سرویس استانهای خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) - کوروش دیباج: اصفهان در نوروز امسال حال و هوایی متفاوت از هر سال دارد. چهارمین هفته از شرایط جنگی، زندگی روزمره شهر را در هالهای از احتیاط فرو برده است؛ اما در میانه این فضای پر تنش، چراغ کتابفروشیها و کافهکتابها همچنان روشن است و همین روشنایی، برای بسیاری از شهروندان نقش یک پناهگاه کوچک اما پایدار را ایفا میکند.
این گزارش حاصل یک گشت طولانی در محورهای فرهنگی اصفهان است؛ از چهارباغ عباسی و میدان انقلاب تا خیابان آمادگاه. روایت پیشرو تلاش میکند ترکیبی از مشاهدات میدانی، گفتوگو با کتابفروشان و برداشتهای محیطی را ارائه دهد؛ روایتی از شهری که مردمانش بهرغم اضطراب بیرونی، هنوز به کتاب پناه میبرند.
غروب نوروزی چهارباغ؛ مکثی طولانی مقابل ویترینها
نخستین صحنه از غروب چهارباغ عباسی آغاز میشود؛ زمانی که نور چراغهای پیادهراه و ویترین مغازهها بر سنگفرشها میتابد و کتابفروشیها بیش از هر لحظه دیگری جلوه میکنند. سالهای گذشته در چنین ساعتی پیادهراه مملو از خانوادهها، گردشگران و دانشجویانی بود که در میان نور و ازدحام قدم میزدند. امسال اما جمعیت کمتر است و فضای عمومی شهر نشانی از احتیاط و کمتحرکی دارد.
با وارد شدن به یکی از قدیمیترین کتابفروشیهای چهارباغ، بوی آشنای کاغذ و سکوت نیمهگرم فروشگاه نخستین تصویر گزارش را شکل میدهد. آقای فرهادی فروشنده باسابقه فروشگاه گفت: رفتار مخاطبان نسبت به نوروزهای پیشین به شکل محسوسی تغییر کرده است.
او توضیح داد: کتابهای مربوط به مدیریت اضطراب، تابآوری، ذهنآگاهی و مهارتهای زندگی این روزها بیشترین تقاضا را دارند؛ کتابهایی که به گفته او در دورههای پرچالش معمولاً بازگشت دوبارهای به صدر فروش دارند.
در طول حضور در فروشگاه، این تغییر در انتخاب مشتریان کاملاً قابل مشاهده است. زن میانسالی که به دنبال عنوانی برای نظمدادن به فکر و ذهن خود است، دقایقی طولانی به جلد چند کتاب نگاه میکند. زوج جوانی که مدت کوتاهی پس از او وارد میشوند، مستقیماً سراغ کتابهایی درباره تمرکز ذهن و مقابله با پریشانی میروند. فروشنده در کنار این گروه اشاره میکند که در بخش کودک نیز والدین بیش از هر زمان دیگری به سراغ کتابهایی درباره شناخت احساسات، مدیریت ترس و آرامسازی ذهن کودکان میآیند.
کافهکتابها؛ جزایر سکوت در شهر پرتلاطم
مسیر گزارش از چهارباغ به سمت خیابان اردیبهشت ادامه پیدا میکند؛ جایی که چند کافهکتاب مطرح اصفهان در آن قرار دارند. در سالهای گذشته، این کافهکتابها معمولاً شلوغترین نقاط فرهنگی شهر در روزهای تعطیل بودند. اما امسال فضای درون کافهکتابها به شکلی آشکار تغییر کرده است.
با ورود به یکی از کافهکتابهای شناختهشده، سکوت نخستین ویژگی قابل توجه است. میزها تقریباً پر هستند اما هیچ هیاهوی آشنایی به گوش نمیرسد. مشتریان بیصدا مشغول مطالعهاند؛ برخی کتاب، برخی لپتاپ و بعضی هم فقط صفحهای را پیش روی خود نگاه میکنند.
خانم گوهری مدیر کافهکتاب میگوید: در هفتههای اخیر تعداد بیشتری از شهروندان برای دور شدن از فضای خبری بیرون به کافه پناه میآورند.
قفسه کتابهای روانشناسی کاربردی کنار دیوار، بارها کاهش موجودی داشته است. کتابهای مرتبط با ذهنآگاهی، تمرینهای تنفسی و مدیریت استرس بیش از سایر بخشها فروش دارند. همچنین طی روزهای اخیر چند عنوان مشخص سه تا چهار بار تجدید موجودی شده است.
در گوشهای از کافه، دو دانشجوی معماری مشغول مطالعهاند. یکی از آنها میگوید تمرکز ذهنیاش در هفتههای اخیر کاهش یافته و کتابی مرتبط با تمرینهای ذهنی را برای بازیابی این تمرکز انتخاب کرده است. چند میز آنطرفتر، مردی میانسال درباره کتابی که میخواند میگوید: آن را برای مدیریت فشارهای ذهنی انتخاب کرده و تلاش دارد به کمک مطالعه، تصمیمهای روزمرهاش را با آرامش بیشتری بگیرد.
