به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در اصفهان،نشست خبری بررسی پیامدهای حملات اخیر و تأثیر آن بر میراث فرهنگی و بناهای تاریخی ایران شامگاه یکشنبه با حضور حسن فرطوسی دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران و مهدی جمالینژاد استاندار اصفهان در اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان اصفهان برگزار شد. در این نشست که با حضور جمعی از خبرنگاران و فعالان حوزه میراث فرهنگی برگزار شد، موضوع آسیبهای وارد شده به بناهای تاریخی و آثار ثبت ملی و جهانی در پی حملات اخیر و همچنین الزامات حفاظت از این میراث در شرایط بحرانی مورد بررسی قرار گرفت.
رسانهها در خط مقدم ثبت تخریب میراث فرهنگی
حسن فرطوسی در ابتدای این نشست با اشاره به مأموریتها و اصول بنیادین یونسکو اظهار کرد: در یونسکو یک شعار بسیار مهم وجود دارد که همواره بر آن تأکید میشود؛ اینکه یونسکو جایی است که انسانها برای صلح فکر میکنند، برای صلح برنامهریزی میکنند و برای صلح اقدام میکنند.
وی افزود: اگر این سهگانه فکر، برنامه و اقدام تنها در حد شعار باقی بماند و در میدانهای واقعی، در جاهایی که زیرساختهای فرهنگی و آموزشی هدف قرار میگیرند خود را نشان ندهد، باید در صداقت نسبت به این شعارها تردید کرد.
وی با اشاره به حملات صورت گرفته به برخی مناطق کشور اظهار کرد: وقتی از تخریب مدارس، دانشگاهها، مراکز آموزشی و فرهنگی یا آسیب دیدن برخی بناهای تاریخی سخن گفته میشود، مسئله تنها تخریب یک ساختمان یا یک اثر نیست بلکه بخشی از حافظه فرهنگی و تاریخی جامعه در معرض آسیب قرار میگیرد.
فرطوسی خطاب به خبرنگاران حاضر در نشست افزود: حضور خبرنگاران و اصحاب رسانه در چنین موقعیتهایی تنها پوشش یک رویداد خبری نیست بلکه نوعی ثبت تاریخی است. آنچه ثبت میکنید بعداً میتواند در مجامع بینالمللی مورد استناد قرار گیرد. گزارشهایی که درباره تخریب زیرساختهای علمی و فرهنگی تهیه شده و از طریق رسانهها منتشر شده در بسیاری موارد به کمیسیون ملی یونسکو رسیده و از طریق این کمیسیون به دفتر مرکزی یونسکو در پاریس منتقل شده است.
وی تأکید کرد: بنابراین کاری که خبرنگاران انجام میدهند بخشی از یک پرونده تاریخی و بینالمللی است. هر گزارش، تصویر یا روایت میتواند در آینده در بررسیهای حقوقی و فرهنگی مورد استناد قرار گیرد و در شکلگیری مطالبهگری بینالمللی نقش داشته باشد.
تابآوری فرهنگی؛ راهی برای حفظ هویت در شرایط بحران
دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران در ادامه با اشاره به ضرورت توجه به مفهوم تابآوری فرهنگی در شرایط بحران اظهار کرد: در کنار همه آسیبها و تخریبهایی که ممکن است رخ دهد، باید به این موضوع فکر کرد که چگونه میتوان تابآوری فرهنگی جامعه را تقویت کرد. تابآوری فرهنگی به این معناست که حتی اگر بناها آسیب ببینند یا برخی مراکز فرهنگی و آموزشی تخریب شوند، هویت فرهنگی و حس تعلق مردم به سرزمین خود حفظ شود.
وی افزود: تقویت تابآوری فرهنگی هم به کار کارشناسی نیاز دارد، هم به کار رسانهای و هم به مشارکت مردم. زمانی که خبرنگاران از یک منطقه گزارش تهیه میکنند، در کنار ثبت میزان خسارت میتوانند روایتهایی از مردم محلی نیز ثبت کنند؛ این که آن بنا یا مکان تاریخی چه جایگاهی در زندگی آنان داشته و چه خاطراتی با آن پیوند خورده است.
فرطوسی ادامه داد: این روایتها بخشی از سرمایه معنوی جامعه محسوب میشوند و باید به دقت ثبت شوند. بسیاری از ملتها در طول تاریخ با جنگ و بحران روبهرو بودهاند اما توانستهاند با تکیه بر فرهنگ و میراث خود مسیر بازسازی را پیدا کنند.
وی همچنین به نقش میراث ناملموس در چنین شرایطی اشاره کرد و گفت: در کنار میراث ملموس مانند بناهای تاریخی و محوطههای باستانی، ایران دارای میراث ناملموس بسیار غنی است؛ از آیینها و جشنها گرفته تا موسیقی، زبانها و دانشهای سنتی. در شرایط دشوار، همین عناصر فرهنگی به مردم کمک میکند که در کنار یکدیگر بمانند و معنایی برای مواجهه با رنجها پیدا کنند.
