هنری بخشیدند و پس از آن بود که رفتهرفته این مجموعه بزرگ هنری به یک ابَرسازمان هنری و رسانهای تبدیل شد و امروز با نام «حوزه هنری انقلاب اسلامی» شناخته میشود.
مسجد و مدرسه حکیمباشی
مسجد حکیم که با نام مسجد جورجیر نیز شناخته میشود، جزو تاریخیترین مساجد ایران و زیباترین جاهای دیدنی اصفهان به شمار میرود که جلوهای خاص از زیبایی و هنر را به نمایش میگذارد.
مجموعه چوگان و سوارکاری فرح آباد
باشگاه سوارکاری و چوگان فرحآباد با دارابودن ۴ مانژ(میدان اسبسواری) مسابقات، پرش، سوارکاری و چوگان، قدیمیترین باشگاه در تهران است که قدمتش به بیش از ۷۰ سال برمیگردد. این مجموعه در سال ۱۳۹۴ در فهرست آثار ملی ثبت شد.
باشگاه فرحآباد مجهز به مدرنترین تجهیزات و امکانات سوارکاری و چوگان و مکانی است مناسب برای برپایی مسابقات، رویدادها و دورههای آموزشی در رشتههای مختلف اسبدوانی برای بانوان و آقایان.
ورزش چوگان میراث فرهنگی و تاریخی مردم ایران است و مجموعه فرحآباد در دورههای مختلف آموزشی این رشته را برای تمامی سنین برگزار میکند.
کاخ موزه سعدآباد از مشهورترین موزههای تهران است؛ مجموعهای باصفا که در کوهپایه توچال خانه دارد. جایی که روزگاری محل اقامت تابستانی خانواده پهلوی بوده است.
ساختمان سابق ژاندارمری
ساختمان سابق ژاندارمری در جنگ اخیر با خاک یکسان شده است. این سازه برای اواخر دوره قاجار و آغاز ورود نهادهای امنیتی مدرن به ایران ساخته شد. در زمان پهلوی اول و دوم نیز ساختمان به عنوان مرکز اداری و انتظامی استفاده شد.
ساختمان دانشگاه جنگ
دانشگاه جنگ یا دانشگاه فرماندهی و ستاد آجا (دافوس) در شهر تهران و در خیابان کارگر جنوبی، میدان پاستور و روبهروی متروی میدان حر (پادگان باغشاه سابق) قرار گرفته است. این دانشگاه در منطقه ۱۱ پایتخت قرار دارد. دانشگاه جنگ که از قدیمیترین دانشگاههای ایران به شمار میرود. دانشگاه نظامی متعلق به ارتش جمهوری اسلامی ایران است، که به ارائه دورههای تخصصی آموزش علمی و نظامی برای ارتقای قدرت دفاعی ایران میپردازد. نیروهای نظامی در این دانشگاه برای اخذ درجههای بالاتر از سرهنگی و فوقلیسانس میتوانند اقدام کنند. دانشگاه دافوس بعد از دانشگاه تهران، باسابقهترین نهاد آموزش عالی کشور محسوب میشود.
سنگ بنای این دانشگاه در سال ۱۳۱۲ و همزمان با تاسیس دانشگاه تهران و در دوره رضاشاه پهلوی در محل کنونی (میدان پاستور) گذاشته شد. در سال ۱۳۱۴ از وزارت امور خارجه فرانسه خواسته شد تا برای تشکیل چنین دانشگاهی تعدادی افسر تحصیل کرده به ایران اعزام کنند. این تقاضا مورد موافقت دولت فرانسه قرار گرفت و هیاتی به ایران برای انجام این ماموریت فرستاده شد.
سحرگاه ۱۵ اسفند ماه ۱۴۰۴ دانشگاه جنگ مورد حمله آمریکا و اسرائیل قرار گرفت.
کاخ گلستان با قدمتی بالغ بر ۴۴۰ سال یکی از منحصر به فردترین مجموعههای تاریخی ایران است. اطلاق نام گلستان به این مجموعه ریشه در بنیان تالاری بنام «گلستان» که از بناهای عهد آقا محمد خان قاجار بوده و در سال ۱۲۱۶ ه. ق و در عهد فتحعلی شاه قاجار به پایان میرسد، دارد.
