سرویس فرهنگ و نشر خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، سمیه حسننژاد وایانی: سال ۱۴۰۴، برای فعالان زنجیره نشر مشابه دیگر اقشار جامعه ایرانی، درحالی به تاریخ پیوست که بدون اغراق هر ماهش شاید مصداق داستانی پُرالتهاب ورق خورد. این سال، که متاثر از دو جنگ تحمیلی و چند هفتهای در دیماه، ناآرام سپری شد، زمینهای را برای شکلگیری کسب و کاری، تقریبا غیرقابل پیشبینی ایجاد کرد اما آنچه در مرور اخبار کتابمحور به دست آمد، تلاش و تابآوری فعالان حلقههای زنجیره نشر و البته تداوم فعالیتهای مسئولان اجرایی در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است.
کتاب در بهار
فرودین، بیش از ۳ دهه است که موعد اوجگیری اعلام برنامههای بزرگترین رویداد فرهنگی کشور، به نام کتاب و کتابخوانی است. نمایشگاه سیوششم که دومین نوبت دولت چهاردهم در تدارک این رویداد بینالمللی بود، با شعار «بخوانیم برای ایران» و چند تغییر، برگزار شد؛ ازجمله در چیدنش ناشران، افزودن بخش و رویداد در دل رویداد بزرگتر.
نمایشگاه بینالمللی کتاب ۱۴۰۴ تهران، ۱۷ اردیبهشتماه، با حضور بیش از ۲ هزار و ۳۰۰ ناشر داخلی، ۴۹ ناشر خارجی، بهمدت ۱۰ روز در مصلی بزرگ امام خمینی (ره)، میزبان کتابدوستان بود.
تداوم الگوی فیزیکی و مجازی، با حضور ۲ هزار و ۳۶۳ ناشر داخلی، شامل هزار و ۶۲۰ ناشر در بخش فیزیکی، حضور ناشران عراقی؛ در بخش مهمان ویژه، بازگشت ناشران الکترونیکی، برپایی غرفه فناوریهای نشر و برگزاری نخستین فلوشیپ نشر تهران از مهمترین ویژگیهای نمایشگاه کتاب ۱۴۰۴ است.
علیرضا نوریزاده، مدیرکل دفتر مجامع و فعالیتهای فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، آخرین روز نمایشگاه در جمع خبرنگاران اعلام کرد: در این رویداد، ۳۰ ناشر از ۲۰ کشور با یکدیگر گفتوگو و تبادل نظر داشتند. هر ناشر بهطور میانگین ۱۶ قرار ملاقات انجام داد.
براساس اعلام ابراهیم حیدری، قائم مقام سیوششمین نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران، مجموع فروش ناشران به مبلغ ۷۷۶ میلیارد و ۷۴۱ میلیون و ۴۷۶ هزار و ۹۲۲ تومان به ثبت رسید. به گفته وی، این رقم نسبت به سال گذشته، رشد ۵۷.۳ درصدی را نشان میدهد.
۴۵۸ میلیارد و ۵۸۸ میلیون و هزار و ۹۸۴ تومان نیز مبلغ فروش بخش مجازی اعلام شد که بهمعنای رشد ۹۷.۷ نسبت به دوره قبلی است. مسئولان همچنین از فروش یکمیلیون و ۸۰۱ هزار و ۵۵۳ نسخه کتاب، خبر دادند که برابر با رشد ۷۵ درصدی است.
مجموع فروش بخش فیزیکی سیوششمین نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران نیز ۳۱۸ میلیارد و ۱۵۲ میلیون و ۶۷۴ هزار و۹۳۸ تومان اعلام شد. در این بخش نیز بازدیدکنندگان یکمیلیون و ۲۵۲ هزار و ۵۶۹ نسخه کتاب خریدند.
کارنامه نشریاری در فصل نخست
ابراهیم حیدری، قائم مقام سیوششمین نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران در تشریح اهداف برگزاری نخستین «نشریاری» به سابقه و ضرورت معرفی ادبیات غنی ایران اشاره کرده بود.
بنابر تصمیم متولیان برگزاری نمایشگاه کتاب تهران، سیوششمین نمایشگاه، با فضای مبتنی بر محتوا برپا شد و یکی از اقدامات، برگزاری فلوشیپ ادبی کتاب کودک و نوجوان بود.
