به گزارش خبرگزاري كتاب ايران(ايبنا) آمنه راهجو، كارشناس ارشد كتابداري و اطلاع‌رساني دانشگاه پيام نور مشهد، در مقاله پژوهشي خود با عنوان «استاندارد كتابخانه‌هاي عمومي» با اشاره به نقش موثر استاندارد در حوزه فعاليت كتابخانه‌هاي عمومي آورده است: کتابخانه عمومی بخشی از شبکه یکپارچه کتابخانه‌هاست که کتابخانه دولتی و کتابخانه ملی در سطح دولتی و ملی، مرکز این شبکه شمرده می‌شوند‌. نقش کتابخانه عمومی در سی سال گذشته تغییر کرده است. با پیچیدگی‌های فزاینده جامعه و توسعه سریع فناوری و ارتباطات‌، کتابخانه عمومی به یک نهاد چند منظوره با نقش‌های چندگانه تبدیل شده که عرصه‌های اطلاع رسانی‌، یادگیری مادام العمر، تفریح و سرگرمی‌، فرهنگ و پژوهش را زیر پوشش می‌گیرد‌. 

وي در اين مقاله كه بهار امسال در نهمين همايش كتابداري و اطلاع‌رساني دانشگاه الزهرا(س) ارايه كرد، کارکرد کتابخانه عمومی را گردآوری‌، سازماندهی‌، نگهداری و در دسترس قرار دادن مجموعه‌های کتاب و دیگر مواد دانسته و توضيح داد: برای انجام موثر و کارآمد این وظیفه، کارکنان کتابخانه‌های عمومی باید دارای دانش و مهارت‌های خاصی باشند و بتوانند به کاربران کتابخانه در پیدا کردن اطلاعات و موادی که نیازها و علايق گوناگون آنان را برآورده سازد، كمك كنند. استانداردهاي خدمات كتابخانه‌هاي عمومي  نشانگرهای عملکردی هستند که به مدیران کمک می‌کند پس از تحلیل آن‌ها، به چشم‌اندازی از عملکردهای حوزه‌های مسوولیتی خود دست یابند‌.

راهجو در ادامه به‌ استانداردهای مدیریت کتابخانه پرداخته و گفته است: استانداردهاي كتابخانه‌هاي عمومي شاخص و نشانه‌اند؛ نه قانون و قاعده.برای مدیریت خدمات باید یک کتابدار با تجربه و صلاحیت‌دار از سوی دولت محلی به عنوان مدیر کتابخانه منصوب شود. مدیر کتابخانه، دست‌اندرکار خط مشی‌، بودجه و فرایند برنامه‌ریزی راهبردی است. از جمله فعاليت‌هاي اصلي مدير كتابخانه مي‌توان به همکاری با دیگر سازمان‌ها‌، نهادهای اطلاع‌رسانی و کتابخانه‌های جامعه به منظور افزایش امکان دسترسی به منابع و اطلاعات مربوط به این منابع گردآوری آمارهای مربوط به منابع‌، کارکنان‌، خدمات و  آماده کردن یک طرح درازمدت که آرمان‌ها، اولویت‌ها‌ و خط‌مشی‌ها در آن بیان شده باشند، اشاره كرد. 

وي درباره استانداردهای کارکنان کتابخانه‌هاي عمومي توضيح داده است: برای واحدهای اداری که  3000 خواننده و 9000 نسخه كتاب دارند و خدمات کتابخانه‌ای را برای کودکان و بزرگسالان عرضه مي‌كنند‌، وجود یک کتابدار تمام‌وقت و یک معاون دفتری، ضروري به نظر می‌رسد‌. برای واحدهای اداری بزرگ‌تر که خدمات گسترده‌ای ارايه مي‌كنند،  تعداد کاملی از کارمندان آموزش دیده از جمله کتابداران آموزش‌دیده و کارمندان دیگر که تعداد آن‌ها یک نفر برای 2000 نفر مخاطب است، ضروری به نظر مي‌رسد. تعداد کتابداران ورزیده در مقابل تمام کارمندان کتابخانه بستگی به وضع  واحد اداری دارد. در استانداردی که برای یک شهر پیشرفته در نظر گرفته می‌شود‌، تعداد کتابداران، 33 درصد کل کارمندان کتابخانه است‌. 