کاخ گلستان از عهد صفویه تا دوران معاصر دستخوش تغییراتی شده است. هر چند که بنیان کاخ گلستان به دوران شاه عباس صفوی و به سال ۹۹۸ ه. ق و با احداث چهار باغی در داخل حصار شاه طهماسب و بعدها و در زمان شاه سلیمان صفوی (۱۱۰۹ – ۱۰۷۸ ه. ق) با ساخت دیوان خانهای در همان محدوده چنارستان شاه عباسی شکل میگیرد، ولی امروزه از آن بنیانها اثری در میان نیست و داشتههای موجود کاخ گلستان از لحاظ دیرینگی محدود به بخشی از آثار و ابنیه از دوران زندیه بوده و فراتر از آن نمیرود.
کاخ گلستان در دوم تیرماه ۱۳۹۲ خورشیدی و در سی و هفتمین اجلاس سالانه کمیته میراث جهانی سازمان یونسکو در پنوم پن، پایتخت کامبوج به عنوان میراث بشری از جانب یونسکو به ثبت رسید.
ساختمان تیمورتاش
تیمورتاش سیاستمداری مهم است که در بین عوام مردم بسیار مشهور است. شاید بتوان او را به کاردینال ریشیلو، صدراعظم قدرتمند فرانسه که به عالیجناب سرخپوش معروف است و نقش مهمی در به قدرت رسیدن لوئی سیزدهم داشت، تشبیه کرد. تیمورتاش نیز مانند ریشیلو نقش پررنگی در به قدرت رسیدن رضاشاه پهلوی داشت، به گونهای که او را با عنوان تاجبخش میشناسند با این وجود اما به همان سرنوشت محتومی رسید که اغلب تاجبخشها دچار میشوند.
کاخ مرمر
کاخ مرمر یکی از کاخهای تاریخی تهران که در سال ۱۳۱۳ به دستور رضاشاه پهلوی تأسیس شده است. این اثر بهعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این کاخ باهدف آشنایی بیشتر مردم با رضاشاه پهلوی، به موزه تغییر کاربری داد و عنوان موزه پهلوی برای آن انتخاب شد. این کاخ بعد از انقلاب در اختیار نهادهای حکومتی از جمله کمیتههای انقلاب و قوه قضائیه و نهایتاً مجمع تشخیص مصلحت قرار گرفت. تا اینکه این کاخ توسط مجمع تشخیص مصلحت نظام به بنیاد مستضعفان تحویل و با کاربری موزه با نام موزه هنر ایران در اختیار عموم قرار گرفت.
جداره ارگ تاریخی تهران
میدان ارگ یکی از قدیمیترین میدانهای شهر تهران است و پیش از میدان توپخانه، یکی از مراکز مهم شهر تهران به شمار میرفت. این میدان در کنار کاخ گلستان و حد فاصل این کاخ تا بازار تهران قرار دارد. میدان ارگ در دوره قاجار یکی از دروازههای ورودی به کاخ گلستان بوده و تصاویر تاریخی بسیاری از این میدان بر جای مانده است. بناهای این میدان در دورههای مختلف تخریب شدند و جای خود را به بناهای تازه دادند.
میدان ارگ به میدان توپخانه قدیم نیز معروف است. در اوایل دوره قاجار این میدان محل نگهداری توپهای جنگی بود که پس از ساخته شدن میدان توپخانه فعلی، توپها به این میدان انتقال داده شد. توپ مروارید معروف اما تا مدتها در این میدان قرار داشت.
جداره بازار تاریخی تهران
بازار بزرگ تهران که به نام بازار ۱۵ خرداد هم شناخته میشود علاوه بر جنبه خرید، یکی از جاذبههای گردشگری تهران محسوب میشود. این بازار با توجه به معماری سنتی که دارد، لذت بصری فوقالعادهای برای بازدیدکنندگان فراهم میآورد. این بازار تنها مرکز عمدهفروشی کالاها در تهران به شمار میآید، اما این بدان معنا نیست که نمیتوان در بازار بزرگ تهران خردهفروشی انجام داد.
بعد از آغا محمدخان، ناصرالدین شاه از تیمی از معماران فرانسوی درخواست کرد تا در دوران ۵۰ ساله حکومت خود، دروازههای تهران و مکانهایی مانند بازار بزرگ تهران را طراحی و معماری کنند. از این رو معماران فرانسوی به دلیل کاهش گرما در بازار، سقفی طاق ضربی بر روی بازار احداث کردند. گردشگران این بازار را به عنوان یکی از جاهای دیدنی تهران میشناسند.