طبق آمارهای رسمی و اعلام شده از سوی علیرضا نوریزاده، مدیر نخستین نشریاری (فلوشیپ) کتاب کودک و نوجوان تهران، نخستین دوره نشریاری (فلوشیپ) با حضور ۳۲ ناشر ایرانی و ۳۲ ناشر از کشورهای ایتالیا، عمان، ترکیه، هند، چین، عراق، مغولستان و چند کشور دیگر برگزار شد. وی همچنین از نهایی شدن ۱۶۲ قرارداد، بعد از جمعبندی عملکرد ناشران در فلوشیپ خبر داد.
نشانی و جانماییهای جدید
برپایی غرفه ناشران الکترونیکی در شبستان؛ کنار ناشران عمومی و ایجاد بخش سالن فناوریهای نشر از دیگر تحولات سیوششمین دوره نمایشگاه بینالملی کتاب تهران بود. این سالن با همکاری پارک ملی علوم و فناوریهای نرم، باهدف آشنایی ذینفعان حوزه نشر با آخرین دستاوردهای فناوران این حوزه در کشور برپا شد.
در «سرای هنر صنعت چاپ» که با هدف نمایش زنده فرآیند چاپ کتاب، به شیوه دیجیتال از مرحله طراحی تا چاپ کتاب، نمونه آثار ۱۳ چاپخانه بزرگ کشور که بیشترین صادرات را به ثبت رساندند، به نمایش گذاشته شد.
نهمین دوره پایتخت کتاب ایران در ایستگاه اِوَز
شهراوز از استان فارس؛ اردیبهشتماه سال ۱۴۰۴ گوی رقابت از رقبا ربود و نهمین پایتخت کتاب ایران شد. براساس گزارش دبیرخانه، بعد از انتشار فراخوان، ۱۱۰ شهر با ارسال طرحهای کتابمحور، برای رقابت اعلام آمادگی کردند اما در نهایت ۴۷ شهر برنامه ارائه دادند. با بررسی برنامهها، ۶ شهر، قزوین، ارومیه، بهشهر، شاهینشهر و اوز به مرحله نهایی رقابت راه پیدا کردند.
شهرهای لاهیجان، خوی، سیرجان، سبزوار و فومن عنوان شهرهای «مشتاق کتاب» و شهرهای رابُر و فهرج عنوان شهرهای «زیر چتر کتاب» را کسب کردند.
خرداد؛ ماه مقاومت ایران
سومین ماه سال ۱۴۰۴ برگ دیگری از شناسنانه تاریخ ایران با نام ایستادگی و مقاومت، به ثبت رسید. دهه سوم خردادماه، فعالان نشر که در حال برنامهریزی برای ورود به بازار تابستان بودند، با خبر آغاز تهاجم رژیم صهیونیستی به کشورمان، ۱۲ روز بحرانی و البته پُرشور و در صحنه را تجربه کردند.
با وجود توقف فعالیت برخی مراکز فرهنگی، بسیاری از کتابفروشیها در مرکز فرهنگی پایتخت؛ خیابان انقلاب، به فعالیت خود ادامه دادند؛ برای انتشار پیام مقاومت و پایداری و حفظ چراغ روشن دانش و آگاهی. بهعبارت دیگر کتابفروشان با روشن نگه داشتن چراغ کتابفروشیها، علاوه بر باز نگه داشتن مسیر رهایی از اضطراب روزانه مردم، بالا نگه داشتن کرکره کتابفروشی را نوعی کنشگری در شرایط حساس تعریف کردند.
خسارت به چند چاپخانه پایتخت، گوشه دیگری از خسارتهای وارده جنگ تحمیلی ۱۲ روزه دشمن صهیونیستی به خاک ایران بود. هرچند تخریبها، ضررهای مالی به دنبال داشت اما صاحبان صنعت چاپ بر ایستادگی و احیای واحدهای چاپی تاکید کردند.
تخریب کتابخانه مؤسسه مطالعات سیاسی و بینالمللی
یکی از مصادیق هدفگیری مواضع غیرنظامی در تهران، طی جنگ ۱۲ روزه، کتابخانه مؤسسه مطالعات سیاسی و بینالمللی بود.
سعید خطیبزاده، معاون وزیر امور خارجه، با اعلام این خبر در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: رژیم اسرائیل حملهای عامدانه و بیرحمانه به یکی از ساختمانهای وزارت امور خارجه ایران انجام داد. این ساختمان در نزدیکی مؤسسه مطالعات سیاسی و بینالمللی واقع بود.
در جریان این حمله، چندین غیرنظامی، مجروح شدند. تصاویر منتشر شده نشان داد، کتابخانه مؤسسه مطالعات سیاسی و بینالمللی (@IPIS_Iran) نیز مورد هدف قرار گرفته بود. خطیبزاده این اقدام را یک جنایت آشکار جنگی و بخشی از کارزار مستمر اسرائیل علیه ایران خواند.
