به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در رشت، کتاب «دربهای قدیمی رشت» پژوهشی به قلم صالحه انصاری است که نشر بلور آن را در ۱۰۰ صفحه منتشر کرده است.
مولف در فصل اول کتاب با عنوان «معماری و تزئینات آن» به توضیح تکنیکها و موضوعات تزئین، معماری در گیلان از ابتدا تا زمان قاجاریه، گونههای مسکونی بومی در معماری اروپا و شباهتشان با گیلان، ویژگی معماری دوره قاجار، بررسی تفاوتها و شباهتهای تزئینات معماری گیلان با سایر نقاط ایران، نقاشی، نقش ورودی در معماری، دربهای چوبی قدیمی دریچهای به خانه های ایرانی پرداخته است.
انصاری در فصل دوم کتاب به تحلیل و بررسی نقوش هندسی اسلامی روی دربهای رشت پرداخته و با توضیح کاربرد علم اعداد و هندسه و ارتباط با «با دایره، مربع، مثلث و اعداد ۷ و ۴۰ که بر روی درب های نقش می بستند»، توضیحاتی در ارتباط با تزئینات معماری درب ها و ارتباط آنها با مساجد از جمله گنبد و محراب مسجد آورده است.
مولف در مقدمه کتاب نوشته است: بناهای تاریخی معماری ایران از همان ابتدا متأثر از مذهب بوده اند. ایران باستان در قلب آسیا جای داشت؛ چین در شرق، هند در جنوب، بابل، آشور و مصر در غرب و یونان در شمال غربی ایران قرار داشتند. به گفته پوپ ایران عناصر مهم معماری کشورهای پیش گفته را در هم می آمیخت، ولی ویژگیهای خود را نیز نگه می داشت؛ آرایه ها و تزئینات آرایه های داخلی شامل کنده کاری، نقاشی، حجاری، گچکاری، آیینه کاری و بهکارگیری آجر لعابی می شود. این هنر و مهارتها بازتابی از سنتهای باستانی هستند بهویژه آنهاییکه از باورهای دینی سرچشمه می گیرد.
در دورههای مختلف این آینهها و تزئینات را معماران گوناگونی میساختند که هریک به حوزه جغرافیایی، قومی، اقتصادی، اجتماعی و مذهبی خاص تعلق داشتند و بنابراین سبکها و تصویرهای گوناگون در آنها به کار رفته است با این حال می توان همه آنها را در چارجوبی مشترک قرار داد و در عین حال هر دوره ای را از دوره ای دیگر متمایز کرد. هنرهای سنتی همواره از رهگذر استفاده از آرایه ها و تزئینات، عناصر متافیزیکی را در خود وارد کرده اند و در پی آن هستند تا مکانهای مادی را با روح معنوی بیامیزند، بههمین دلیل هرگز به مکان و زمان خاصی محدود نسیتند. دو هزار سال پیش از میلاد، زیگوراتها پل ارتباطی میان زمین و آسمان بودند مدتها بعد مسجد این نقش را بر عهده گرفت. تزئیین خانه نیز به همین هدف انجام میشد و این باور را میپروراند که خانه نمادی از آسمان در زمین است و حیاط نیز مرکز آن است. دگرگونی باورهای مذهبی بر چگونگی استفاده از آرایه ها در معماری ایرانی تأثیر عمیقی بر جا می گذاشت اما سنت ها و اصول اساسی آن همان نگاه دورنگرانه همچنان ثابت مانده است.
با ورود اسلام ایران باورها و کیهان شناسی خود را تغییر داد. نخستین مسجد ایران، تاریک خانه در دامغان به سبک ساسانیان ساخته شد اما در آن از صورت های متنوع با تزئینات ساده استفاده و بسیاری از جزئیات سبک ساسانی در آن نیامده است. معماران سنتی از همان ابتدا نوع تزئینات و آرایه های ساختمان را تععیین می کردند در نتیجه تناسب و اندازه چه داخلی و چه خارجی، کاملاً معلوم بود و به این ترتیب اجراسازی آرایه ها به آسانی انجام می شد. ساختمانهای سنتی دوره قاجار نمونههایی عالی از این پیوند نزدیک بین معماری و تزئینات هستند بهعنوان مثال مقرنسکاری، گچکاری و آیینهکاری و در بسیاری از ساختمان های این دوره بسیار استفاده شده اند. کاربرد ظریف و ماهرانه آرایهها و تزئینات میتواند القاکننده جنبههای روحانی و معنوی در درون ساختمان باشد، این کار با در آمیختن آنها با معماری ممکن می شود به گونهای که اتاقها در بردارنده حس معنوی غنیتری در مقایسه با طرح اولیه می شوند.
نظر شما