سرویس بینالملل خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا): این فهرست به قلم گری نایت، عکاس و روزنامهنگار و یکی از بنیانگذاران بنیاد VII، نگاهی گزیده اما راهبردی دارد به کتابهایی که برای فهم عکاسی جنگ ویتنام و اخلاق، سیاست و حذفهای همراه آن نقطه آغاز محسوب میشوند.
عکس، جنگ و مسئله صدا
درباره جنگ ویتنام هزاران کتاب نوشته شده است؛ حجم عظیمی که اغلب بر «جنگ آمریکایی» تمرکز دارد و کمتر به تجربهٔ زیستهٔ ویتنامیها میپردازد. در حوزهٔ عکاسی جنگ، این عدمتوازن حتی پررنگتر است. بسیاری از تصاویر نمادین را غربیها ثبت کردهاند و روایتها نیز، بهتبع آن، عمدتاً از همان زاویه نوشته شدهاند.
گری نایت این فهرست را در پیوندی غیرمستقیم با مستند The Stringer (استرینگر) میبیند؛ فیلمی به کارگردانی بائو نگوین که به پرسش مالکیت، اعتبار و حذف در عکاسی خبری میپردازد. پرسش محوری در هر دو، یکی است: چه کسی تصویر را میسازد و چه کسی از قاب بیرون میماند؟
The Girl in the Picture (دختر در تصویر) | دنیس چونگ
زندگی فان تی کیم فوک، دختربچهای که در عکس مشهور «دختر ناپالم» در حال فرار ثبت شد، اغلب به همان یک لحظه تقلیل یافته است. دنیس چونگ در این زندگینامه، آن لحظه را به نقطهٔ آغاز بدل میکند، نه پایان. کتاب، با نثری همدلانه، مسیر کیم فوک را از کودکی و سوختگیهای شدید تا سالهای طولانی درمان، فشارهای سیاسی، شهرت ناخواسته و در نهایت مهاجرت به کانادا دنبال میکند. امتیاز اصلی کتاب در بازگرداندن عاملیت به سوژه است: کیم فوک صرفاً قربانی تصویر نیست، بلکه کسی است که مالکیت آن را در دست میگیرد و از آن برای کنشگری صلحطلبانه استفاده میکند. در میان انبوه روایتهای غربمحور، این کتاب یکی از معدود آثاری است که تجربهٔ غیرنظامیان ویتنامی را در مرکز قرار میدهد.
Vietnam Inc. (ویتنام اینک) | فیلیپ جونز
گریفیث این کتاب، کلاسیکِ بیچونوچرای عکاسی جنگ، هنوز هم آزاردهنده و زنده است. فیلیپ جونز گریفیث نه بهدنبال قهرمانسازی بود و نه نمایش تکنولوژی نظامی؛ تمرکز او بر هزینهٔ انسانی جنگ، بهویژه برای غیرنظامیان، است.
عکسها آراماند، اما آرامششان ویرانگر است. گریفیث با نگاهی ضدتبلیغاتی، تناقضهای اخلاقی ارتشی فناورانه را در برابر جامعهای عمدتاً روستایی آشکار میکند و به ویتنامیها فردیت و کرامت میبخشد؛ امری که در فتوژورنالیسم آن دوره نادر بود. Vietnam Inc. فقط بیانیهای ضدجنگ نیست، بلکه نمونهای ماندگار از روزنامهنگاری تصویریِ اخلاقمحور است.
Dispatches (گزارشها) | مایکل هر
مایکل هر در این کتاب نه پشت فاصلهٔ حرفهای پنهان میشود و نه ادعای بیطرفی دارد. Dispatches گزارشی است آشفته، تند و گاه توهمگون از زیستن در دل جنگ؛ روایتی که ذهنِ بههمریختهٔ جنگ را عیناً بازتاب میدهد.
اهمیت کتاب برای تاریخ عکاسی جنگ، تصویر دقیقی است که از حلقهای خاص از عکاسان ارائه میدهد: چهرههایی چون تیم پیج، شان فلین و دانا استون؛ عکاسانی بیقرار، بداههکار و بیپروا که بیشتر شبیه سربازان بودند تا ناظران بیرونی. این کتاب نشان میدهد چگونه مرز میان گزارشگری و مشارکت، در ویتنام بارها فرو ریخت.
You Don’t Belong Here (تو به اینجا تعلق نداری) الیزابت بکر
الیزابت بکر تاریخ جنگ ویتنام را از زاویهای بازخوانی میکند که سالها نادیده گرفته شده بود: زنان. کتاب، زندگی و کار سه زن کاترین لِروی، فرانسیس فیتزجرالد و کیت وب را دنبال میکند که وارد حرفهای شدند که آشکارا به آنها میگفت «جای تو اینجا نیست».
بکر بدون اسطورهسازی، نشان میدهد این زنان چگونه همزمان با خطر جنگ و تبعیض جنسیتی جنگیدند و روایتهای قالبی از جنگ را به چالش کشیدند. این کتاب نهفقط بازسازی یک حذف تاریخی، بلکه نقدی جدی بر محدودیتهای روزنامهنگاری آن دوره است.
Requiem (مرثیه) هورست فاس و تیم پیج
Requiem کتابی دربارهٔ غیبت است؛ یادبودی برای ۱۳۵ عکاسی که در جنگهای هندوچین جان خود را از دست دادند. هر مدخل شامل چند عکس، اطلاعاتی کوتاه و سرنوشت ناتمام یک زندگی است.
اهمیت کتاب در رویکرد چندملیتی آن است: عکاسان ویتنامی در کنار همتایان غربی و ژاپنی قرار میگیرند. بااینحال، شکافها همچنان باقیاند. ویتنامیهایی که جنگ، خانهٔ خودشان بود، با امکانات اندک و محدودیتهای سیاسی شدید کار میکردند؛ درحالیکه عکاسان خارجی اغلب امکان خروج از میدان را داشتند. همین تنش حلنشده، Requiem را به اثری تأثیرگذار بدل میکند: یادبودی که هم به آنچه حفظ شده احترام میگذارد و هم به آنچه نادیده مانده، اذعان دارد.
چرا این پنج کتاب هنوز مهماند؟
این فهرست فقط مرور آثار کلاسیک نیست؛ دعوتی است به بازاندیشی. جنگ ویتنام، بهواسطهٔ عکسها، در حافظهٔ جهان زنده مانده، اما همین تصاویر پرسشهایی جدی دربارهٔ قدرت، روایت و حذف بهجا گذاشتهاند. این پنج کتاب، هر یک بهشیوهٔ خود، کمک میکنند بفهمیم تصویر چگونه ساخته میشود و چه بهایی برای آن پرداخت شده است.
نظر شما