به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، جلیل دوستخواه، پژوهشگر نامآشنای فرهنگ و زبانهای ایران باستان و از برجستهترین اوستاپژوهان معاصر ایران، امروز چهارم فروردینماه پس از تحمل یک دوره بیماری درگذشت.
مهدی کیوانی، تاریخپژوه و عضو پیشین هیئت علمی دانشگاه اصفهان، در گفتوگو با خبرنگار ایبنا با تأیید این خبر گفت: جلیل دوستخواه از پژوهشگران پرتلاش و اثرگذار در حوزه مطالعات ایران باستان بود که سالهای طولانی از عمر خود را صرف مطالعه، ترجمه و تحلیل متون اوستایی و بررسی لایههای فرهنگی و تاریخی ایران پیش از اسلام کرد و آثار او در میان پژوهشگران این حوزه جایگاهی قابل توجه یافته است.
به گفته کیوانی، دوستخواه از جمله پژوهشگرانی بود که با پشتکار و دقت علمی کمنظیر، کوشید متنی به پیچیدگی و کهنگی اوستا را با رویکردی پژوهشی و زبانی دقیق به فارسی امروز منتقل کند و در عین حال با نگارش مقدمهها و توضیحهای تحلیلی، زمینه فهم بهتر این میراث کهن را برای خوانندگان و پژوهشگران فراهم آورد.
جلیل دوستخواه سال ۱۳۱۲ در اصفهان متولد شد. او تحصیلات خود را در رشته ادبیات فارسی دنبال کرد و از همان سالهای نخست فعالیت علمی، توجه ویژهای به مطالعه متون کهن و میراث مکتوب ایران باستان نشان داد. علاقه او به زبانهای ایرانی باستان، اسطورههای ایرانی و سنتهای دینی پیش از اسلام به تدریج مسیر اصلی فعالیتهای پژوهشیاش را شکل داد و او را به یکی از چهرههای شناختهشده در این حوزه تبدیل کرد.
در کارنامه علمی دوستخواه، ترجمه و پژوهش گسترده درباره «اوستا» جایگاهی محوری دارد. مهمترین اثر او با عنوان «اوستا؛ کهنترین سرودها و متنهای ایرانی» در دو جلد منتشر شده و از آن به عنوان یکی از جامعترین ترجمههای فارسی این متن بنیادین آیین زرتشتی یاد میشود. این اثر تنها یک ترجمه ساده از متن اوستا نیست، بلکه حاصل سالها مطالعه و بررسی منابع ایرانشناسی و اوستاشناسی است و در آن تلاش شده است ترجمه متن با توضیحهای زبانشناختی، تاریخی و فرهنگی همراه شود.
دوستخواه در این اثر کوشیده است با تکیه بر پژوهشهای جدید در حوزه زبانهای ایرانی باستان و مطالعات اوستایی، تصویری روشنتر از ساختار و محتوای بخشهای مختلف اوستا ارائه دهد. در این ترجمه، بخشهایی مانند گاهان، یسنا، ویسپرد، وندیداد و خردهاوستا همراه با مقدمهها، یادداشتهای توضیحی و نمایههای تخصصی ارائه شدهاند؛ امری که این کتاب را به یکی از منابع مهم برای مطالعه اوستا به زبان فارسی تبدیل کرده است.
مهدی کیوانی در ادامه این گفتوگو با اشاره به اهمیت کار دوستخواه در حوزه ترجمه متون کهن گفت: «ترجمه اوستا به فارسی کاری بسیار دشوار و نیازمند تسلط همزمان بر زبانهای باستانی، تاریخ ادیان و مطالعات ایرانشناسی است. دکتر دوستخواه از معدود پژوهشگرانی بود که با صبر و دقت فراوان سالهای طولانی بر روی این متن کار کرد و کوشید ترجمهای علمی و مستند ارائه دهد؛ ترجمهای که در عین وفاداری به متن، برای خواننده فارسیزبان نیز قابل فهم باشد.»
دوستخواه افزون بر ترجمه اوستا، در طول سالهای فعالیت علمی خود مقالات و پژوهشهای متعددی در حوزه فرهنگ و تاریخ ایران باستان منتشر کرد. بخش مهمی از این نوشتهها به موضوعاتی چون اسطورههای ایرانی، آیینها و سنتهای دینی ایران پیش از اسلام، تحلیل مفاهیم و واژگان اوستایی و بررسی زمینههای تاریخی شکلگیری متون کهن ایرانی اختصاص دارد.
آثار و پژوهشهای او در طی دهههای گذشته مورد توجه پژوهشگران و علاقهمندان فرهنگ ایران باستان قرار گرفته و بسیاری از نوشتههای او در مجلات و مجموعههای پژوهشی حوزه ایرانشناسی منتشر شده است. دوستخواه در نوشتههای خود تلاش میکرد میان مطالعات تخصصی دانشگاهی و معرفی عمومی میراث فرهنگی ایران پلی برقرار کند؛ رویکردی که باعث شد آثارش نه تنها برای پژوهشگران، بلکه برای طیف گستردهتری از علاقهمندان فرهنگ و تاریخ ایران نیز قابل استفاده باشد.
کیوانی با اشاره به جایگاه این پژوهشگر در مطالعات ایران باستان افزود: «کارنامه علمی دکتر دوستخواه نشان میدهد که او با علاقه و پشتکار فراوان در مسیر معرفی متون بنیادین فرهنگ ایرانی گام برداشت. ترجمه و پژوهش او درباره اوستا سهم مهمی در دسترسپذیر شدن این متن برای مخاطبان فارسیزبان داشته و بیتردید نام او در تاریخ پژوهشهای اوستایی در ایران باقی خواهد ماند.»
نظر شما