سرویس استان‌های خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا): کتاب «فلسفه مسکن؛ کاربرد مفاهیم در سیاست‌های خانه‌سازی» که به‌تازگی از سوی انتشارات دانشگاه بجنورد منتشر شده، به مرحله نهایی داوری جایزه کتاب سال راه یافته است؛ اثری که تلاش می‌کند با نگاهی فلسفی و بنیادین، سیاست‌گذاری مسکن را از سطح برنامه‌ریزی‌های متعارف فراتر ببرد و به لایه‌های عمیق‌تری از معنا، حق و مسئولیت اجتماعی در حوزه مسکن بپردازد.

کتاب «فلسفه مسکن» با ترجمه عاطفه صداقتی اثری است که با نگاهی نافذ به مفهوم مسکن، سکونت و خانه می‌پردازد.

این کتاب توجه داوران و مخاطبان را به اثری جلب کرده که مسکن را نه صرفاً به‌عنوان یک مسئله اقتصادی یا شهری، بلکه به‌مانند مفهومی فلسفی و عمیق بررسی می‌کند.

عاطفه صداقتی مترجم، پژوهشگر و عضو هیئت علمی دانشگاه بجنورد، در مورد این کتاب با اشاره به سابقه تخصصی خود در حوزه مسکن و شهرسازی، انتخاب این کتاب را کاملاً هدفمند می‌داند.

وی بیان کرد: پایان‌نامه کارشناسی ارشد وی به بررسی قیمت و ارزش‌گذاری مسکن اختصاص داشت؛ پژوهشی که با بهره‌گیری از «مدل هدانیک مسکن» انجام شد و این مدل که پیش از آن عمدتاً توسط اقتصاددانان به کار گرفته می‌شد، برای نخستین‌بار در قالب مطالعات شهرسازی مورد استفاده قرار گرفت و رساله مقطع دکتری نیز در دانشگاه هنر اسلامی تبریز باز هم در حوزه مسکن بود.

ترجمه‌ای هم‌زمان با جریان علم روز دنیا

وی افزود: ایده ترجمه کتاب «Housing Philosophy: Applying Concepts to Policy» در سال ۱۴۰۲ شکل گرفت؛ کتابی که نخستین ویرایش آن در سال ۲۰۲۳ منتشر شده است.

صداقتی گفت: نسخه چاپی کتاب را مستقیماً از کانادا تهیه کرده‌ام و با هدف جلوگیری از فاصله زمانی میان تولید علم در کشورهای پیشرو و دسترسی جامعه علمی ایران، فرآیند ترجمه را به‌صورت فشرده و شبانه‌روزی پیش برده است.

صداقتی تصریح کرد: ترجمه این اثر، صرفاً یک برگردان زبانی نبوده، بلکه تلاشی برای ارائه متنی روان، دقیق و کاملاً تخصصی به‌ویژه در حوزه واژگان تخصصی مسکن و سیاست‌گذاری شهری است.

چرا «فلسفه مسکن»؟

صداقتی با اشاره به چرایی انتخاب نام کتاب بیان کرد: عنوان فارسی کتاب با نظر داوران و با هدف کاربردی‌تر شدن، اندکی تغییر یافته است و کتاب تلاش دارد به پرسش‌های بنیادینی پاسخ دهد: اینکه آیا مسکن یک کالای صرفاً اقتصادی است یا یک حق اجتماعی؟ آیا دولت‌ها موظف به تأمین مسکن برای همه شهروندان هستند یا این مسئولیت باید به بازار واگذار شود؟

وی ادامه داد: نویسنده کتاب، «یوریک اروین کلارک»، پژوهشگر حوزه مسکن و برنامه‌ریزی در انگلستان، با بررسی تجربه کشورهایی مانند بریتانیا، این پرسش‌ها را در بستر قانون اساسی، سیاست‌های رفاهی و ساختارهای اجتماعی تحلیل می‌کند.

از قانون اساسی تا کرونا؛ مسکن و مسئولیت جمعی

وی مطرح کرد: کتاب با مرور تاریخچه سیاست‌های مسکن در انگلستان، نشان می‌دهد چگونه نگاه به مسکن در بزنگاه‌هایی مانند بحران کرونا دچار تحول شده است جایی که دولت ناچار می‌شود حتی برای بی‌خانمان‌ها و کارتن‌خواب‌ها نیز سرپناه موقت فراهم کند و نویسنده مسکن را نه‌تنها مسئله‌ای اقتصادی، بلکه موضوعی مرتبط با سلامت روان، کرامت انسانی و زندگی جمعی می‌داند.

صداقتی افزود: در یکی از فصل‌های تأمل‌برانگیز کتاب، این پرسش مطرح می‌شود: «اگر خانه‌ای مالکیت شخصی دارد، چرا نمی‌توان آن را تخریب یا آتش زد؟» و سپس نشان داده می‌شود که مالکیت مسکن، همواره با مسئولیت اجتماعی نسبت به دیگران گره خورده است.