برج آزادی
برج آزادی نماد ایران مدرن، که قبل از انقلاب به برج شهیاد معروف بود، توسط حسین امانت ساخته شد. برج آزادی نماد شهر تهران است که در سال ۱۳۴۹ توسط معمار ایرانی، حسین امانت طراحی و ساخته شد. این برج، تا قبل از انقلاب ۱۳۵۷ به نام برج شهیاد معروف بود و اکنون به برج آزادی معروف شده است. برج آزادی در ایران، نمونهای از نماد و نشانههای شهری است که معماری شاخص آن، تلفیق طاقهای معماری قبل و بعد از اسلام و تبدیل آن به نمادی زیبا به لحاظ معماری است.
عمارت و باغ وثوقالدوله
باغ وثوقالدوله (سلیمانیه) یکی از بوستانهای منطقه ۱۴ است که مساحتی تقریبی ۲ هکتار دارد و در بزرگراه شهید محلاتی، میدان شهدا واقع شده است. این عمارت ۱۵۰ سال قدمت دارد و توسط حسن خان معروف به «وثوق الدوله» ساخته شده است. آینهها و نقاشیهای گل و مرغ و نقاشیهای دیواری دیوار و سقف عمارت بینظیر است. اتاقها دارای ارسی تزئین شده با چوبهای ظریف و شیشههای رنگی هستند.
زندان قصر در محل سابق قصر قاجار، یکی از قدیمیترین قصرهای پادشاهان قاجار، در محل تلاقی جاده قدیم شمیران (خیابان دکتر شریعتی) با خیابان عباسآباد (خیابان بهشتی) بنا شده است.
این قصر قدیمی در بالای تپهای واقع بوده و چهار برج مراقبت در چهارسوی آن قرارداشت. در ضمن، این بنا فاقد پنجرههای بیرونی بود و از این جهت بیشتر از آنکه به یک کاخ پادشاهی شبیه باشد، به یک قلعه نظامی شباهت داشت.
برای مدتها این قصر دارای استفادههای مختلفی بود، تا اینکه به دستور رضاشاه پهلوی بهطور کامل تخریب و زندان قصر فعلی بهجای آن ساخته شد. وجه تسمیه نامگذاری زندان نیز برگرفته از بنای پیشین، قصر قجری، است.
این زندان پس از انقلاب نیز محل حبس زندانیان غیرسیاسی بود تا اینکه در سال ۱۳۸۲ بهدلیل حضور زندان در میانه شهر و همچنین، بافت قدیمی و فرسوده آن توسط شهرداری تهران تبدیل به باغ موزه شد.
عمارت منظریه
منظریه در گذشته روستا و امروزه محلهای در منطقه ۱ شهرداری تهران قرار دارد. نام آن را بهسبب مناظر طبیعی و سرسبزش دانستهاند.
در دوره قاجار ملک میرزا فتحعلیخان صاحبدیوان بود و سپس به سلطان مراد میرزا حسامالسلطنه منتقل شد.
باغ منظریه از تفرجگاههای ناصرالدین شاه به شمار میآمد. پس از انقراض قاجاریه، در سال (۱۳۱۲ هـ.ش) به تملک دولت درآمد و به انجمن ملی تربیت بدنی واگذار شد. بعدها به محل اردوهای ورزشی و پیشاهنگی بدل گردید.
این مجموعه از سال (۱۳۸۷ هـ.ش) به نام «اردوگاه شهید باهنر» زیر نظر وزارت آموزش و پرورش فعالیت دارد.
قناتهای بسیاری از باغ منظریه به محلههای اطراف میرسید، به و ازگیل از محصولات آن بود. در سال (۱۳۳۵ هـ.ش) جمعیت روستا ۱۴۴ تن ذکر شده است. امروزه منظریه در بافت شهری تهران جای گرفته و از شمال به کوه توچال، جمشیدیه و از جنوب به نیاوران محدود میشود.
کاخ عشرتآباد، کاخ سلطنتآباد
این اثر در تاریخ ۲۳ فروردین ۱۳۴۶ با شماره ثبت ۶۴۸ بهعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. عمارت کلاه فرنگی عشرتآباد در شرق تهران کنونی و شمال شرقی تهران قدیم بیرون از دروازه شمیران بین نگارستان (میدان بهارستان) و قصر قاجار (زندان قصر) جای داشت و در سال ۱۲۹۱ قمری به فرمان ناصرالدین شاه قاجار ساخته شد.
