به گزارش خبرگزاري كتاب ايران(ايبنا) محمدجان شکوری بخارایی (از چهرههای برجسته فرهنگ و ادبیات کشورهای آسیای مرکزی) كه در برههای از تاریخ تاجیکستان که مجلس آن کشور در پی حذف عبارت «فارسی» از عنوان «زبان رسمی» کشور در قانون اساسی برآمد، وي با انتشار مقالهای با عنوان «عزیز من خراسان است اینجا» اعتراض جامعه نخبگان کشور را با اقدام غیر اصولی پارلمان آن کشور نشان داد. بعدها اين مقاله به كتاب تبديل شد.
اين كتاب در پنج بخش با عناوين «معنويت، زبان و احياي ملي تاجيكان»، «حيات امر معنوي است»، «خراسان است اينجا»، «هويت فرهنگي و جهانگرايي» و «انديشه ملي» تنظيم شده است.
خراسان است اینجا نخستينبار در سال 1966 به خط فارسي و سال 1997 ميلادي به خط تاجيكي كريلي چاپ شده بود. آن چاپ با همت بنياد آل سامان و عبدالقادر خالقزاده با همكاري سفارت جمهوري اسلامي ايران و مجتهد شبستري صورت گرفته بود.
محمدجان شکوری بخارایی در این باره ميگويد: «{اين كتاب} را در سالهاي 1995-1992 ميلادي نوشتم. آن سالها جنگ داخلي تاجيكستان كه تلاش برادركشي بود، اوج يافته، ملت را به سوي خودكشي ميبرد و كشور را خراب ميكرد. از اينرو، انديشههاي جانكاهي كه از اين فاجعه ملت پيدا شده بود در اين كتاب انعكاس يافتهاند و مقصود از تدوين اين كتاب آن بود كه شايد ... ملت را به خود آورم، و ذرهاي تاثير گذاشته باشم.»
در مقدمهاي كه حسنعلي محمدي (استاد دانشگاه رشته زبان و ادبيات فارسي) و علياكبر شرفي بر مقدمه اين كتاب درباره نويسنده نوشتهاند، آمده است: «بيترديد دو اثر او {محمدجان شکوری بخارایی} نقشي سترگ در احياي خودباوري تاجيكان و تلنگر به حافظه تاريخي آنان كه در جريان يكسانسازي فرهنگي اتحاد شوروي قرار داشتند، ايفا كرد{كه يكي از آنها كتابي است با عنوان} «خراسان است اينجا» كه پاسخي بود مستدل و محكم به مخالفان نام زبان فارسي؛ يعني آنهايي كه پس از طرح سر قانون (قانون اساسي) نوين تاجيكستان در اوان استقلال از شوروي، نام «فارسي» را از آن برداشته و به «تاجيكي» بسنده كردند؛ نمايندگاني مانند «شهرت سلطانف» و ساير كمونيسته او روسوفيلهاي بازمانده از عصر شوروي. با اين وجود، شكوري كه از پيشگامان تدوين قانون زبان ملي و نشاندن آن به جاي زبان روسي پس از دههها استيلا بر تاجيكستان بود اظهار داشت كه با احياي زبان مادري تاجيكان و بر صدر قرار دادن آن به جاي روسي به آرزوي خود رسيده است.»
در بخشي از اين كتاب نوشته شده است: «زبان فارسي تاجيكي، همان فارسي دري است كه در سده 9-10 ميلادي، شايد حتي اندك پيشتر از آن شكل ادبي به خود گرفت و در عهد آل سامان فارسي معيار، گونه رسمي آن كه در معاملات دولتي، كارگزاري و نثر علمي به كار ميرود، به وجود آمد، گونه رسمي و ادبي فارسي دري در خراسان تشكل يافت. در خراسان به اوج كمالات رسيدن فارسي دري سبب دارد. زادگاه ايرانيان و نخستين وطن آنها، نموگاه ايران بزرگ خراسان بود. بودگاه اصلي قومهاي آريايي، كشوري كه آرياييان از آنجا به ديگر نقطههاي سكونت بعدي خود سفر كرده بودند، ايرانویج حساب ميشود كه جزيي از شرق ايران، از خراسان بوده است.»
در جايي ديگر از اين كتاب ميخوانيم: «چنانكه همريشه دانستن واژههاي «ترك» و «توران» به تمام نادرست است (و اين در علم چندين بار تاكيد شده است) چنين پندار كه فارسي دري با لشكر عرب به آسياي ميانه آمده است و آن را مخلوطي عبارت از آميزش پهلوي ساساني و عربي بايد دانست، از حقيقت دور مينمايد و دانشمندان زمان ما از سرچشمههاي تاريخي چند دليل و سند به دست آوردهاند كه پيش از اسلاميت در خراسان، از جمله در ماوراءالنهر رواج داشتن زبان فارسي دري را گواهي ميدهد، همه دلالت بر آن ميكند كه فارسي دري در خراسان، از جمله در ماوراء النهر پيش از اسلاميت رواج داشت.»
نگاهی به سرودههای شکوری بخارایی
«عزیز من، خراسان است این جا / سخن گفتن نه آسان است این جا
سخن گویم زبان و جان بسوزم / که درد ما فراوان است این جا»
«ای خراسان تو بگو ساحت ایران ویچ کو؟ / من از این فاجعه چون شکوه به یزدان نکنم
کو دگر شعشعه دانش و فرهنگ بزرگ؟ / کو دگر کر و فر و نعره غلغل فکنم»
درباره محمدجان شکوری بخارایی
«محمدجان شکوری بخارایی» یا «محمد شریفاویچ شکوراف»، (زاده ۷ آبان ۱۳۰۵ (یا بهمن ۱۳۰۳) در بخارا - درگذشته ۲۶ شهریور ۱۳۹۱ در دوشنبه) از ادیبان و نویسندگان تاجیک بود که در خاندانی شاعر و ادیب به دنیا آمد. وي نخستين شخصيت علمي و فرهنگي تاجيكستان است كه به عنوان عضو فرهنگستان زبان و ادبيات ايران برگزيده و به دنبال آن هم چهره ماندگار ايران اعلام شد.
شکوری آثار بسیاری درباره زبان فارسی (تاجیکی) و فرهنگ و تمدن فرارود (ماوراءالنهر) دارد. در برههای از تاریخ تاجیکستان که مجلس آن کشور در پی حذف عبارت «فارسی» از عنوان «زبان رسمی» کشور در قانون اساسی برآمد، استاد محمد جان شکوری با انتشار مقالهای عالمانه تحت عنوان «عزیز من خراسان است اینجا»، اعتراض جامعه نخبگان کشور را با اقدام غیر اصولی پارلمان آن کشور نشان داد. وی با درک رسالت عمیق فرهنگی و ملی خویش، این مقاله را گسترش داد و آن را تحت عنوان کتابی به نام «خراسان است اینجا» منتشر کرد.
از وي 44 كتاب و 500 مقاله بر جاي مانده است. «صدر بخارا»، «روشنگر بزرگ»، «تذکار اشعار: شرح حال برخی از شاعران معاصر تاجیکستان و نمونههایی از شعر آنان» و «سرنوشت فارسی تاجیکی فرارود در سده بیست میلادی»، عناوين برخي از آثار وي را تشکیل میدهند.
چاپ نخست كتاب «خراسان است اينجا» نوشته محمدجان شكوري بخارايي، در 376 صفحه، شمارگان يك هزار نسخه و بهاي 16 هزار تومان از سوي انتشارات فرتاب چاپ و منتشر شده است.
نظر شما