به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، نشست «عرفان عملی در نهج‌البلاغه» یکشنبه (11 بهمن‌ماه) با سخنرانی حجت‌الاسلام والمسلمین کاووس روحی، عضو هیات علمی دانشگاه تربیت مدرس و با حضور علاقه‌مندان به حوزه دین در سالن اندیشه پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی برگزار شد. 
 
«تقوا» زدودن شرک از دل است

حجت‌الاسلام روحی گفت: در بررسی تقوا از دیدگاه عرفان عملی در پی این هستیم که آیا با استفاده از قرائن متن نهج‌البلاغه می‌توان تعریفی دقیق برای تقوا ارائه داد؟ پرسش دیگر این است که آیا می‌توان تقوا را به بهترین معنی آن که زدودن دل از غیرخداست، برشمرد؟ تقوا حالتی در انسان به وجود می‌آورد که وی بعد از خوف و امید، هراسی در خود پیدا می‌کند تا در اقدام کردن و نکردن به امری پرهیزی در او به وجود می‌آید. بنابه فرمایش مرحوم علامه طباطبایی (ره) تقوا مرتبه‌ای از ایمان نیست بلکه زدودن شرک از دل است. 
 
وی با اشاره به اینکه توحید پرستش موحدانه خداست، اظهار کرد: توحید عملی از منظر نهج‌البلاغه عالی‌ترین مرحله ایمان است با اینکه در این کتاب شریف به تقوا و معنای آن تاکید فراوان شده باید بگویم آن چه  خواننده به عنوان تقوا در نهج‌البلاغه مطالعه می‌کند مراتبی عالی است که حضرت علی (ع) برای ایمان در نظر گرفته به همین دلیل است که عارفان برای فهم تقوا با معانی عالی آن سروکار دارند که در نهج‌البلاغه به آن اشاره شده است. 
 
«تقوا« درجه بالایی از ایمان است

روحی با بیان اینکه حضرت علی (ع) در خطبه‌های نهج‌البلاغه واژه‌های متقین را به کار می‌برد گفت: برخی ویژگی‌های مطرح شده مراحل پایینی از تقوا را عنوان می‌کند اما مباحثی مانند فضایل برجسته اخلاقی، تعادل در اقتصاد، مشی‌ء تواضع‌گونه و عباراتی از این دست صفاتی را به خوانندگان معرفی می‌کند که درجات بالاتری از رفتارهای انسانی است که بیشتر در مومنان واقعی خود را نشان می‌دهد. 
 
تاکید عرفا بر یک جنبه از تقوا

این عضو هیات علمی دانشگاه تربیت مدرس در ادامه نشست «عرفان عملی در نهج‌البلاغه» اظهار کرد: اهل‌بیت (ع) و معصومین بر تمامی جوانب تقوا احاطه دارند و مولفه‌ای را غیر از مولفه دیگر نمی‌بینند. اما عرفا در بحث از تقوا تنها بر یک نکته از آن تمرکز کرده و سایر جوانب آن را فراموش می‌کنند. حضرت علی (ع) در نامه 27 خود به ابومحمد حنیفه ویژگی متقین و تقوا را برشمرده است. از منظر حضرت علی (ع) متقین کسانی هستند که در کنار لذت از دنیا اهل دنیا نیستند کسانی هستند که یقین دارند در آخرت همسایه خداوند و در این دنیا وی را از یاد نمی‌برند. نهج‌البلاغه بهترین تعریف را از متقین ارایه و آن را در خدمت خوانندگان و عرفا قرار داده از منظر امام اول شیعیان تقوا اهرمی برای جلوگیری از گناه و راهی است مناسب برای فرار از مشکلات. زیرا در روایات آمده که متقین افرادی هستند که در خوف و رجاء به تقوای خود ایمان دارند و بر خدا توکل می‌کنند. 
 
روحی ادامه داد: حضرت پیامبر (ص) در تمامی موانع و مشکلات خود به نماز پناه می‌برد زیرا از صفات بارز تقوا توکل در مواقع مشکلات است البته ما انسان‌های سطحی هیچگاه به رابطه بین خدا و اولیاءالله راه نمی‌بریم. حضرت علی (ع) در نامه 45 خود در نهج‌البلاغه راه ریاضت شرعی را تقوا دانسته است. اینکه می‌گویند معصومین (ع) گناه نمی‌کنند به این معناست که آنها اجازه نمی‌دهند تا انگیزه گناه به سراغ آنها بیاید. اولیاءالله کسانی هستند که از غیر خداوند دست کشیده و تحت سیطره خداوند هستند و غیر از خداوند کسی را ندارند. 
 
بر مناسک ظاهری اسلام تاکید نکنیم

این پژوهشگر حوزه دین با بیان اینکه دنیا دار فنا است، گفت: این عبارت دارای دو معنا است یعنی اینکه آخرت بعد از دنیا می‌آید و در درجه دوم به این معناست که دنیا ظاهر است و آخرت در باطن است به عبارتی اکنون نیز مومن باید بداند دنیا فانی است و آخرت بعد از دنیا به سراغ آنها می‌آید. حضرت علی (ع) در این کتاب شریف از مومنان و متقیان می‌خواهد تا بر ریسمان الهی چنگ بزنند از منظر ایشان تقوا از درون انسان‌ها آغاز می‌شود اما عرفا گاهی در ظاهر مدعی تقوا هستند. 
 
این سخنران افزود: اگر انسان و تقوای او را با مناسک ظاهری اسلام بسنجیم و به وی عبارت «مسلمان» اطلاق کنیم هرچند که وی در باطن شاخصه‌های اسلام را نداشته باشد درست نیست باز هم تاکید می‌کنم که از منظر نهج‌البلاغه تقوا از درون انسان آغاز می‌شود به همین دلیل است که حضرت علی (ع) تمامی مشتقات تقوا را برای انسان‌‌ها برشمرده است که عرفا نیز می‌توانند از این تعاریف در عرفان عملی استفاده کنند.