به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در اصفهان، اختتامیه بیستوهفتمین جشنواره بینالمللی قصهگویی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، شامگاه دوشنبه بیستوهفتم بهمن، در سالن همایشهای نمایشگاه بینالمللی اصفهان برگزار شد؛ رویدادی که با حضور جمعی از مسئولان فرهنگی، مربیان، قصهگویان، خانوادهها و علاقهمندان به ادبیات کودک و نوجوان، بر اهمیت قصه به عنوان یکی از بنیادینترین ابزارهای تربیتی، هویتی و فرهنگی در جامعه امروز تأکید کرد.
این مراسم در حالی برگزار شد که جشنواره بیستوهفتم طی روزهای گذشته با مشارکت گسترده قصهگویان داخلی و بینالمللی، میزبان روایتهایی از جنس ادبیات، فرهنگ عامه، اسطورههای ایرانی، قصههای دینی و تجربههای زیسته بود و در نهایت با معرفی برگزیدگان، پرونده این دوره در اصفهان بسته شد.
برنامه اختتامیه با اجرای هنری و متفاوتی از کودکان و نوجوانان آغاز شد؛ اجرایی که تلاش داشت فضای رسمی سالن را به حالوهوای روایت و قصه نزدیک کند و نشان دهد که جشنواره قصهگویی، پیش از هر چیز، یک جشن فرهنگی برای کودکی و نوجوانی است. در بخش ابتدایی این اجرا، داستان حضرت یونس(ع) از قرآن کریم روایت شد و پس از آن نیز با بازگویی داستان آرش کمانگیر، اسطوره ایرانی، پیوند میان قصههای دینی و اسطورهای به عنوان دو ریشه مهم در فرهنگ ایرانی-اسلامی برجسته شد.
در ادامه این برنامه، حجتالاسلام محسن قرائتی به عنوان یکی از چهرههای پیشکسوت در حوزه قصهگویی تلویزیونی معرفی شد؛ چهرهای که برای سالها روایت را به زبان ساده و قابل فهم برای مخاطبان کودک و نوجوان و حتی خانوادهها، به یکی از عناصر ثابت برنامههای آموزشی و دینی در رسانه ملی تبدیل کرده است.
قصه باید بذر ایمان را در دل کودکان بکارد
حامد علامتی، مدیرعامل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، در بخش اصلی این مراسم با اشاره به جایگاه جشنواره قصهگویی در مأموریت فرهنگی کانون، اظهار کرد: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان حدود سه دهه است که اهتمام و توجه خود را بر موضوع فاخر و بنیادین قصه و قصهگویی متمرکز کرده است و جشنواره امروز نتیجه تصمیم بزرگانی بوده است که در سه دهه قبل بهدرستی تشخیص دادند و نسبت به احیای قصه و قصهگویی برنامهریزی و تلاش کردند.
وی با اشاره به نگاه رهبر انقلاب به مسئله قصهگویی افزود: تذکر و تبیین موضوع قصهگویی از سوی مقام معظم رهبری در یک برهه از زمان نشان داد که ایشان نیز متوجه جریان کانون شدند و اهمیت این مسیر را مورد توجه قرار دادند.
علامتی در ادامه سخنان خود، قصه را ابزاری فراتر از سرگرمی دانست و بر ضرورت سیاستگذاری فرهنگی برای ورود قصه به زیست روزمره کودکان تأکید کرد.
وی اظهار کرد: سیاستگذاریها باید قصه و قصهگویی را در دل کودکان بکارد؛ همان گزارهای که میتواند بذر ایمان را در دل کودکان ما بکارد.
مدیرعامل کانون با اشاره به شرایط اجتماعی و تربیتی امروز بیان کرد: امروز میبینیم ضعف در تربیت ایمانی کودکان و نوجوانان ما را با چه چالشهایی روبهرو میکند و به نظر میرسد حوادث پیرامونی، همه ما را دوباره متوجه تربیت ایمانی کرده است.
وی با تشریح مفهوم تربیت ایمانی از منظر کانون گفت: تربیت ایمانی فرایندی برای تبیین فطرت خداجوی کودک و شکلگیری هویت آگاهانه، انتخابگر و پایدار در نسبت با حق است؛ از طریق تقویت ابزار شناخت، تعمیق تجربه عاطفی و تمرین عمل صالح.
