به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در رشت، کتاب «از دیلمان تا گیلان» نوشته ناصر وحدتی است که انتشارات سپیدرود در ۴۲۸ صفحه و قطع وزیری منتشر کرده است.

نویسنده، مطلع کتاب را با ارائه توضیحاتی درباره زبان و تمدن اولیه در دیلمان، تمدن مارلیک، وسعت زبان و انسان دیلمانی و برشمردن مظاهر تاریخی منطقه از جمله غارها و قلعه‌های شرق دیلمان، غارها و قلعه‌های بخش مرکزی دیلمان، قلعه‌های جنوب دیلمان و مناطق اطراف آغاز کرده است.

سپس با تقسیم دیلمان در عصر زرین فلز به دو بخش؛ دیلمان باستانی و ریشه‌های مفرق، برنز، نقره، زر و عقیق در دیلمان را در بخش اول دیلمان در عصر زرین فلز و تمدن دیلمان، دیل، دره‌های سبز و حاصلخیز دیلمون، تمدن دیلمان و عصر فلز شش هزار تا پنج هزار سال پیش و گور قلعه‌کوتی واقع در کوه‌پس در بخش دوم دیلمان در عصر زرین فلز آورده است.

وحدتی همچنین در بخشی تحت عنوان «سرپناه»؛ خانه و محوطه، ساخت سرپناه، خانه در گیلان، ابزار بنایی، خانه رو به مشرق و کنار نهر آب در گیلان، بناهای مرتبط با خانه، وسایل و ابزار زندگی در یک خانه روستایی را توضیح داده و در بخش دیگری وسایل زندگی، کشاورزی، آشپزی، خورد و خوراک، نان و شیرینی های منطقه را بیان داشته است.

مثل‌ها و گلواژه‌های گیلکی درباره آب، نام پسر و دختر، مشاغل شامل شکار، شبانی، دامداری، برنج‌کاری، نوغانداری ابریشم، صیادی، سفالگری، اجناس و ظروف سفالی، ریسندگی و بافندگی، خراطی، تلاشه‌گر چوب، میخ‌سازی، مسگری، آهنگری، رقص‌های گیلان، موسیقی مذهبی در دیلمان، موسیقی و مطرب‌های دیلمان از دیگر بخش‌هایی است که در کتاب توضیح داده شده است.

نویسنده «از دیلمان تا گیلان» سپس به بیان بازی‌ها، سرگرمی‌ها و ورزش‌ها منطقه شامل کشتی گیله‌مردی، بازی‌های کودکان، رسوم و آیین‌های مذهبی شامل جوش و خروش، علم واچینی، کفن و دفن و مراسم تدفین، آیین فاتحه، آیین زیارت، آیین ختم، چهلم و سالگرد، آیین درآوردن لباس سیاه از تن عزادار، آیین گشایش مغازه متوفی، چاووشی، آفتاب‌خواهی و باران‌خواهی پرداخته است.

وحدتی در پیشگفتار کتاب نوشته است: میلیون‌ها سال پیش که همه کره زمین در آب غوطه ور بود، پس از فروکشیدن آب‌ها سمت چاله های زمین که اقیانوس و دریا و دریاچه نام گرفتند، ابتدا ارتفاعات سر از آب درآوردند سپس جلگه ها پیدا شدند و در جغرافیای ما در البرز میانی، ابتدا دیلمان از آب بیرون جست سپس جلگه گیلان پیدا شد که عمر جلگه گیلان را به هشت تا دوازده هزار سال تخمین زده اند اما در غار پیرشلمان در دیلمان، بقایای آتش صد هزار سال پیش پیدا شده و در غار دربند در سی‌دشت رودبار در حوزه دیلمان تمدن انسان دویست و سی هزار ساله یافته شده است به این دلیل آشکار؛ باستان شناسان به‌خاطر اهمیت اشیاء حفاری شده در مالیک در توتکابن و دیلمان این منطقه را به دو تمدن مارلیک و دیلمان نامگذاری کرده اند. زبان انسان دیلمانی بسیار کم دامنه و محدود بود، همین زبان دیرینه مردم جلگه و دیلمان به مرور با پیشرفت جامعه به جلو به‌شدت تغییر پیدا کرد. یکی از اساسی ترین دلایل جمع آوری واژه های کهن زبان گیلکی همین از دست‌رفتن تدریجی این زبان باستانی مردم گیلان است؛ زمانی که اجداد ما با آن زندگی و کار کردند و مردند اما تمدنی عظیم خلق کردند که نمونه آشکار آن نسلی است که الان در گیلان به جا مانده و زندگی می کند.

در ادوار گذشته و زمان ارباب و رعیتی که اقتصاد مبتنی بر زمین و یک جغرافیای محدود در هر جای کشور ما بود چون لازم نبود که ارتباطی با اقوامی دیگر یا زبانی دیگر داشته باشند شاید ندانستن زبان اقوام دیگر توجیه می شد … ضرورت فراگیری حروف الفبا از زمان صفویه که مکتب‌ها اصلی ترین مکان آموزش شرعیات و قرآن بود رایج شده بود که بعد به دبستان و دانشگاه پیوست در کنار آموزش فرهنگی رسمی کشور، روزنامه ها و هفته نامه و به واقع کل مطبوعات به زبان رسمی فارسی شروع به کار کردند… سر سلسله ادیبان ادبیات کلاسیک ما با آگاهی از عظمت و زبان فاخر فارسی، شهرشان را به این زبان نوشتند. در شیراز عصر حافظ و سعدی یک زبان محلی وجود داشت که الان هم وجود دارد، این دو بزرگوار شهرشان را به آن زبان محلی نوشتند؟! زیرا می خواستند شعرشان را همه مردم ایران بخوانند و لذت ببرند.