تغییر سبد خرید نوروزی؛ غلبه کتابهای سلامت روان
در ادامه مسیر به خیابان آمادگاه سر میزنم؛ خیابانی که چند کتابفروشی مهم اصفهان در آن قرار دارند. در یکی از کتابفروشیها قفسه روانشناسی در یک نگاه مشخصاً مرتبتر، تازهچیدهتر و کمموجودیتر از دیگر بخشهاست. فروشنده میگوید: دو هفته اخیر، بارها مجبور شده این قفسه را بازچینی کند.
او توضیح داد: برخلاف نوروزهای گذشته، امسال تقاضا برای کتابهای داستانی، تاریخی یا سفر کمتر شده و سبد خرید مردم به سمت کتابهایی با رویکرد کاربردی در حوزه سلامت روان تغییر کرده است. به گفته او، بسیاری از مشتریان به دنبال کتابهایی درباره اضطراب، سازماندهی افکار و تابآوری فردی هستند.
در همین فروشگاه، گفتوگوی والدینی با فروشنده نشان میدهد که نیازهای کودکان نیز تغییر کرده است. آنها به دنبال کتابهایی هستند که احساسات را به کودک آموزش دهد و شیوه بیان ترس، خشم یا نگرانی را توضیح دهد. فروشنده میگوید: چند عنوان مربوط به احساسشناسی کودکان در روزهای اخیر کاملاً نایاب شده است.
خردهجزئیات دیگری نیز در این فروشگاه دیده میشود: افزایش فروش دفترهای برنامهریزی، بولت ژورنالها و ابزارهای نظمدهی ذهنی. فروشنده میگوید مردم میخواهند ذهنشان را مرتب کنند و برنامهریزی بیشتر شده است.
کتابفروشیها؛ روشنایی کوچک در روزهای پرتلاطم
در ساعات پایانی گشت میدانی دوباره به سمت خیابان آمادگاه روبروی هتل عباسی برمیگردم. هوا رو به تاریکی رفته و نور ویترین کتابفروشیها فضای خیابان را روشنتر کرده است. بر خلاف ابتدای روز، اکنون تعداد بیشتری از عابران مقابل ویترینها میایستند، صفحات کتابها را ورق میزنند یا درباره انتخاب کتاب نوروزی با فروشندگان گفتوگو میکنند.
کتابفروشان باسابقه معتقدند در دورههای پرتنش، کتابفروشیها نقشی فراتر از یک مرکز فروش پیدا میکنند و به پایگاه فرهنگی و روانی تبدیل میشوند. یک کتابفروش قدیمی که بیش از سه دهه در شغل خود فعالیت میکند گفت: مردم در دورههای بحرانی بیشتر از قبل سراغ کتاب میروند؛ نه برای سرگرمی، بلکه برای بازیابی آرامش ذهن.
در یکی از کتابفروشیهای نزدیک میدان دروازه دولت ابتدای مسیر چهارباغ عباسی، چند مشتری درباره انتخاب کتابهای کاهش اضطراب سؤال میکنند. فروشنده میگوید: بسیاری از مراجعهکنندگان پیش از دیدن قفسهها، مستقیم درخواست معرفی چند کتاب برای آرامسازی ذهن میدهند.
گفتوگو با چند مشتری نشان میدهد: کتاب در این روزها برای بسیاری تبدیل به یک ابزار ضروری شده است. مردی بازنشسته که چند کتاب مرتبط با مدیریت افکار خریده، میگوید مطالعه برایش به یک تمرین روزانه تبدیل شده است. زن جوانی که کتابی درباره تابآوری انتخاب کرده میگوید میخواهد ذهنش را برای مواجهه با اخبار روزمره در کنترل نگه دارد.
در گوشهای دیگر، نوجوانانی دیده میشوند که برخلاف سالهای گذشته سراغ کتابهای توسعه فردی مناسب سن خود میروند. فروشنده میگوید؛ بسیاری از نوجوانان قبل از خرید، درباره محتوای کتاب پرسشهای دقیقتری مطرح میکنند.
پایان گزارش با تصویری از سکوت آرام کتابفروشیها در چند قدمی پیادهراه چهارباغ ثبت میشود. نور ویترینها، صدای آرام ورق خوردن کتابها و مکث کوتاه مردم مقابل قفسهها تصویری روشن از حال و هوای فرهنگی اصفهان در نوروز امسال است؛ شهری که گرچه آرامتر، محتاطتر و متفاوتتر از همیشه به نظر میرسد، اما کتابفروشیها و کافهکتابهایش هنوز مانند روشناییهای کوچک، نقش پناهگاه ذهنی شهروندان را ایفا میکنند.
نظر شما