محدودیتهای سازوکارهای بینالمللی در حفاظت از میراث
فرطوسی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به کنوانسیونهای بینالمللی مربوط به حفاظت از میراث فرهنگی در زمان جنگ اظهار کرد: یکی از مهمترین اسناد در این زمینه کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه برای حفاظت از اموال فرهنگی در زمان مخاصمات مسلحانه است. این کنوانسیون تأکید میکند که بناهای تاریخی، موزهها، کتابخانهها و مراکز علمی و فرهنگی باید از هرگونه حمله مصون بمانند زیرا این آثار بخشی از میراث مشترک بشریت محسوب میشوند.
وی افزود: با این حال تجربه نشان داده است که وجود این اسناد به تنهایی کافی نیست و آنچه اهمیت دارد اراده واقعی برای اجرای آنها و ثبت دقیق موارد نقض است.
دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران درباره نقش یونسکو در چنین شرایطی اظهار کرد: باید واقعبین بود. سازمانهای بینالمللی سازوکارهای مشخصی دارند و توان آنها تا حد زیادی به اراده و حمایت دولتها وابسته است. یونسکو یک سازمان فرهنگی است و مأموریت آن اقدام نظامی یا مداخله مستقیم نیست.
وی ادامه داد: یونسکو میتواند بیانیه صادر کند، موارد نقض را ثبت کند، اعتبار بینالمللی ایجاد کند و از طریق گفتوگو با کشورها زمینه حمایت از میراث فرهنگی را فراهم کند. همچنین میتواند در زمینه آموزش، تبادل تجربه و حمایتهای فنی به کشورها کمک کند.
فرطوسی همچنین به وضعیت برخی بناهای تاریخی در اصفهان اشاره کرد و اظهار کرد: گزارشهایی درباره آسیبهای وارد شده به برخی بناها دریافت شده است اما برای اعلام دقیق میزان خسارت نیاز به بررسیهای تخصصی بیشتری وجود دارد. در برخی موارد آسیبها ممکن است در ظاهر مشخص نباشد اما در ساختار بنا ایجاد شده باشد.
وی توضیح داد: بناهای تاریخی چند صد ساله مانند یک سازه معمولی نیستند. گاهی ضربه اولیه ممکن است تنها ترکهای کوچک ایجاد کند اما در لایههای درونی سازه آسیبهای جدیتری وجود داشته باشد که در روزهای بعد آشکار شود. به همین دلیل بررسی دقیق توسط متخصصان مرمت ضروری است.
حمله به میراث اصفهان، حمله به حافظه تاریخی ایران است
در ادامه این نشست مهدی جمالینژاد استاندار اصفهان نیز با اشاره به شرایط اخیر کشور اظهار کرد: آنچه امروز با آن مواجه هستیم صرفاً یک درگیری نظامی نیست. زمانی که دانشگاهها، مدارس و مراکز فرهنگی هدف قرار میگیرند در واقع با نوعی حمله به دانش، هویت و آینده یک ملت مواجه هستیم.
وی افزود: اگر مراکز آموزشی و میراث فرهنگی مورد هدف قرار گیرند، این مسئله تنها تخریب یک ساختمان نیست بلکه حمله به حافظه تاریخی و فرهنگی جامعه است. به همین دلیل باید این موضوع با حساسیت بیشتری مورد توجه قرار گیرد.
جمالینژاد با اشاره به بازدیدهای خود از برخی نقاط آسیبدیده در اصفهان گفت: در بازدیدهایی که انجام دادیم، بخشهایی از محدودههای تاریخی و برخی ساختمانها دچار آسیب شدهاند. در این میان بناهای تاریخی و بافتهای ارزشمند شهر نیازمند توجه و مراقبت ویژه هستند.
وی تأکید کرد: اصفهان شهری است که هر بخش آن حامل بخشی از تاریخ و فرهنگ کشور است. آجر به آجر این شهر روایتگر دورههای مختلف تاریخی است و به همین دلیل هرگونه آسیب به این میراث باید با حساسیت مورد بررسی قرار گیرد.
استاندار اصفهان درباره ارزیابی خسارتها نیز اظهار کرد: برخی گزارشها تلاش کردهاند میزان خسارت وارد شده به میراث فرهنگی را به صورت عددی بیان کنند اما واقعیت این است که بسیاری از این آثار قابل ارزشگذاری مالی نیستند. میراث تاریخی را نمیتوان صرفاً با ارقام اقتصادی سنجید.
وی افزود: ما میراثدار نسلهای گذشته هستیم و مسئولیت داریم این میراث را برای نسلهای آینده حفظ کنیم. بنابراین باید تلاش شود اقدامات لازم برای حفاظت، مرمت و مستندسازی این آثار با دقت و سرعت انجام شود.
در پایان این نشست هر دو مقام مسئول بر ضرورت همکاری میان نهادهای مختلف، دانشگاهها، متخصصان و رسانهها برای حفاظت از میراث فرهنگی تأکید کردند و خواستار مستندسازی دقیق آسیبها و پیگیری آن در مجامع فرهنگی و حقوقی بینالمللی شدند.
نظر شما