در پی این تجاوز، رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی در نامهای رسمی به فدراسیون بینالمللی انجمنهای کتابداری و اطلاعرسانی (IFLA)، حمله رژیم صهیونیستی به کتابخانه وزارت امور خارجه را محکوم و آن را اقدامی مغایر با اصول بنیادین حقوق بینالملل توصیف کرد.
تابستان کتاب
بازار کتاب درتیرماه سال ۱۴۰۴ هرچند متاثر از حملات ۱۲ روزه دشمن متجاوز بود، اما فعالان صنعت نشر در تلاش برای ایجاد ثبات در کسب و کار فرهنگیشان تابستان را آغاز کردند. علاوه براین تیرماه، چند انتصاب در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی اعلام شد.
شادی علی، با حکم وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی بهعنوان مدیرکل دفتر مطالعات، برنامهریزی و کتابخوانی معاونت امور فرهنگی این وزارتخانه منصوب شد. علاوه براین امیرمسعود شهرامنیا، از سوی حسین سیمایی صراف، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری، حکم سرپرستی مرکز نشر دانشگاهی را گرفت.
انتصاب مریم خواجوی، بهعنوان مدیرکل دفتر حقوقی و مالکیت معنوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از دیگر انتصابات سال ۱۴۰۴ وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی بود.
کوتاه از خبرهای کتابی نیمه تابستان
مردادماه سال ۱۴۰۴ به نیمه رسید که خبر رفتن مهندس مهدی فیروزان از مجموعه «شهرکتاب» البته بهعنوان مدیرعامل این موسسه اعلام شد. علی جعفرآبادی، به عنوان مدیرعامل جدید شهرکتاب در آیین تکریم و معارفه گفته بود: «شهرکتاب بعد از فیروزان نداریم. شهرکتاب با فیروزان و فیروزان با شهرکتاب است.» او این پیوند را شبیه رابطه اصفهان با زایندهرود توصیف کرد: جداییناپذیر و هویتی.»
اصلاح ساختاری در فرآیند صدور مجوز نشر، شهریورماه از زبان ناصر افشارپور، مدیرکل دفتر نشر و کتابخوانی، اعلام شد کهبه معنای حذف الزام به ارسال نسخه فیزیکی کتاب به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از سوی ناشران است. بهعبارت دیگر در فرآیند جدید، ناشران تنها موظفاند، نسخه الکترونیک آثار خود را قبل از تحویل به چاپخانه در سامانه مربوطه بارگذاری کنند و بدین ترتیب، صدور مجوز انتشار برای آنها با سهولت بیشتری انجام خواهد شد.
کتاب در برگ سوم سال ۱۴۰۴
برپایی غرفه در هفتادوهفتمین نمایشگاه بینالمللی کتاب فرانکفورت، بعد از سه سال غیبت ایران در بزرگترین رویداد کتابمحور جهان با حضور دبیرخانههای گرنت و فلوشیپ در نخستین ماه از پاییز سال ۱۴۰۴ رقم خورد. ایوب دهقانکار، مشاور علمی، فرهنگی و مدیریتی معاون امور فرهنگی، درباره این حضور گفته بود: «با هدف تحقق کلان برنامه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در دولت چهاردهم، مبنی بر توسعه دیپلماسی فرهنگی، و با هدف توسعه همکاریهای فرهنگی در حوزه کتاب و نشر، امسال در هفتادوهفتمین نمایشگاه کتاب فرانکفورت حضور داریم.»
پرونده ۵هزار تن کاغذ در ایستگاه آخر
آبانماه سال گذشته، وکیل وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در پرونده کاغذهای توقیفی، از گامهای نهایی برای خاتمه دادن به پرونده ۵ هزار تن کاغذ خبر داد. وی در گفتوگو با ایبنا گفته بود: «پس از برگزاری جلسات متعدد دادسرا و شناسایی اموال متهمین توسط سربازان گمنام امام زمان(عج) در وزارت اطلاعات، قرار تامین خواسته از سوی بازپرس پرونده صادر و بخشی از کانتینرهای موجود در بندر شهید رجایی به تعداد ۱۶۳ کانتینر به نفع وزارت ارشاد توقیف شد.»
اعلام این موفقیت به معنای یک گام، تا نهایی شدن پرونده و صدور رأی و آزادسازی کاغذها و بازگشت ۱۵ میلیون یورور به بیتالمال است. با توجه به افت و خیزهای فراوان بازار کاغذ طی چند سال اخیر، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی دولت چهاردهم، با هدف تامین کاغذ مورد نیاز حوزه نشر، واردات کاغذ را در دستور کار قرار داد.
