سرویس دین و اندیشه خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)- عبدالله صلواتی، استادتمام دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی؛ بهشت سرریزشده، ماجرای بازتاب بهشت موعود در کار و زندگی ماست. این بهشت، همان بهشت نقد است چنان که خدای عالم میفرماید: «جَزَاءً وِفَاقًا» (نبأ/ ۲۶). بهشت سرریزشده، یعنی با نیات و علوم و اعمال و تعاملات خویش، دست به آفرینش دنیایی بی دروغ، بی لغو، مملو از خیرخواهی، و سراسر مستیِ معصومانه و پاک بزنیم و کسی که بهشت سرریزشده را در زندگی این جهانی تجربه کند، بهشت موعود مشتاقانه بیتاب دیدار اوست تا او را تنگ در آغوش گیرد (بهشت سرریزشده، ص ۹۵-۹۶) و اگر آدمی بتواند در بهشت سرریزشده، در سایهسار ولایت، عشق را در خود بیافریند فراتر از بهشت، به دیدار بهشتآفرین دست مییابد: «فِی مَقْعَدِ صِدْقٍ عِنْدَ مَلِیکٍ مُقْتَدِرٍ» (قمر/ ۵۵) (همان، ص ۱۳۵- ۱۳۶).
بهشتسرریزشده به درون ما راه دارد و بهنوعی از درون میجوشد و اتمسفری را فراهم میکند تا آدمی تمام قد، «دلشورة دیگری» را داشته باشد و ناظر به «بیکران»، «مسئولانه» رفتار کند. بهشتسرریزشده، بهشتی نقد و زیستهشده و بهنوعی بهشت ارتباطات سالم انسانی و تعالیبخش است و سهم راهبردی در پیشرفت انسانی و خلقِ تمدن نوین دارد (همان، ص ۱۳). به دیگر سخن، شرط بهشتی شدن بهشتی بودن است و تجربة بهشت سرریزشده و آنهایی که در این سرا، بهشت را در خویش و تعاملات خویش بازتاب و ظهور دادند بهشت موعود مشتاقانه منتظرشان است (همان، ص ۹۵).
در کتاب بهشت سرریزشده، دو لحاظ برای وجود روزه و بهشت مطرح شده است: لحاظ وجود روزه و بهشت برای خود و لحاظ وجودشان برای ما، و گرانیگاه کتاب بهشت سرریزشده، لحاظ وجود روزه و بهشت برای ماست و این کتاب درصدد توصیف تجربههای زیسته از روزه و بهشت است (رک: همان، ص ۹۳).
کتاب بهشت سرریزشده دو دفتر اصلی دارد و سه دفتر ضمیمه؛ دفتر اول به پدیدارشناسی روزه اختصاص دارد. در دفتر دوم، پدیدارشناسی بهشت را مطرح میکند. دفتر ضمیمة به پدیدارشناسی در سنت هوسرل و هایدگر اشاره دارد. در دفتر ضمیمة دوم، روایت پدیدارشناسی نگارنده کتاب مطرح میشود و در دفتر ضمیمة سوم، به برخی مباحث تخصصی اشاره میشود؛ مباحثی که میتواند به فهم خواننده از کتاب کمک کند. بخش پدیدارشناسی روزه مشتمل بر شصت و چهار قسمت و بخش پدیدارشناسی بهشت حاوی چهل و یک قسمت است.
نویسنده کتاب بهشت سرریزشده، تأملات و تحقیقات متعددی در فقرة پدیدارشناسی دارد. آخرین اثری که از او در این فضا چاپ شد «پدیدارشناسی وجودی دل در عرفان اسلامی» است با زیر عنوان: نظریة انسان معنوی دلبنیان که از سوی انتشارات بنیاد پژوهشهای آستان قدس رضوی به زیور طبع آراسته شد. نگارنده کتاب بهشت سرریزشده و کتاب پدیدارشناسی وجودی دل، سعی کرده است بر اساس نسخهای از پدیدارشناسی که سازگار با زیستجهان ما باشد، تحلیل پدیدارشناختی از روزه، بهشت و دل عرضه کند و دقیقاً همین نسخه از پدیدارشناسی، از پایههای خلاقیت در تحلیل روزه و بهشت در این اثر است؛ این نسخه به کتاب کمک کرده تا نماها و نگاههای تازهای از روزه و نماز به دست دهد.
در این کتاب، روایتی از امام علی علیه السلام آمده: «مَجلِسُ العِلمِ رَوضَةُ الجَنَّةِ: مجلس علم، باغ بهشت است» و در تحلیل آن گفته شد: «ذهنی که با نسیهانگاری بهشت خو گرفته روایت بالا را تأویل میکند و اجازه نمیدهد ظهور روایت فهم شود و روایت را اینطور میفهمد: پاداش جلسات علمی، بهشت است یا نتیجه مجلس علم، بهشت است یا با شرکت در جلسات دانشی بعد از مرگ به بهشت میرویم. همة اینها درست است، اما اگر پدیدارشناسانه سراغ روایت رویم و تعصبات و تمنیات و پیشفرضها را کنار گذاریم دانش و مجلس دانش را خود بهشت درمییابیم؛ به تعبیر نگارنده: بهشتی سرریزشده» (همان، ص ۱۱۴).
