به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)؛ کتاب «سنتهای الهی اجتماعی و پیشرفت» اثر قاسم ترخان اخیراً در پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی منتشر شده است.
اهمیت و ضرورت پرداختن به سنتهای الهی از آن جهت است که تحقق و شکلگیری جامعه مطلوب و تحصیل پیشرفت در بستر قوانین علمی و اجتماعی صورت میپذیرد. شناخت سنن و قوانین الهی یا غفلت از آنها میتواند آثار و نتایج مثبت یا منفی در راستای حرکت به سمت آرمانها داشته باشد.
کتاب سنتهای الهی اجتماعی و پیشرفت کوشیده است تا بر اساس نگاه قرآن سنتهای الهی اجتماعی را بیان کند و برونداد آن را در موضوع پیشرفت نشان دهد.
بخش نخست به مفاهیم و کلیات اختصاص یافت و در بخش دوم سنتها و قوانین مشروط در قالب دو فصل کلان، سنن ناظر به پیشرفت و سنن ناظر به پسرفت مورد بررسی قرار گرفت، با این منطق که در هر فصلی گفتار اول به اقسام سنن و گفتار دوم به عوامل و شرط بینشی منشی و کنشی و گفتار سوم به جزا (ابعاد سهگانه جامعه) اختصاص یافت و در بخش سوم در قالب دو فصل چگونگی و میزان تأثیر اسباب فرامادی و معنوی بررسی شد. بخش چهارم به امتداد و کارکردهای مباحث سنتهای الهی در ساحتهای دانشی و غیردانشی پرداخته است.
کتاب «سنتهای الهی اجتماعی و پیشرفت»، اثری پژوهشی که با رویکردی قرآنی و تحلیلی، به بررسی راز پیشرفت و پایداری برخی تمدنها و جوامع سکولار میپردازد و نسبت آن را با سنتهای الهی تبیین میکند.
نویسنده در این کتاب میکوشد به این پرسش بنیادین پاسخ دهد که چرا برخی تمدنهای غیردینی، با وجود تعارض با آموزههای الهی و سنتهایی همچون احباط، ابتلا، تدمیر و استیصال، همچنان از پیشرفت و ماندگاری نسبی برخوردارند. وی در این مسیر نشان میدهد که وجود برخی ویژگیهای مثبت اجتماعی، بهرهگیری از اسباب مادی و استفاده از ظرفیتهای عقلانی و تجربی، میتواند زمینه رشد و رفاه مادی را حتی در جوامع سکولار فراهم کند، هرچند این پیشرفت لزوماً بهمعنای سعادت و پایداری حقیقی نیست.
ترخان با تفکیک میان «دوام» و «پایداری»، تأکید میکند که از منظر دین، پایداری صرفاً استمرار ظاهری یک تمدن نیست، بلکه ناظر به نوعی پیشرفت کوثری است که در آن کیفیت و کمّیت، مادّیت و معنویت، و رفاه و عدالت بهصورت توأمان لحاظ میشود. بهباور او، پیشرفت صرفاً مادی ممکن است در چارچوب سنتهایی مانند امهال و استدراج معنا یابد و در نهایت، به فقدان آرامش و سعادت دنیوی و اخروی بینجامد.
در این اثر همچنین تصریح میشود که کفر به خودی خود مانع رشد اقتصادی نیست؛ اما طبق سنت احباط، نمیتواند به تحقق آرامش پایدار منجر شود، از سوی دیگر، ظلم اگرچه علت تامه هلاکت نیست؛ اما از علل مقتضی و زمینهساز نابودی جوامع بهشمار میآید، بر این اساس، نویسنده نتیجه میگیرد که پیشرفت همهجانبه و ماندگار تنها در سایه تلفیق اسباب مادی و معنوی امکانپذیر است.
گزیده کتاب سنتهای الهی اجتماعی و پیشرفت
راز مانایی برخی از تمدنهای سکولار چیست؟ با اینکه مطابق برخی از سنتهای الهی مانند احباط، ابتلا، تدمیر و استیصال و استخلاف، چنین تمدنهایی نباید پایدار باشند؛ به این پرسش میتوان اینگونه پاسخ گفت:
الف) آنچه باعث پیشرفت این گونه جوامع شده است، ویژگیهای خوبی است که در آنها وجود دارد.
ب) با بهرهگیری از اسباب مادی میتوان سطح رفاه را بالا برد و به پیشرفت دست یافت؛ هرچند به منظور دستیابی به مانایی و پیشرفت همه جانبه، نیازمند تلفیق اسباب مادی و معنوی هستیم.
ج) ممکن است برخورداری از امکانات مادی بر اساس سنت امهال و استدراج باشد.
د) کفر مانع از رشد اقتصادی نیست؛ هرچند طبق سنت احباط، آرامش و سعادت دنیوی تحقق پیدا نخواهد کرد.
ه) هر چند عواملی مانند ظلم، علت تامه هلاکتاند؛ اما از علل مقتضی برای نابودی به شمار میآیند.
و) پایداری از منظر دین مساوی با دوام نیست. پایداری، پیشرفت کوثری است که در آن کیفیت و کمیت به صورت توأمان لحاظ شده است.
کتاب «سنتهای الهی اجتماعی و پیشرفت» در ۵۰۸ صفحه و در سال جاری منتشر شده است و میتواند منبعی مهم برای پژوهشگران حوزه اندیشه اسلامی، علوم اجتماعی، فلسفه تاریخ و مطالعات تمدنی بهشمار آید.
نظر شما