جبار شافعیزاده با خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در سنندج به گفتوگو نشست و پیرامون شرایط امروز کشور به سوالات ما پاسخ داد که این گفتوگو را در ادامه میخولنید:
در روزهایی که فضای عمومی جامعه تحت تأثیر اخبار و تنشهاست، اساساً کتاب خواندن چه کمکی میتواند به فرد بکند؟
ادبیات و هنر به قول فیلسوف بزرگی مانند ارسطو نقش کاتارسیس یا پالایش روح و روان را بازی میکند. انسان به درازای تاریخ در معرض اتفاقاتی بوده که آثار ویرانگری بر جنبههای روانی او داشته که طبعا جنگ یکی از آنهاست. دنیای هنر و ادبیات در چنین وضعیت تراژیکی بهمثابه جزیره امنی است که میتوان در آن به آرامشی نسبی دست پیدا کرد.
چرا که ادبیات و هنر برخلاف جهان واقعی که زشت و آزارنده است، جهانی را پیش روی ما ترسیم میکند که در عین تراژیک وارهگیاش زیباست. به همین خاطر کتاب پنجرهای است که از عمق تاریکی رو به روشنایی گشوده میشود و خواندن کتاب برافروختن شمعی لرزان میان این تاریکی سهمناک است.
اگر بخواهید چند کتاب برای این روزها پیشنهاد بدهید، بیشتر به سراغ چه جنس آثاری میروید؛ ادبیات داستانی، فلسفه، تاریخ یا…؟ چرا؟
بیگمان ما اینک در جهانی تک قطبی و تک ساحتی زندگی نمیکنیم و اگر چه جهان سرمایهداری به باور اندیشمندی مانند هربرت مارکوزه با تمام توانش سعی دارد از بشر موجودی مصرفگرا و تکبعدی بسازد اما علوم انسانی به صورت کلی خلاف این جریان نابودگر حرکت میکنند، به همین خاطر فلسفه. جامعهشناسی، روانشناسی، هنر، ادبیات و... را نمیتوان جدا از هم تصور کرد.
علوم انسانی هیچگاه جزایری منفک از هم نیستند و انسان با سکونت در هر کدام از آنها در واقع ساکن تمام آنهاست. به همین خاطر هر اثری را که مطالعه کنیم خط ممتد و روشنی از تمام علوم و دانش بشری در آن وجود دارد که البته به قول اندیشمند بزرگی مانند پل ریکور این خط میتواند آشکار یا پنهان باشد.
آیا در چنین شرایطی، خواندن آثار آرامشبخش و امیدآفرین را توصیه میکنید یا آثاری که به درک عمیقتر بحرانها کمک میکنند؟
پاسخ این پرسش در گروه فهم فلسفی و رویکرد زیباییشناسی ما از مخاطب است. طبعا برای مخاطب کودک و بزرگسال درک عمیق از بحرانها در اولویت است، هرچند که هر دو به عنوان یک انسان بیشک به آرامش و امید نیاز دارند. مراد من این است که هر گونه از ادبیاتی که جهانی دروغین و تصنعی را برای مخاطب خود ترسیم کند که انگار هیچ اتفاقی در آن نیافتاده است، ادبیات جعلی و فریبکارانه است،
اما آنچه در این وضعیت اهمیت اساسی دارد این است که در نهایت ناامیدی روزنهای به امید بگشاید و در وضعیت مرگ، حضور زندگی را هم اعلام کند. این سویه فلسفه و زیباییشناسی مرگ و زندگی را به صورت دو خط موازی در نظر دارد.
در این مدت با همکاری آموزش و پرورش شهرستان کامیاران و با نظارت محرم آقازاده مشاور عالی یونسکو و یونیسف در امر آموزش، در حال اجرای پروژه سواد فرهنگی برای کودکان و والدین آنها هستیم. در این پروژه فرهنگی هر روز یک کتاب را به آنها در قالب کتاب گویا به سه زبان کردی فارسی و انگلیسی هدیه میکنیم تا به پالایش روحی و روانی آنها یاری برسانیم. امیدوارم این پروژه به الگویی موفق برای جامعه فرهنگی تبدیل شود.
برای کودکان و نوجوانان، چه نوع کتابهایی میتواند به کاهش اضطراب و ترس کمک کند؟
ادبیات به شکل کلی یکی از رسالتهایش البته اگر رسالتی اخلاقی برای آن متصور باشیم و در ورطه نظریه هنر برای هنر و اپیکوریسم یا لذتگرایی صرف نیافتیم، کاهش تنش و اضطراب از روح و روان و ذهن بشر است. کتاب در طول تاریخ از کتابهایی که بر لوح گلی پدید آمدهاند تا کتابهای الکترونیک و دیجیتال، همسفر انسان بوده که علیرغم خاموشی با او به هزار زبان در گفتوگو بوده است.
آرامش در خلال همین گفتوگو اتفاق میافتد و سبب خواهد شد که صلح نه در بیرون که در درون آدمی اتفاق بیافتد. شخصا به عنوان نویسنده کودک، ادبیات کودک را برای تمام گروههای سنی پیشنهاد میکنم چرا که جهان کودک و دنیای ادبیات کودک جهان صلح و آشتی و گفتمان دمکراتیک است.
آیا ادبیات بومی و منطقهای میتواند در این شرایط نقش خاصی در ایجاد همدلی و آرامش داشته باشد؟
ادبیات در همه جا بومی است. ادبیات جهانی هم همان ادبیات بومی است که به دلیل توجه جهانی، جهانی شده است. ادبیات کردی به اعتراف مسشرقین بزرگی که در این حوزه فعالیت داشتهاند از غنیترین آثار ادبی برخوردار است و به ویژه ادبیات شفاهی آن به باور بزرگانی مانند رودنکو، مارتسولف، لسکو و... بینظیر و بیهمتاست. والدین گرامی را به بازخوانی این گنجینها عظیم و ارزشمند دعوت میکنم تا در این شرایط بحرانی کورسوی امیدی برای کودکانشان بیافرینند.
اگر خود شما در چنین روزهایی به کتابی پناه ببرید، چه کتابی را انتخاب میکنید؟
بنده در پاسخ به این پرسش کتابهای زیر را تنها به عنوان نمونه و نه ارزشگذاری تطبیقی پیشنهاد میکنم:
شازده کوچولو، موج بزرگ، تیستوی سبز انگشتی، متشکرم از صمیم قلب، هزار درنای کاغذی، فریاد مرا بشنو، توتوچان، شاماران، ماتیلدا، فصل نان، چراغی برفراز مادیان کوه،
جبار شافعیزاده بهعنوان نویسنده و فعال حوزه ادبیات، بهویژه در عرصه ادبیات کودک، شناخته میشود که در کنار فعالیتهای فرهنگی و آموزشی، در زمینه ترویج کتابخوانی نیز نقش فعالی داشته است. اجرای پروژه «سواد فرهنگی» برای کودکان و والدین در شهرستان کامیاران از جمله اقدامات او در این حوزه به شمار میرود که با هدف تقویت آرامش روانی و ارتقای فرهنگ مطالعه در میان خانوادهها دنبال میشود.
نظر شما