دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ - ۱۱:۴۷
«ساعت سه منیریه»؛ روایتِ انسانی از میانِ حاشیه‌های سیاسی و اجتماعی

در پنجمین دوره از رویداد «تا کتاب» که در گالری خانه عکاسان برگزار شد، چهار اثر با مضامین متنوع از روایت‌های میدانیِ جنگ تا درام‌هایِ عاشقانه و اجتماعی مورد بررسی قرار گرفتند.

به گزارش خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا) به نقل از روابط‌عمومی حوزه هنری انقلاب اسلامی، پنجمین رویداد «تا کتاب» با رونمایی و معرفی کتاب‌های «ساعت سه منیریه»، «آزمایشگاه فلسطین»، «نام تو پیراهنم» و «فندق السفیر» ۲۴ آبان ماه در گالری خانه عکاسان برگزار شد.

«فندق السفیر»؛ ماجرای سفر به سوریه

نخستین اثری که در رویداد «تا کتاب» به آن پرداخته شد «فندق السفیر» نام داشت که شبنم غفاری حسینی، طیبه فرید و فاطمه احمدی به عنوان نویسندگانش درباره قصه‌های آن توضیحاتی ارائه کردند.

طیبه فرید با اشاره به اهمیت کلمه یادآور شد: اول آبان ۱۴۰۳ حاضر شدیم تا به سمت دمشق حرکت کنیم. هرسه‌مان جنگ ندیده بودیم و صرفا در کتاب درباره آن خوانده بودیم لذا تجربه شخصی نداشتیم و مفهوم جنگ برایمان بی‌معنا بود. سوالات متعددی داشتم و برایم سوال بود که بانوان در جنگ با چه شرایطی دست و پنجه نرم می‌کنند. من می‌خواستم در این سفر جواب سوالاتم را بیابم.

او ادامه داد: شب قبل از سفر، برادرانی که به لبنان رفته بودند درباره تجربه زیسته‌شان صحبت می‌کردند و به ما هم گفته بودند که ممکن است هر اتفاقی در این سفر برایمان بیفتد پس باید آماده هر اتفاقی باشیم. همچنین گفتند در شرایط کنونی احتمال دارد که برخی فضاها را امنیتی کنند و مانع از رفتن شما به برخی نقاط برای جلوگیری از اتهام جاسوسی شوند ولی بدانید اتفاقات واقعی در جاهایی رخ می‌دهد که مانع ورودتان می‌شوند.

این نویسنده خاطرنشان کرد: یکی از آن فضاهایی که به شدت ما را منع ورود می‌کردند، مصلای حرم حضرت زینب (س) بود چون وقتی مهاجرین لبنان را وارد سوریه می‌کنند، تعداد قابل توجهی جاسوس وارد زینبیه می‌شود و ممکن است حضور ما حاشیه‌ساز شود. ما اوایل سعی کردیم تمام موارد را رعایت کنیم تا مشکلی برای دیگر نویسندگانی که بعد از ما به سوریه می‌روند پیش نیاید اما بعد دیدم که ظهرها عراقی‌ها و پاکستانی‌ها و هندی‌ها برای نماز جماعت به مصلی می‌روند. من از فرصت استفاده کردم رفتم داخل مصلی و آنجا افرادی را دیدیم که مستقیم از جنگ آمده‌اند و اخبار داغ را دارند. شروع به مصاحبه کردم. فقیر و غنی و بچه‌های حزب الله کنار هم بودند. برای مثال آنجا با دختر علامه کورانی آشنا شدیم که نماینده حضرت آقا در حرم حضرت زینب (س) برای پاسخ به مسائل شرعی بود. آنجا متوجه شدم او نقش تازه‌ای‌، برای خود تعریف کرده و از تک تک ورودی‌های لبنان و اطلاعات آنها یادداشت‌برداری کرده است. او در شرایط جنگ بسیار کنشگر بود و وقتی فهمید من نویسنده هستم گفت بیا به دخترانی که علاقه به ادبیات دارند بیاموز که این روزها را چطور بنویسند.