علامتی در ادامه، نقش قصه را در این فرآیند کلیدی و غیرقابل جایگزین دانست و اظهار کرد: قصه و قصهگویی مهمترین نقش را در تربیت ایمانی دارد و قصه در این مسیر ابزار تزئینی نیست، بلکه رسانهای بنیادین برای شکلگیری افق معنا در کودک است.
وی همچنین با اشاره به شیوههای رایج و بعضاً نادرست در تولید روایت برای کودک و نوجوان، تأکید کرد: امروز باور داریم ایمان در کودک روایتمحور است نه استدلالمحور و بهترین قالب برای این مسئله قصه است. قصه نباید به ابزار نصیحت مستقیم تبدیل شود و نباید با پایانبندیهای شعاری بسته شود.
مدیرعامل کانون در ادامه با بیان اینکه قصهپردازی دینی نیز نیازمند ظرافت و نگاه هنری است، اظهار کرد: خدا در قصهها نباید فقط عامل پاداشدهنده باشد، بلکه قصه باید ابزاری هوشمند و چندجانبه برای تأثیرگذاری هدفمند بر مخاطب کودک و نوجوان باشد.
وی با تأکید بر اینکه قصه یک ابزار تکبعدی نیست، اضافه کرد: قصه در تربیت ایمانی رسانهای برای تبدیل تجربه اخلاقی به بینش ایمانی از طریق تخیل هدایتشده و گفتوگو است.
علامتی سپس به یکی از محورهای مهم در تربیت قصهمحور اشاره کرد و اظهار کرد: همه باید باور داشته باشیم که بدون گفتوگو، قصه ناقص است؛ بدون تعارض، قصه تربیتی نیست و بدون امکان انتخاب، ایمان شکل نمیگیرد.
وی تأکید کرد: اگر قصه را احیا کنیم، زیربنای تربیت ایمانی در کشور شکل میگیرد.
حجت الاسلام محسن قرائتی بنیانگذار قصهگویی مبتنی بر تربیت دینی است
مدیرعامل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان در بخش دیگری از سخنان خود، با اشاره به الگوهای موفق در عرصه قصهگویی دینی و تربیتی، از حجتالاسلام محسن قرائتی به عنوان چهرهای شاخص نام برد و اظهار کرد: برای این مسیر یک الگوی موفق و شاخص داریم و توفیق داریم نام این استاد بزرگوار را یاد کنیم که در جمهوری اسلامی ایران همواره شاهد زحمات شبانهروزی و خالصانه استاد بزرگ قرآن، محسن قرائتی بودهایم.
وی افزود: اگر بخواهیم بنیانگذار قصه مبتنی بر تربیت دینی را معرفی کنیم، باید از او نام ببریم.
علامتی همچنین نقش این چهره را در شکلگیری و تثبیت مسیر جشنواره قصهگویی کانون مهم دانست و اظهار کرد: یکی از عوامل شکلگیری جشنواره قصهگویی کانون نیز حضور ایشان در این رویداد بوده است.
این بخش از سخنان مدیرعامل کانون در حالی مطرح شد که در فضای مراسم، تقدیر از پیشکسوتان قصهگویی به عنوان یکی از نقاط برجسته اختتامیه مورد توجه قرار گرفت؛ اقدامی که نشان میدهد جشنواره در کنار معرفی استعدادهای تازه، به حفظ پیوستگی تاریخی و فرهنگی روایت در ایران نیز توجه دارد.
هر دانشآموز باید در هر سال یک قصه داشته باشد و روایت کند
در بخش دیگری از مراسم اختتامیه، علیرضا کاظمی، وزیر آموزش و پرورش، با ارسال پیام تصویری به بیستوهفتمین جشنواره بینالمللی قصهگویی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، با نگاهی معرفتی به مفهوم قصه، بر جایگاه روایت در شکلدهی به جهان انسانی تأکید کرد.
وی در پیام خود اظهار کرد: خدا قصه را آغاز کرد با نام والایش و جهان را با قصهها ساخت سپس هر آدمی قصهای گفت.
