سرویس دین و اندیشه خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)؛ جنگ واقعیتی تلخ اما انکارناشدنی در زندگی بشر و بلکه موجودات است، تا جایی که برخی معتقدند، روال عادی حیات انسانی جنگ است و لحظهها یا دورههای صلح و ثبات، به مثابه دورههایی خارقالعاده و محدود میان دورههای جنگ به وقوع میپیوندند. کمبود امکانات، خواست و اراده معطوف به قدرت و برتری جویی، انحصارطلبی، زیادهخواهی، رذائل اخلاقی، باورهای غلط و ... همه از علل و عوامل وقوع جنگ و ستیز در زندگی انسانها هستند. انسانهای خردمند البته در طول تاریخ همواره به دنبال صلح و آرامش و دوستی بودهاند و برخی حتی از آرمان صلح پایدار جهانی سخن به میان آوردهاند، اما واقعیت سرد و خشن هر بار به شکل و شمایلی نو خود را به بشر نشان میدهد و آشکار میسازد که متاسفانه جنگ امری ناگزیر اگرچه ناخواستنی و مطرود است. این حقیقت تلخ و غمبار، یعنی ناگزیر بودن جنگ و ستیز و در نتیجه ضرورت آمادگی برای مواجهه با آن سبب شده که آدمیان در طول تاریخ، در فرهنگها و سرزمینهای مختلف همواره خود را برای جنگ آماده سازند و خود را به فنون و صنایع و مهارتها و ابزارآلات جنگی مجهز کنند، به گونهای که میتوان از تعبیر «هنر جنگ» یا «هنر جنگیدن» سخن به میان آورد.
سان تزو، حکیم و اندیشمند چینی قرن ششم پیش از میلاد، در همین زمینه کتابی نگاشته با عنوان «هنر جنگ» یا «هنر رزم». اگرچه بعضی از پژوهشگران در وجود شخصی به نام سان تزو تردید کردهاند، اما برخی دیگر چون «سیما چیان» (حدود ۱۴۵ تا ۸۵ پیش از میلاد) معتقدند که «سان تزو» پس از آن که «پادشاه هه لو» از «حکومت چی» کتاب «هنر جنگ» را خواند، به استخدام او درآمد. سان تزو، زاده سال ۵۴۴ پیش از میلاد مسیح، نویسنده و اندیشمندی چینی بود. سان تزو در ایالت وو در کشور چین در نیروهای نظامی فعالیت می کرد. او همدوره ی اندیشمند بزرگ چینی، کنفوسیوس بود. سان تزو از خاندانی نجیب زاده بود که در تحولات تاریخی چین، جایگاه خود را از دست داده بودند. او برخلاف بسیاری از هم رستههای خود که به آموختن دانش میپرداختند، به دنیای سیاست و جنگ روی آورد. سان تزو که همیشه در آرزوی صلح و زندگی آرام بود، با پایان نبرد و پیروزی بر چو، ناگهان ناپدید شد.
در رساله کهن «سان تزو»، کتاب «هنر جنگ»، مطمئنترین راه برای رسیدن به پیروزی، راهبردی است که بر بهرهگیری از شرایط میدان نبرد استوار باشد—از جمله، شرایط محیطی یا خلقوخوی فرماندهی دشمن. پیمودن مسیری که کمترین میزان مقاومت را در پی دارد، پیروزی همهجانبه را تضمین می کند؛ که یعنی پیروزی که در آن دشمن شکست میخورد (با هدف گرفتن نقاط ضعف آن ها)، سرزمین خودی حفظ میشود (مثلا از پیامدهای مالیِ نبردی که بیدلیل طولانی شده باشد)، و سربازان سالم نزد خانواده های خود بازمی گردند (تا به کار ادامه دهند و برای کشور ثروت تولید کنند).
تأکید «سان تزو» بر پیروزی کامل به واسطهی پرهیز از فرسایش بیش از حد—از جمله، از بین نبردن دشمنی که پیشاپیش شکست خورده به منظور جلوگیری از تحمیل هزینههای بیمورد بر سربازان یا منابع—نشانگر نگاه او به جنگ به عنوان شبکهای پیچیده از کنشها و واکنشهای درهمتنیده است؛ شبکهای که در آن، انتخاب مسیر دارای کمترین مقاومت، مطمئنترین راه برای عبور ایمن از آشوبِ منظم جهان به شمار می آید.
«سان تزو» بارها میان نیروهای نظامی و آب، قیاسهایی را ارائه می کند. هر دو تابع قوانین طبیعیاند، و می توانند هنگام انباشتگی فوقالعاده قدرتمند شوند، و در زمان سکون، هر ضربهای را تاب آورند. آب، تحت تأثیر قوانینی همچون گرانش، تنها به سبب وزن خود میتواند به نیرویی بسیار قدرتمند تبدیل شود. به گفته «سان تزو»، یک ارتش نیز میتواند اینچنین باشد: «ارتشی پیروزمند همچون آبِ انباشتهای است که فرو می ریزد از هزار ژرفا در گلوگاه.» پیروزی ممکن است صرفا به واسطه توجه به چگونگی شرایط حاصل شود، به واسطه تأکید بر نقاط قوت ارتش—از جمله توان جسمانی برتر یا روحیهای نیرومند.
با این وجود، همانگونه که آب شکلی همیشگی ندارد، هیچ فرمول یگانهای برای پیروزی نیز در کار نیست: «جنگ سازوکاری یکسان ندارد؛ آب شکلی یکسان ندارد.» نکته مهم، شناخت دشمن و درک قوانین حاکم بر جهان است تا مسیری روشن و کارآمد به سوی موفقیت فراهم شود. همانگونه که آب مسیرِ دارای کمترین مقاومت را می پیماید، ارتش نیز باید چنین کند: نقاط ضعف دشمن را هدف بگیرد، و با واکنش به چگونگی شرایط، هموارترین راه را به سوی پیروزی کامل برگزیند. «سان تزو» نشان میدهد که موفقیت از سنجش، ادراک و حرکت بر اساس قوانین طبیعی جهان به دست میآید؛ به شکل مشابه، موفقیت نظامی از یافتن بهترین راهبرد حاصل می شود، و نه از قدرت و خشونت محض.
کتاب «هنر جنگ» سان تزو در ایران با همین عنوان چندین بار ترجمه شده و توسط ناشران متعددی منتشر شده است. ترجمه مهدی سمسار توسط نشر جامی، ترجمه فاطمه باغستانی توسط نشر نسل نواندیش، ترجمه احمدرضا رسولی توسط نشر هورمزد، ترجمه محمد جواد نعمتی توسط نشر یوشیتا، ترجمه محمود حمیدخانی توسط نشر سیته، ترجمه معصومه ضمیری توسط نشر شاهدخت پاییز، ترجمه صادق نوری توسط نشر سولار و محمد آراسته توسط نشر بله منتشر شده است. این کتاب همچنین با عنوان «هنر رزم» با ترجمه علیرضا صالحی توسط نشر سایبان، با ترجمه حمیدرضا رفیعی توسط نشر مثلث و با ترجمه نادر سعیدی توسط نشر قطره منتشر شده است.
نظر شما