صداقتی افزود: در یکی از فصل‌های تأمل‌برانگیز کتاب، این پرسش مطرح می‌شود: «اگر خانه‌ای مالکیت شخصی دارد، چرا نمی‌توان آن را تخریب یا آتش زد؟» و سپس نشان داده می‌شود که مالکیت مسکن، همواره با مسئولیت اجتماعی نسبت به دیگران گره خورده است.

کتابی برای دانشگاهیان، سیاست‌گذاران و پژوهشگران

وی گفت: «فلسفه مسکن» در ۳۱۸ صفحه و قطع وزیری منتشر شده و با وزنی حدود ۴۵۰ گرم، اثری دانشگاهی و در عین حال قابل استفاده برای سیاست‌گذاران، مدیران شهری، پژوهشگران و دانشجویان حوزه‌های شهرسازی، برنامه‌ریزی و علوم اجتماعی است.

مترجم کتاب «فلسفه مسکن» با تأکید بر پیوند عمیق سیاست‌های مسکن با قوانین اساسی کشورها توضیح داد: یکی از محورهای اصلی کتاب، بررسی مسئولیت دولت‌ها در قبال تأمین مسکن، به‌ویژه برای اقشار آسیب‌پذیر است.

وی گفت: این موضوع مستقیماً با چارچوب‌های کلان قانون‌گذاری گره خورده و در بسیاری از کشورها، از جمله ایران، حق برخورداری از مسکن به‌عنوان یک حق بنیادین شهروندی به رسمیت شناخته شده است.

صداقتی گفت: نکته متمایز کتاب آن است که بحث مسکن را، محدود به سیاست‌های کلاسیک یا برنامه‌ریزی‌های فنی نمی‌کند، بلکه آن را به تحولات معاصر جهانی نیز پیوند می‌زند و در یکی از فصل‌های پایانی، نویسنده با تمرکز بر تجربه انگلستان در دوران همه‌گیری کرونا نشان می‌دهد چگونه بحران‌های سلامت عمومی می‌توانند نگاه دولت‌ها به مسکن را دگرگون کنند که در این دوره، دولت بریتانیا ناچار شد برای جلوگیری از گسترش بیماری، حتی برای افراد بی‌خانمان و کارتن‌خواب‌ها نیز به‌صورت فوری سرپناه فراهم کند؛ اقدامی که مسکن را از یک «کالا» به یک «ضرورت حیاتی» ارتقا می‌دهد.

این پژوهشگر نخبه در ادامه گفت: در پیش‌درآمد یکی از فصل‌ها، به‌طور مشخص به این موضوع پرداخته می‌شود که کارتن‌خوابی چگونه می‌تواند در بلندمدت آثار مخربی بر روان افراد برجای بگذارد و سلامت اجتماعی را تهدید کند و این رویکرد، کتاب «فلسفه مسکن» را از بسیاری آثار رایج در حوزه مسکن متمایز می‌سازد؛ آثاری که معمولاً به ابعاد کمی، مدل‌های اجرایی و سازوکارهای برنامه‌ریزی محدود می‌شوند و در مقابل، این کتاب با نگاهی زیربنایی، مسکن را به مفاهیم فلسفی‌تری چون حق، مالکیت، مسئولیت اجتماعی و زیست جمعی پیوند می‌دهد.

مسکن مالکیت مطلق نیست

صداقتی بیان کرد: کتاب به مقایسه نظام‌های مختلف مالکیت در کشورهای گوناگون می‌پردازد؛ از کشورهایی با مالکیت خصوصی گسترده تا نظام‌هایی که در آن‌ها مالکیت دولتی است و واحدها به شهروندان اجاره داده می‌شود.

مترجم کتاب معتقد است: «فلسفه مسکن» در واقع همان کاری را با حوزه مسکن انجام می‌دهد که مطالعات فلسفه علم با رشته‌های دانشگاهی انجام می‌دهند و آن هم ورود به بنیان‌های فکری و نظری یک حوزه است و این کتاب می‌تواند به‌مثابه نوعی «دکترای مسکن» تلقی شود که نگاه خواننده را از سطح سیاست‌های اجرایی به عمق مبانی نظری هدایت می‌کند.

وی یکی دیگر از دلایل انتخاب این اثر را پیشینه علمی نویسنده دانست و افزود: پژوهشگری که در انگلستان و استرالیا تحصیل و فعالیت کرده و از راهنمایی استادان صاحب‌نظر این حوزه بهره برده است و این پشتوانه علمی سبب شده کتاب اثری عمیق، جدی و به‌دور از نگاه‌های سطحی و زودگذر باشد.

کتاب «فلسفه مسکن؛ کاربرد مفاهیم در سیاست‌های خانه‌سازی» به مرحله داوری چهل‌وسومین دوره جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران راه یافته است.