وزیر آموزش و پرورش در ادامه با اشاره به فضای روزهای دهه فجر، از حضور مردم در راهپیمایی بیستودوم بهمن یاد کرد و افزود: این روزها معطر است به عطر حضور مردم به رایحه حمایت از نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران که با خون شهدای انقلاب اسلامی در طی دهههای اخیر متبرک و پابرجا شده است.
کاظمی همچنین حضور مردم در راهپیمایی امسال را دارای معنای ویژه دانست و اظهار کرد: عطر حضور مردم در راهپیمایی بیستودوم بهمن امسال در پاسخ به ندای ولی فقیهشان معنا و مفهوم دیگری ساخت.
وی خطاب به حاضران در جشنواره با بیان اینکه قصه انقلاب نیز در بستر همین روایتهای مردمی معنا پیدا میکند، گفت: شما که در بیستوهفتمین جشنواره بینالمللی قصهگویی حضور دارید معنای قصه انقلاب را خوب میدانید. حضور مردم در این روزها هر یک حاوی قصه و روایتی ماندگار است.
وزیر آموزش و پرورش در ادامه با تأکید بر نقش روایت در ماندگاری حرکتهای اجتماعی، اظهار کرد: هر حرکت اصیلی با قصه و روایت مانا و پایدار میشود و بر عمق و جان مخاطبان که کودکان و نوجوانان هستند مینشیند.
کاظمی سپس به جایگاه قصه در قرآن کریم اشاره و اظهار کرد: خداوند برای هدایت مردم از چارچوب قصه برای مانایی پیام و تأثیرگذاری عمیق استفاده کرده است.
وی همراهی قصه و قصهگو را ناگسستنی دانست و ادامه داد: هر قصهای که به دنیا آمده است قصهگویی را در جایی از این دنیای بزرگ پیدا کرد و با یک قصهگو همسفر شد. همراهی قصه و قصهگو ناگسستنی است.
وزیر آموزش و پرورش با اشاره به کارکرد فرهنگی جشنواره قصهگویی کانون، این رویداد را فراتر از یک رقابت دانست و اظهار کرد: جشنواره بینالمللی قصهگویی کانون رویدادی فرهنگی و مکانی برای زنده نگهداشتن روزهای معصوم کودکی است و از کانون پرورش فکری به خاطر حفظ و پایداری این حرکت اصیل قدردانم.
وی در بخش دیگری از پیام خود، از حجتالاسلام محسن قرائتی به عنوان یکی از مهمترین شخصیتهای قصهگو یاد کرد و اظهار کرد: حجتالاسلاموالمسلمین محسن قرائتی یکی از مهمترین شخصیتهای قصهگو است که تربیت را با قصه آمیخته است و قدردانی از او در این دوره حرکتی شایسته به شمار میرود.
کاظمی همچنین بر ضرورت گسترش قصهگویی در مدارس تأکید کرد و اظهار کرد: لازم است هر دانشآموز در هر سال یک قصه داشته باشد و یک قصه روایت کند.
وی در پایان دانشآموزان را به پیوستن به جشنواره قصهگویی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان دعوت کرد و از ظرفیت این رویداد برای تقویت مهارتهای ارتباطی، تربیتی و فرهنگی نسل جدید سخن گفت.
اعلام برگزیدگان
بر اساس آرای هیئت داوران، فروزان حسینی از کرمانشاه در بخش «دینی» با قصه «خداحافظ ننه راسوله»، سوگل باقری از البرز در بخش «قصههای نو» با «ننه نوش جان» و سوگند میرزایی از کرمانشاه در بخش «ایثار و مقاومت» با قصه «ژیوار» به عنوان برگزیدگان دریافت تندیس معرفی شدند.
همچنین علی مهدی از خوزستان در بخش «آیینیـسنتی» با قصه «شبه روی نبی» و مژگان کدخدایی از اصفهان در بخش «کلاسیک» با قصه «لجو» در شمار برگزیدگان تندیس این دوره قرار گرفتند.
در دیگر بخشها نیز لیلا ابراهیمی از قزوین با «آبی بغلی» در بخش «مروجان قصهگویی»، پرنیا رضایی از یزد با «بزک» در بخش «منظوم» و معصومه پورامامعلی از تهران با «شاپرک» در بخش «زبان اشاره» تندیس جشنواره را از آن خود کردند.
