سرویس استانهای خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) - شنو نوری: در ادامه روند گردآوری و صیانت از منابع نفیس و ارزشمند شخصی در مرکز اسناد و مدارک علمی کتابخانه مرکزی دانشگاه کردستان، مجموعه اهدایی دکتر اسعد شیخالاسلامی بهعنوان یکی از غنیترین گنجینههای این مرکز، جایگاه ویژهای یافته است. این مجموعه که شامل آثار کمیاب و تاریخی است، نمونهای از مشارکت فرهنگی خانوادههای علمی و فرهیخته در حفظ میراث مکتوب به شمار میرود و نقش مهمی در تقویت حافظه علمی و تاریخی دانشگاه ایفا میکند.
در میان منابع این مجموعه اهدایی، وجود نسخهای نفیس از یک کتاب چاپ سربی با قدمت ۱۲۷۰ هجری قمری، بر غنای این گنجینه افزوده است. کتاب «حاشیه اللاری کلنبوی» به زبان عربی و تألیف اسماعیل کلنبوی، که بهعنوان حاشیهای بر شرح لاری بر قاضی میر نگاشته شده، از جمله آثاری است که هم از نظر تاریخی و هم از منظر علمی، جایگاهی شاخص در سنت آموزشی گذشته دارد.
این نسخه که به زبان عربی و به شیوه چاپ سربی منتشر شده، نمونهای از نخستین تجربههای چاپ در جهان اسلام بهشمار میآید؛ شیوهای که پیش از رواج چاپ سنگی، نقش مهمی در انتقال دانش ایفا میکرد. کیفیت کاغذ، نوع حروفچینی و ساختار صفحهآرایی این کتاب، نشانههایی روشن از فضای نشر و تولید علم در دوره قاجار را در خود دارد و آن را به منبعی ارزشمند برای پژوهشگران حوزه تاریخ کتاب و نسخهشناسی تبدیل کرده است.
از نظر محتوایی، «حاشیه اللاری کلنبوی» اثری است در ادامه سنت شرحنویسی و حاشیهنگاری بر متون درسی. این کتاب بهعنوان حاشیهای بر شرح لاری بر آثار آموزشی رایج در حوزههای علمی نوشته شده؛ متونی که سالها در مدارس و مراکز آموزشی علوم عقلی و نقلی تدریس میشدهاند. در این سنت علمی، حاشیهنگاری صرفاً به توضیح متن محدود نبوده، بلکه بستری برای گفتوگوی علمی، نقد، تکمیل و گاه بازخوانی اندیشههای پیشین بهشمار میرفته است.
کارشناسان معتقدند چنین آثاری نشان میدهند که آموزش در گذشته، فرآیندی پویا و تعاملی بوده و دانشپژوهان و استادان با نگارش حواشی، نقشی فعال در شکلدهی به دانش زمانه خود ایفا میکردهاند. از این منظر، نسخههای حاشیهدار را میتوان اسنادی زنده از جریانهای فکری، آموزشی و علمی دورههای مختلف تاریخی دانست.
این کتاب نفیس بخشی از مجموعه اهدایی دکتر اسعد شیخالاسلامی به مرکز اسناد و مدارک علمی کتابخانه مرکزی دانشگاه کردستان است؛ مجموعهای که با دربرگرفتن منابع ارزشمند و کمیاب، نقش مؤثری در غنای گنجینه علمی این کتابخانه ایفا کرده است. اهدای مجموعههای شخصی، یکی از راههای مهم حفظ میراث مکتوب و انتقال آن از فضای خصوصی به حافظه عمومی جامعه علمی محسوب میشود.
به گفته سیدنوید نقشبندی، عضو هیئت علمی دانشگاه کردستان، این نسخه از کهنترین آثار موجود در مجموعه اهدایی دکتر اسعد شیخالاسلامی بهشمار میرود. این کتاب به شیوه چاپ سربی و در سال ۱۲۷۰ هجری قمری در چاپخانه دارالطباعه العامره، مشهور به «مطبعه السلطانی» استانبول به چاپ رسیده است؛ نهادی رسمی که در سال ۱۸۳۱ میلادی به فرمان سلطان محمود دوم عثمانی تأسیس شد و از مهمترین مراکز انتشار متون کهن و آثار ارزشمند در جهان اسلام به شمار میرفت، تا آنجا که امروزه نیز نمونههایی از آثار این چاپخانه در مجموعههای معتبر جهانی، از جمله موزه دانشگاه هاروارد، نگهداری میشود. از نخستین آثار مهم منتشر شده در این مؤسسه میتوان به نسخههایی از صحاح بخاری و مسلم اشاره کرد.
بر اساس این روایت، این اثر توسط سید عبدالعزیز حسینی، از سادات حسینی سنندج که بعدها به «شیخالاسلام کردستان» شهرت یافت و نیای بزرگ دکتر اسعد شیخالاسلامی، بنیانگذار فقه شافعی در دانشگاه تهران محسوب میشود، احتمالاً در بازگشت از سفر حج و در جریان اقامت در دمشق تهیه شده است.
محتوای کتاب، شرح و حاشیهای است بر «هدایهالحکمه» تألیف قاضی میرعلی از گلنبوی بر تفسیر جلالالدین دوانی، مشهور به لاری. این مجموعه شروح و حواشی، بازتابدهنده پیوندهای عمیق علمی و فرهنگی میان کردستان ایران و سرزمینهای عثمانی در قرون گذشته است. مضمون اصلی کتاب به آداب و عقاید اهل سنت میپردازد و بهعنوان یک متن درسی، سالها در حجرهها و مراکز علمی تدریس میشده و با هدف انتقال دانش به نوآموزان تدوین شده است.
وجود چنین منابعی در کتابخانههای دانشگاهی، علاوه بر صیانت از آثار تاریخی، زمینه بهرهبرداری پژوهشی برای دانشجویان و محققان را نیز فراهم میکند. برنامهریزی برای شناسایی، مرمت، معرفی و در دسترس قرار دادن این نسخهها، میتواند به احیای بخشی از تاریخ علم و آموزش در ایران کمک کند.
مرکز اسناد و مدارک علمی کتابخانه مرکزی دانشگاه کردستان با در اختیار داشتن اینگونه آثار نفیس، بستری ارزشمند برای پژوهشهای میانرشتهای در حوزههای تاریخ علم، نسخهشناسی و مطالعات اسلامی فراهم کرده و بر اهمیت مشارکت فرهنگی و اهدای منابع شخصی در حفظ میراث مکتوب تأکید دارد.
نظر شما