این عمارت در میان باغ عشرتآباد قرار داشت که کاخها و کوشکهای پهناور و بزرگ داشت. در میانه باغ، حوض و چشمه و فوارههای گوناگونی وجود داشت و دور تا دور این حوض بزرگ، نزدیک به سی خانه کوچک دو اتاقه به شکل نیم دایره ساخته شده بود که در و پنجره چوبی آنها به سوی مرکز حوض باز میشد و در هر یک از آنها یکی از زنان شاه زندگی میکردند.
این باغ بیشتر مکان برگزاری مراسم عروسی و تفریحات شاه بود و در آن ساختمان کلاهفرنگی، به صورت برج چهار طبقه ساخته شده بود که پوشش سقف طبقه چهارم از شیروانی و طبقه سوم آن دارای شاهنشین با آینهکاری و مقرنس بود.
کاخ سرخه حصار (بیمارستان لواسانی)
کاخ سرخه حصار در سال ۱۲۶۲ شمسی ، مصادف با سی و نهمین سالگرد پادشاهی ناصرالدین شاه قاجار ساخته شد. هزینه ساخت قصر یاقوت حدود ۱۵ هزار تومان شد. در همان دوران قاجار ، کاخ سرخه حصار دچار حریق شد ، اما پس از مدتی دوباره بازسازی شد. در سال ۱۳۳۶ باغ عمارت یاقوت و تاسیسات همراه با آن با تصویب مجلس شورای ملی به سازمان بیمه اجتماعی واگذار شد و بعد از مدتی به بیمارستان ریوی تبدیل شد. در سالهای بعدی بخشهای روانی و جراحی نیز به این بیمارستان اضافه شد. این بیمارستان که امروز، بیمارستان و مرکز فوق تخصصی قلب دکتر لواسانی نام دارد، در سال ۱۳۵۵ به بیمارستان عمومی تبدیل شد.
در تاریخ ۱مهر ۱۳۸۲ این اثر تاریخی به ثبت ملی رسید و در سال ۱۳۸۷ عملیات بازسازی عمارت یاقوت شروع شدکه تا سال ۱۳۸۹ این عملیات به طول انجامید.
جالب است بدانید عمارت یاقوت و آشپزخانه آن سرآغاز ضربالمثلهایی مانند «بادمجان دورقاب چین» و «یه آشی برات بپزم که یک وجب روش روغن باشه» است.
آسیاب کهک
آسیاب کهک، بنایی تاریخی متعلق به اوایل دوره قاجار واقع در منطقه ۲ شهرداری تهران، به نشانی تقاطع بزرگراه یادگار امام و بلوار مرزداران، خیابان لادن، بین بوستان و انارستان، مجتمع مسکونی المهدی. این اثر در تاریخ ۲۵/ ۸/ ۱۳۸۴ ش به شمارۀ ۷۳۱‘ ۱۳ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.
آسیاب کهک در شمار اندک آسیابهای برجامانده تهران است که تا ۱۳۷۸ ش (زمان تهیه گزارش ثبتی این اثر توسط سازمان میراث فرهنگی) تمام اجزاء ساختمان آن موجود بوده است. این مجموعه در نزدیکی ده قدیم طرشت واقع شده و قدمت آن از سوی سازمان میراث فرهنگی و براساس شکل قوسهای تیز داخل بنا بهطور تقریبی به دوره صفویه تا زندیه بازگردانده شده است.
خانه مستوفیالممالک
میرزا حسن مستوفیالممالک نخست وزیر چند دوره ایران زمین و رئیس مجلس شورای ملی به راستی یکی از آن سیاستمداران استخوانداری است که برای چند دهه یعنی از مشروطه تا سال ۱۳۱۱ که فوت کرد نامش در حوادث سیاسی روزگار پر تکرار است. تبارش از خاندان مهم آشتیانی بود و پدرش میرزا یوسف آشتیانی نخست وزیر دوره ناصرالدین شاه بود که احترامش آن قدر نزد سلطان صاحبقران بالا بود که حتی پیش از نخست وزیری، شاه او را «جناب آقا» خطاب قرار میداد.