از سوی دیگر در این کتاب مطرح شده است: «سروکار داشتن با عالَم از آن جهت که دفتر و صنع الهی است سرو کار داشتن با بهشت است. به تعبیر علامه حسن زاده آملی(ره): «سراسر صنع دلدارم بهشت است» و دانش مقدمات ورود به باطن و اسرار هستی را فراهم میکند و وقتی هستی را صنع الهی بدانیم مطالعة هستی میشود مطالعة بهشت و گام زدن در باغهای بهشت» (همانجا).
در کتاب بهشت سرریزشده، روزه نیز یکی از مؤلفههای قدرتمند برای سرریز شدن بهشت در زندگی اینجهانی معرفی شده است؛ با این توضیح که: «هر انسانی جهانی دارد. جهان طیفی سقفش بسیار کوتاه است. طایفهای جهانی باشکوه و بزرگ دارند. اخلاق آدمها نسبت مستقیم با جهانشان دارد و به تناسب بزرگی و کوچکی جهان، اخلاق آدمها قبض و بسط مییابد. پیامبران و امامان که درود خدا بر آنها باد آمدهاند تا جهان ما را بزرگتر و باشکوهتر کنند. بزرگی جهان رابطة مستقیم با بزرگمنشی و تحمل دشواریها و پذیرش بالای حقایق دارد. روزه در لحظات قدرتمند و باشکوه ماه رمضان، نرم نرمک جهان ما را گسترش میدهد و جهان توسعه یافته، تابآوری بالایی پیدا میکند. آدمی که واجد جهان توسعه یافته است وقار مثال زدنی دارد و مردم در چشم او میشوند عیال الله، و جز در اندیشة حقیقت نیست و در هر کاری که انجام میدهد اثرانگشت بزرگمنشی در آن هویداست. برای تحولآفرینی نیاز به خلق جهانی بزرگ در خود داریم؛ جهان ما که بزرگ شود ایدهها و سیاست گذاریها و برنامهریزیهای ما بهنحو اثربخش و آبادگر، طراحی و اجرا میشوند.جان واجد جهان توسعه یافته در پرتو رمضان، میبخشد وبخشیدنش را به یاد نمیآورد. چراغ راه و سرپناه خیلیها میشود بدون آنکه ردپایی از خود به یادگار بگذارد و علمش میشود علم نافع، و او یکسره خویش را وقف علم نافع میکند و نگاه به او میشود عبادت» (همان، ص ۴۸-۴۹).
گفتنی است در این اثر، سه مؤلفة مسئولیت اجتماعی و تنظیمگری و مرکززدایی روزه جریان دارد. در فقرة مسئولیت اجتماعی آمده است: «پاکی رمضان و سعادتش در شخص روزهدار منحصر نمیشود، بلکه در «دیگری» امتداد مییابد. اساساً ناب بودگی و قدرت روزهداری این ماه سرریز شدن آن در سفرة مردم است و متأثر شدن تعاملات و مناسبات مردم است و برطرف شدن موانع، دشمنیها و مشکلات، و کاهش رنجها» (همان، ص ۵۳). در ساحت تنظیمگری بیان شده است: «ذهن تنظیمپذیرترین و تنظیمگرترین پدیده در عالم است. رمضان، بهنوعی تنظیمگری ذهن در معرض رحمت الهی و بر پایة اوامر الهی است. رمضان، از ذهن میخواهد تنظیمات پیشین را رها کند و از نو شروع کند. از نو با تنظیمات جدید. ذهن نیز خویش را با تنظیمات جدید وفق میدهد. روزهداری در ساحت عشق، خلق تنظیمات جدید ذهنی است رهای از تکلف و از سر اشتیاق و شیدایی. محصول این تنظیمگری در سراسر بدن و اعضا و قوا جاری میشود و کل وجود آدمی را فرا میگیرد و روزهدار حقیقتاً با تمام هستی خدا را میخواهد و میخواند و یکسره تسلیم او میشود و به او توکل میکند.» (همان، ص ۵۲-۵۳) و دربارة مؤلفة مرکززدایی زکر شدهه است: «روزه نوعی مرکززدایی عمیق است که در آن، ما به خود مشغول نمیشویم و از خویش تمرکززدایی میکنیم و به جای آن بر خدا متمرکز میشویم. به عبارتی، روزه، گذشتن از غیر است. برای طیفی، این غیر، غذاست. برای طایفهای علاوه بر غذا، این غیر، محرمات است. برای گروهی، این غیر، علاوه بر غذا و محرمات، انانیت است. برای عدهای در حالت کلیتر، غیر همان ماسوی الله است و گذشتن از ماسوی الله همانا و رسیدن به خدا همان» (همان، ص ۶۰-۶۱).
کتاب «بهشت سرریزشده؛ تحلیل پدیدارشناختی بهشت» نوشته عبدالله صلواتی اخیرا در ۱۸۷ صفحه و به قیمت ۳۲۰ هزار تومان از سوی انتشارات نگین انگاره منتشر شده است.
نظر شما