در بخشهای غیرحضوری نیز محمد سپهوند از لرستان در «قصه ۹۰ ثانیهای» و زهرا اتحادی از یزد در بخش «پادکست» به عنوان برگزیدگان دریافت تندیس معرفی شدند.
روایت، نقطه اتصال دین، اسطوره و هویت ایرانی
آنچه در مراسم اختتامیه بیستوهفتمین جشنواره بینالمللی قصهگویی بیش از هر چیز برجسته بود، تلاش برای بازتعریف جایگاه قصه در زیست فرهنگی امروز ایران بود؛ قصهای که هم در قرآن کریم به عنوان یکی از ابزارهای هدایت و تربیت مطرح شده و هم در فرهنگ ایرانی با اسطورهها، حماسهها و روایتهای عامه پیوند خورده است.
آغاز برنامه با داستان حضرت یونس(ع) و ادامه آن با روایت آرش کمانگیر، در واقع یک پیام نمادین داشت؛ پیامی مبنی بر اینکه قصهگویی در ایران، ریشه در دو سرچشمه بزرگ دارد: سنت دینی و سنت اسطورهای. این دو سرچشمه در طول تاریخ، به شکلهای مختلف در ادبیات فارسی، قصههای شفاهی، متون کلاسیک و فرهنگ عامه حضور داشتهاند و اکنون نیز میتوانند در قالب جشنوارههایی از این دست، به زبان امروز بازآفرینی شوند.
از سوی دیگر، تأکید مدیرعامل کانون بر روایتمحور بودن ایمان در کودک، نشان میدهد نگاه رسمی کانون به قصه، صرفاً نگاه سرگرمیمحور یا جشنوارهای نیست؛ بلکه یک نگاه راهبردی و تربیتی است. بر اساس این نگاه، قصه میتواند نقش محوری در شکلگیری افق معنایی کودک ایفا کند و به او کمک کند جهان را نه فقط با منطق خشک، بلکه با تجربههای عاطفی، اخلاقی و انتخابگرانه درک کند.
در همین راستا، نکته کلیدی دیگری که در سخنان علامتی برجسته شد، مسئله گفتوگو در قصه بود. وی با تأکید بر اینکه بدون گفتوگو قصه ناقص است، در واقع به یکی از اصول بنیادین ادبیات کودک اشاره کرد؛ اصلی که میگوید کودک باید بتواند در مواجهه با قصه، پرسش کند، تردید داشته باشد، تعارض را بفهمد و امکان انتخاب را تجربه کند. این نگاه، قصه را از قالب یک ابزار تبلیغی و نصیحتمحور خارج میکند و آن را به یک رسانه تربیتی چندوجهی تبدیل میسازد.
جشنواره قصهگویی؛ از یک رویداد فرهنگی تا یک پروژه تربیتی
بیستوهفتمین جشنواره بینالمللی قصهگویی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، در این دوره تلاش کرد علاوه بر رقابت میان قصهگویان، نقش خود را به عنوان یک پروژه فرهنگی، تربیتی تثبیت کند. حضور کودکان و نوجوانان در بخشهای مختلف برنامه، استفاده از روایتهای دینی و ملی، و همچنین تأکید مسئولان بر کارکردهای تربیتی قصه، همگی نشاندهنده آن است که جشنواره در مسیر تبدیل شدن به یک جریان فرهنگی پایدار حرکت میکند.
از منظر کارشناسان حوزه کتاب کودک و نوجوان، یکی از مهمترین ظرفیتهای جشنواره قصهگویی، پیوند دادن ادبیات شفاهی با ادبیات مکتوب است. بسیاری از قصههایی که در این جشنواره روایت میشوند، میتوانند به کتاب تبدیل شوند، بازنویسی شوند یا الهامبخش تولید آثار تازه در حوزه ادبیات کودک باشند. همچنین قصهگویی میتواند کودکان را به خواندن و کتابدوستی نزدیکتر کند، چرا که قصه، نخستین تجربه عاطفی کودک از جهان روایت است و این تجربه میتواند در آینده به علاقهمندی جدی به کتاب تبدیل شود.
نظرات