نتیجه تلاشهای مسئولان وزارت فرهنگ در دولت ادامه پیدا کرد و اواخر آبانماه سال ۱۴۰۴ محسن جوادی، معاون امور فرهنگی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی از تشکیل کارگروه کاغذ خبر داد.
وی اعلام کرده بود: «معاونت امور فرهنگی، پیرو مذاکرات متعدد با نهادهای ذیربط، موفق به دریافت ارز مبادلهای برای واردات کاغذ حوزه نشر شده است. بر همین اساس «کارگروه کاغذ معاونت فرهنگی» فعالیت خود را آغاز کرده تا فرآیند واردات و توزیع کاغذ بهصورت منظم، شفاف و بر پایه ضوابط مشخص انجام شود.»
سال جدید نمایشگاه کتاب تهران
با برگزاری دومین جلسه شورای سیاستگذاری، نمایشگاه کتاب سیوهفتم، تاریخ برگزاری نمایشگاه کتاب ۱۴۰۵ اعلام شد. بنابر تصمیم این شورا، ۲۳ اردیبهشتماه سال ۱۴۰۵ ، سیوهفتمین نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران برگزار خواهد شد.
نشر زیر سایه جنگ تحمیلی سوم
با گذشت ۸ ماه از جنگ ۱۲ روزه، ۹ اسفندماه تجاوز نظامی دیگری، این بار با مشارکت آمریکا و رژیم صهونیستی به کشومان آغاز شد. بازار نشر و حلقههای زنجیره این صنعت، که برای حضور در نمایشگاه کتاب سال ۱۴۰۵ درحال برنامهریزی بودند و نیم نگاهی نیز به بازار شب عید داشتند، از این تجاوز متاثر شدند. علاوه بر ایجاد اختلال جدی چرخه کسب و کار ناشران و کتابفروشان به دلیل کاهش شدید فروش، آسیبهای فیزیکی جدی به برخی مراکز فروش بهویژه در اصلیترین بازار کتاب ایران در خیابان انقلاب وارد آمده است.
درد فقدان
جامعه فرهنگی ایران، سال ۱۴۰۴ در غم بسیاری از تلاشگران و خبرگان این مرز و بوم نشست که درد فقدان آنها به زودی تسلی نخواهد یافت.
کامران فانی، چهره سرشناس کتابداری، پژوهشگر و مترجم، آذرماه سال ۱۴۰۴ در ۸۱ سالگی درگذشت. وی نخستینبار مهرماه، به دلیل بیماری در بیمارستان و بعد در یک مرکز مراقبت از سالمندان بستری بود. استاد کامران فانی، متولد (۲۵ فروردین ۱۳۲۳، قزوین) نویسنده، مترجم، کتابدار و نسخهپژوه ایرانی و عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی و عضو هیئت علمی دانشنامه تشیع بود.
علی محمدی اردهالی، رئیس اسبق اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران، نیز مردادماه سال گذشته، به علت کهولت سن درگذشت. وی دهه ۳۰ به حوزه نشر وارد شد و از دیرپاترین انتشاراتهای خیابان شاهآباد بود، ریاست اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران و فعالیتهای صنفی ازجمله سوابق حرفهای این چهره نام آشنایی صنعت کتاب در ایران است.
اشرف بروجردی، رئیس اسبق کتابخانه ملی نیز آذرماه سال گذشته، بعد از تحمل درد و رنج ناشی از سرطان، در ۶۸ سالگی درگذشت. او نخستین رئیس زن سازمان اسناد کتابخانه ملی ایران بود. بروجردی، در فاصله سالهای ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۰ با حکم رئیسجمهور وقت، ریاست سازمان اسناد و کتابخانه ملی را بر عهده گرفت و پیش از آن نیز بهعنوان معاون فرهنگی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی فعالیت میکرد.
اردیبهشتماه ۱۴۰۴ یک درگذشت در صفحه مجازی نشر چمشه، خبرساز شد. روزبه کیائیان درگذشت. این عضو جوان نشر چشمه، دوشنبه (۸ اردیبهشتماه) به علت ناراحتی ریوی در بیمارستان کسری دار فانی را وداع گفت.
روزبه کیائیان، متولد سال ۱۳۵۹ و دومین فرزند حسن کیائیان، مدیرمسئول انتشارات چشمه بود که مسئولیت توزیع کتابهای نشرچشمه به فروشگاههای کتاب را بر عهده داشت.
نظر شما