او تصریح کرد: بعد از بازگشت به ایران و زمانیکه جنگ ۱۲ روزه رخ داد متوجه شدیم که این سفر چقدر به درک ما از جنگ کمک کرد. ما در این سفر معنای زندگی در لحظه را فهمیدیم چرا که طی سه هفته زندگی جنگی را تجربه کرده بودیم و نگاه متفاوتی به جنگ داشتیم.

شبنم غفاری حسینی دیگر نویسنده «فندق السفیر» نیز اظهار کرد: زمانی که قرار بود به سوریه برویم فقط یک ماه از شهادت سیدحسن نصرالله گذشته بود. در آن برهه سوریه به لحاظ امنیتی قابل پیش‌بینی نبود و ایرانیان مورد هدف قرار می‌گرفتند. وضعیت غزه هم اسفناک بود و از آنجا که خودم مادر هستم با مادران غزه زیاد همذات‌پنداری می‌کردم. ضمن اینکه با جنگ زده‌های لبنانی هم مواجه بودیم و برایم جالب بود که چطور با آوارگی از کشورشان به کشور دیگر رفته‌اند و با شهادت فرزند یا همسرشان چطور مواجه می‌شوند.

او با تاکید بر اینکه تصمیم‌گیری برای رفتن به این سفر برایش راحت نبوده و بسیار مردد به رفتن بوده عنوان کرد: زینبیه از جمله مناطقی بود که آوارگان ساکن شده بودند. اولین مواجهه ما با مردم لبنان و حزب‌الله حتی برای من که با جبهه مقاومت غریبه نبودیم مواجهه عجیبی بود. البته ما مواجهه رودررویی نداشتیم و به لطف خدا در این سفر با جهان‌بینی دوستان حزب الله و بخصوص زنان‌شان آشنا شدیم. من می‌دانستم که لبنانی‌ها، ایرانی‌ها و حضرت آقا را دوست دارند ولی فکر نمی‌کردم شدت علاقه یک لبنانی که زیستی در ایران نداشته اینقدر عمیق باشد.

این نویسنده عنوان کرد: در حرم حرت زینب (س) هربار که خبر شهادت می‌آمد خانواده‌ها عکس‌های جوانانشان را به ستون و درهای حرم می‌چسبانند و اولین عزاداری‌شان را در حرم انجام می‌دادند و چه بسا زنانی را دیدیم که دستشان را درون شبکه‌های ضریح می‌کنند و می‌گریند. در آنجا عکس سه جوان بسیار خوشرو را در صحن می‌دیدم و میگفتم مادرشان چطور این داغ را تحمل می‌کند؟بعد فهمیدم ۲۱ساله ۲۵ ساله و ۳۰ ساله بوده‌اند. در حرم حضرت زینب (س) برایشان صبر می‌خواستم و در یکی از مصاحبه‌ها با مادر این سه شهید مواجه شدم و از خودم خجالت شدم که چطور برای چنین مادری دعا می‌کردم. نام مادر راحیل بود؛ یک بانوی لاغر اندام میانسال. او دلباخته انقلاب بود و وقتی ۱۸ ساله بود امام (ره) رحلت می‌کند. در حالی که اشک میریخت از روز ارتحال امام تعریف می‌کرد. او بعد از ۳۷ سال هنوز از ارتحال امام اشک می‌ریخت و می‌گفت یک هفته اشک ریختم و گریه می‌کردم و طی این سالها هرسال یک ختم قرآن می‌گرفته است. او می‌گفت شهادت سه پسرم برایم راحت‌تر بود چون داغ بزرگی را تجربه کرده بودم. من داغ امام را که دیدم دیگر هیچ داغی برایم چندان سنگین نیست. ما در سفر به سوریه از این نوع زنان و مردان بسیار دیدم البته با قوت و ضعفی متفاوت.