راهجو درباره استانداردهای ساعات ارائه خدمات کتابخانه‌اي آورده است: با توجه به سرمایه صرف شده برای ایجاد یک کتابخانه‌، ساعات فعاليت کتابخانه را باید به نهایت رساند‌. در انتخاب این ساعات‌، باید به الگوهای محلی استفاده از کتابخانه و علاقه‌مندی‌های جامعه زیر پوشش کتابخانه توجه کرد‌. ساعات ارائه خدمات کتابخانه در هفته بر حسب جمعیت به گونه‌اي است كه براي جمعيت كمتر از يك هزار نفر، شش ساعت، كمتر از دو هزار نفر، 12 ساعت، دو هزار تا سه هزار نفر، 12 تا 16 ساعت، سه هزار تا پنج هزار نفر، 16 تا 21 ساعت، پنج هزار تا هفت هزار نفر، 21 تا 31 ساعت، هفت هزار تا 10 هزار نفر، 31 تا 34 ساعت، از 10 هزار تا 15 هزار نفر، 34 تا 38 ساعت، 15 هزار تا 20 هزار نفر، 38 تا 40 ساعت، 20 هزار تا 30 هزار نفر، 40 تا 45 ساعت، 30 هزار تا 40 هزار، 45 تا 50 ساعت و بالاي 40 هزار نفر بيش از 50 ساعت در نظر استاندارد است.

در اين مقاله تاكيد شده كه تمام ساختمان‌های کتابخانه‌‌های عمومی باید برای برآوردن نیازهای 10 تا 20 سال آینده طرح‌ریزی شوند و باید تغییرات ایجاد شده را در تعداد و مشخصات افرادی که کتابخانه در خدمت آن‌ها خواهد بود‌، در نظر گرفت‌. در صورت لزوم ، توسعه ساختمان در آینده باید امکان‌پذیر باشد و طرح ساختمان باید این توسعه را برای آینده در نظر بگیرد‌. دسترسی به مکان کتابخانه از طریق حمل و نقل عمومی و خصوصی و با پای پیاده باید به آسانی امکان‌پذیر باشد‌. مکان کتابخانه باید به اندازه‌اي باشد که بتوان در آن‌، ساختمانی بنا کرد که فضای لازم برای تامین نیازها را فراهم کند و جای کافی برای گسترش‌های آتی را نیز داشته باشد‌. در ساخت كتابخانه بايد تمام نيازهاي جنبي از جمله ‌محوطه کتاب‌های تصویری، ‌مرجع، استراحتگاه و ... در نظر گرفته شود. ساختمان باید برای کاربران احتمالی‌، گیرا و جذاب باشد. مصالح ساختمانی و محوطه‌سازی آن باید چشم‌نواز‌، ماندگار  و نگهداری آن کم‌زحمت باشد‌. کتابخانه‌های عمومی به عنوان تامین کنندگان عمده اطلاعات باید پیش‌بینی‌های لازم را براي برآوردن نیازها و فناوری مربوطه به انجام برسانند‌.

راهجو به استاندارد مطلوب براي كتاب‌هاي موجود در كتابخانه‌هاي عمومي پرداخته و گفته است: در کوچک‌ترین واحدهای اداری‌، سه نسخه کتاب برای هر نفر در نظر گرفته می‌شود. این تعداد ‌با زیاد شدن جمعیت کم می‌شود و استاندارد قابل قبول، دو نسخه کتاب برای هر نفر از ساکنان محل است. در این استاندارد باید یک سوم موجودی و مجموعه کتاب‌ها‌، برای کودکان در نظر گرفته شود و این در مواردی است که کودکان تا اشخاص 14 سال ، 25 تا 30 درصد جمعیت را شامل شوند‌. در نقاطی که تعداد کودکان بیشتر از 30 درصد جمعیت هستند، درصد کتاب کودکان افزايش می‌يابد‌. 

نويسنده مقاله، بر لزوم استخدام كتابداران متخصص در كتابخانه‌هاي عمومي تاكيد دارد و آورده است: مراکز کتابخانه‌ای در نقاطی که جمعیت 35 هزار  نفر یا بیشتر دارند باید یک کتابدار متخصص کم‌سالان را استخدام کنند‌. اگر جمعیت از 110 هزار  نفر فراتر رود‌، باید یک کتابدار متخصص نوجوانان نیز استخدام شود‌. به نسبت نوجوانان در جمعیت هر جامعه‌، باید بودجه‌ای برای مجموعه منابع نوجوانان تعیین شود‌. به عنوان رهنمود‌، یک سوم بودجه کم‌سالان باید به منابع نوجوانان اختصاص یابد‌.