سعید علمی، در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، فعالیت فروشگاه‌های برخط کتاب، به شکل فعلی را اشتباه بزرگی دانست و بیان کرد: جریان توسعه فروش اینترنتی کتاب، به تعطیلی تدریجی کتابفروشی‌ها منجر خواهد شد. اگر هم تعطیل نشوند، مجبورند به فروش اجناس غیرکتابی روی بیاورند؛ اتفاقی که امروزه در بسیاری از شهرکتاب‌ها شاهد آن هستیم که فقط نام کتابفروشی را یدک می‌کشند اما تمرکز اصلی‌شان بر کالاهای غیرکتابی است.

وی با اشاره به اینکه امروزه نه‌تنها فروشگاه‌های آنلاین کتاب، بلکه ناشران و مراکز پخش نیز هرکدام دارای سایت فروش مستقیم هستند، افزود: این سایت‌ها معمولاً تخفیف‌های دائمی دارند و در مناسبت‌های مختلف، این تخفیف‌ها را افزایش می‌دهند. طبیعی است که در چنین شرایطی مردم ترجیح می‌دهند خرید خود را آنلاین انجام دهند و دیگر به کتابفروشی مراجعه نکنند؛ موضوعی که به‌شدت به بدنه کتابفروشی‌ها ضربه زده است.

به گفته علمی، امروزه فروش بسیاری از کتاب‌ها به حدود ۳۰۰ نسخه رسیده و سال‌های آینده ممکن است به ۱۰۰ نسخه کاهش پیدا کند. این در حالی است که با بهترین نویسنده و مترجم هم شمارگان بسیار اندک است و ادامه این روند برای صنعت نشر فاجعه‌بار خواهد بود.

وی با تأکید بر اینکه گسترش فروش برخط کتاب در نهایت منجر به تعطیلی کتابفروشی‌ها می‌شود، ادامه داد: در سال‌های اخیر شاهد بسته‌شدن تعداد زیادی از کتابفروشی‌ها بوده‌ایم؛ به‌ویژه کتابفروشی‌های محلی که متراژ کمی دارند و صرفاً کتاب می‌فروشند، نه کالاهای جانبی. متأسفانه این روند فقط محدود به کتابفروشی‌های کوچک نیست و به‌تدریج گریبان کتابفروشی‌های بزرگ‌تر را هم خواهد گرفت.

مدیر کتابفروشی بدرقه جاویدان، با اشاره به تغییر فضای فرهنگی کتابفروشی‌ها نسبت به گذشته، گفت: زمانی که فروشگاه‌های برخط کتاب وجود نداشتند، کتابفروشی یک فضای فرهنگی زنده بود. خانواده‌ها برای خرید کتاب به کتابفروشی می‌آمدند، از لوازم‌التحریر و بازی‌های فکری خرید می‌کردند، در کافه می‌نشستند و زمانی را در آن فضا می‌گذراندند، اما امروزه مدت‌هاست که کتابفروشی‌ها حال‌وهوای سابق را ندارند و میزان حضور مخاطب به‌شدت کاهش یافته است.

علمی، با اشاره به نابرابری اقتصادی میان کتابفروشی‌ها و سایت‌های اینترنتی، گفت: کتابفروش نهایتاً می‌تواند کتاب را با ۲۵ تا ۳۰ درصد تخفیف از ناشر یا مراکز پخش تهیه کند؛ علاوه‌براین هزینه‌هایی وجود دارد که باید همان میزان تخفیف پرداخت شود. در چنین شرایطی کتابفروشی هیچ‌وقت نمی‌تواند تخفیفی مشابه فروشگاه‌های برخط ارائه دهد.

مدیر کتابفروشی بدرقه جاویدان به تفاوت تجربه خرید حضوری و خرید غیرحضوری پرداخت، و ادامه داد: از سایت فقط می‌توان کتاب خرید، اما کتابفروشی تجربه‌ای فراتر از خرید است. وقتی مخاطب وارد کتابفروشی می‌شود، آثار جدید منتشر شده را می‌بیند، پشت جلد چند کتاب را می‌خواند، مقایسه می‌کند و چند دقیقه‌ای وقت می‌گذارد تا انتخاب آگاهانه‌تری داشته باشد؛ چیزی که در خرید اینترنتی عملاً از بین می‌رود.

علمی، با اشاره به نقش کتابفروش به‌عنوان مشاور، افزود: حیات یک کتابفروشی به حضور مخاطب وابسته است. در کتابفروشی، مخاطب با فروشنده گفت‌وگو می‌کند، درباره آثار جدید می‌شنود و راهنمایی می‌گیرد. این مشاوره در فروشگاه‌های برخط وجود ندارد. به‌عنوان مثال، از یک کتاب مهم و شناخته شده ممکن است صدها ترجمه در بازار وجود داشته باشد که فقط چند ترجمه از آن‌ها قابل‌اعتماد و خواندنی است. مخاطبی که بدون راهنمایی به خرید اینترنتی اقدام می‌کند، ممکن است ضعیف‌ترین یا حتی نادرست‌ترین ترجمه را بخرد.

مدیر کتابفروشی بدرقه جاویدان، ادامه داد: متأسفانه برخی ناشران چند ترجمه خوب را کنار هم می‌گذارند و یک کتاب کپی با نام مترجم جعلی منتشر می‌کنند. مخاطب نمی‌داند کتاب ترجمه بد است یا حتی کپی. وقتی چنین کتابی را می‌خواند، پُر از اشتباه است و لذتی از آن کتاب نمی‌برد این مسئله مستقیماً به اعتماد مخاطب به کتاب و کتابخوانی آسیب می‌زند؛ درحالی که گفت‌وگوی ساده بین فروشنده و مخاطب می‌تواند از بروز چنین مشکلاتی پیشگیری کند.

وی با تأکید بر اینکه وجود سایت‌های اینترنتی در دنیای امروز و با توجه به نسل جدید و پیشرفت فناوری قابل‌انکار نیست، گفت: من مخالف فروش برخط کتاب نیستم، اما تنها راه برون‌رفت از این وضعیت، حذف تخفیف‌های سنگین و فروش کتاب به قیمت پشت جلد در فروشگاه‌های برخط است.

به گفته علمی، برای نجات کتابفروشی‌ها باید میان ناشران و کتابفروشان اتحاد و همفکری ایجاد شود. جلسات متعددی میان ناشران و کتابفروشان در اتحادیه برگزار شود و تخفیف‌هایی که ناشران به سایت‌های اینترنتی می‌دهند، کاهش پیدا کند. اگر سایت‌ها همان تخفیفی را دریافت کنند که کتابفروشی‌ها دریافت می‌کنند، دیگر امکان ارائه تخفیف‌های زیاد را نخواهند داشت.