بعدها وقتی میرزا یوسف فوت شد، میرزا حسن خان مستوفی در حالی که تنها ۱۲ سال سن داشت به لقب آقا مفتخر شد و وزارت مالیه(دارایی امروزی) را از پدرش به ارث برد. بعدها در دوره مظفرالدین شاه سفری به اروپا کرد و ۷ سال در آن جا ماند. این سفر بسیار بر روی او تاثیر گذاشت از آن جهت که با تساهل و مدارای اهالی سیاست در اروپا آشنا شد و وقتی به ایران بازگشت این میانهروی و تساهل را سرلوحه عمل خویش قرار داد.
خانه مستوفیالممالک تهران در مرکز باغی به مساحت ۵۰ هزار مترمربع قرار دارد که هماکنون از باغ مزبور، فقط ۱۷۰۰ متر مربع باقی مانده است. این ساختمان توسط درختان کهنسالی از قبیل اقاقیا، نارون، زبان گنجشک و انواع درختان میوه نظیر گوجه سبز، توت، خرمالو و… احاطه شده است.
ساختمان مزبور یک درِ ورودی در ضلع شرقی خود دارد که به واسطه چند پله به حیاط راه مییابد. پس از ورود به حیاط این ساختمان، استخر بزرگ و مستطیلشکلی را مشاهده میکنید که جلوه بسیار زیبایی به آن بخشیده است.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷، شرکت پست، این ساختمان را از نوادگان مستوفی الممالک خریداری نمود. هماکنون، شرکت ملی پست جمهوری اسلامی ایران مالکیت آن را بر عهده دارد.
ساختمان دادگستری تهران
کاخ دادگستری، بنای تاریخی و اصلی دادگستری در ایران است که در تهران، خیابان خیام قرار دارد. ساخت بنای کاخ دادگستری در سال ۱۳۱۷ خورشیدی آغاز شد.
مسجد و مدرسه شهید مطهری (سپهسالار)
مدرسه سپهسالار تهران، یک یادگاری از دوران قاجاریه و از آثار تاریخی ارزشمند کشورمان است. این بنا امروزه با نام مسجد و مدرسه عالی آیتالله مطهری نیز شناخته میشود و از جاهای دیدنی تهران به شمار میرود.
بیشک بهارستان یکی از مشهورترین و بنامترین محلههای تهران است. میدان بهارستان را میتوان قدیمیترین و مهمترین میدان پایتخت و از مهمترین جاهای دیدنی تهران دانست، میدانی که رویدادهای تاریخی بیشماری را به خود دیده و آثار تاریخی با ارزش و بیبدیلی را در خود جای داده است. مدرسه و مسجد سپهسالار تهران، یکی از دیدنیهای جذاب میدان بهارستان است که باعث شهرت بیشتر آن شده؛ مسجدی که میتوان آن را یکی از باشکوهترین بناهای پایتخت نیز به شمار آورد. این مسجد پس از انقلاب اسلامی و در سال ۱۳۵۷ تغییر نام داد و پس از آن به نام مسجد آیتالله مطهری شناخته شد. جالب است بدانید که مسجد سپهسالار، جزو اولین و بزرگترین مسجدهای ساخته شده در تهران بوده است.
کلیسای مریم مقدس
خیابان میرزا کوچک خان به دلیل قرار گرفتن کلیسای حضرت مریم و آتشکده آدریان برای ارامنه و زرتشتیان از اهمیت بالایی برخوردار است. این کلیسا در سال ۱۳۲۴ ساخته شد تا پاسخگوی جمعیت ارمنیان ساکن این منطقه باشد.
***
همچنین ساختمان وزارت دارایی، بنای واجد ارزش معماری معاصر اثر فرامرز شریفی در خیابان بزرگمهر، بانک ملیِ شعبه بازار ، ساختمان کلانتری بهارستان، سردر ساختمان منصوب به دفتر امیرکبیر، ساختمان مجلس سنا اثر، ساختمان رادیو تهران، خانه پرفسور عدل، موزه تاریخ کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، کاخ فرحآباد، خانه احمد مصدق، مجموعه کاخهای تاریخی واقع در ساختمان نهاد ریاست جمهوری، ساختمان قوه قضائیه، سردر سنگی کاخ مرمر، کلیسای ارتدوکس نیکولای، مجموعه چوگان و سوارکاری نوروزآباد و کنیسه رفیعنیا از دیگر مکانهای تاریخی هستند که در جنگ اخیر آسیب دیدهاند.
نظرات