فاطمه احمدی که دیگر نویسنده «فندق السفیر» است نیز یادآور شد: تابستان در بوشهر مسئول دفتر ادبیات پایداری بودم که خبر شهادت اسماعیل هنیئه منتشر شد. این خبر برایمان بسیار ناگوار بود. بعد مدتی هم خبر شهادت یحیی سنوار و بعدتر سیدحسن نصرالله اعلام شد. به یاد دارم که صدای هق هق گریه پدرم را که شنیدم متوجه شدم که خبر شهادت سید مقاومت تایید شده است. در آن لحظه دنیا برایم تمام شد و مدام با خود می‌گفتم مگر دنیا دیگر ارزشی برای زندگی کردن دارد. به یاد دارم که حضرت آقا هم گفته بودند هرکس یک رسالت برای خود تعریف کند. در آن دوره مدام دیگران می‌گفتند بنویس و اتفاقات را روایت کن اما فکر می‌کردم چون آنچه می‌نویسم برآمده از شرایط میدان نیست، واقعی نخواهد بود. گویا باید می‌رفتم و از نزدیک وقایع را لمس می‌کردم. بعد متوجه شدم دو همکار آقا را به لبنان فرستادند بنابراین پیگیر رفتن شدم. بعد از مدتی شرایطی فراهم شد تا به سوریه برویم.

او افزود: یکی از فضاهایی که فراهم شد تا برویم و از نزدیک با افراد مصاحبه بگیریم، فندق سید زینب بود. به قدری در روزهای اول فضا بسته بود که در حال ناامید شدن بودیم که نمی‌توانیم راحت مصاحبه بگیریم. ما متوسل به حضرت زینب شدیم که یکباره گفتند هتلی برایتان فراهم شده که بچه‌های حزب الله آنجا هستند. از بین ما سه نفر قرار شد یک نفر برای رصد برود. در نهایت قرار شد من بروم. در فضای فندق السفیر با راویان زیادی صحبت کردیم که جمله مشترکشان این بود که ما به این دنیا آمده‌ایم تا فقط جهاد و مبارزه داشته باشیم. یعنی لبنانی‌ها زندگی سرشار از خوشی را هم جدای از فضای جهاد و مبارزه نمی‌دیدند. آنها به معنای واقعی کلمه به آیات قرآن اعتقاد دارند و ما این موارد را در این سفر دیدیم.

«نام تو پیراهنم» با زاویه نگاه زنانه

دومین کتاب معرفی شده کتاب «نام تو پیراهنم» با راویتگری سید زهرا عجمیان خواهر شهید روح الله عجمیان بود.

زهرا عجمیان اعلام کرد: «نام تو پیراهنم» حاصل تلاش شبانه‌روزی فاطمه مهرابی نویسنده استان البرز است که بدون اغراق با من و این کتاب زندگی کرد تا با نزدیکترین زاویه به واقعیت، این کتاب را بنویسد.

او سپس بخشی‌هایی از کتاب را برای حاضران قرائت کرد.

فاطمه مهرابی نویسنده کتاب «نام تو پیراهنم» گفت: هریک از مجموعه شهدا یک سید، پیشرو و پرچمداری دارد و پرچمدار شهدای امنیت روح‌الله عجمیان و آرمان علی‌وردی هستند. فکر می‌کنم این موضوع و سوژه، ظرفیت زیادی داشت. کتاب درباره شهید روح‌الله عجمیان است و فقط درباره این شهید نیست. این کتاب درباره سیده زهرا عجمیان است و فقط درباره او نیست. این کتاب درباره یک پرسش اجتماعی است که چه بلایی سر یک هموطن آمده که با کسی که هم‌زبان و همشهری ماست چنین رفتار می‌شود.

او ادامه داد: فکر کردم اگر فقط به نوع شهادت بسیار تلخ و خشونت‌بار عجمیان بپردازم در حق او و این زیست ظلم کرده‌ام بنابراین دنبال این رفتم که نشان دهم چطور در این خانواده غیرت شکل گرفت؛ خانواده‌ای که رنج‌دیده و به غایت ساده‌زیست است و شاید جزو دردمندترین قشر باشد که می‌ایستد در مقابل کسانی که شعار اعتراض به شرایط اقتصادی سر می‌دهند. از دل روایت زندگی زهرا عجمیان به این رسیدم که جریانی که از زن، زندگی و آزادی حرف می‌زد بلایی سر زن، زندگی و آزادی آورد که خارج از تصور است.

این نویسنده تشریح کرد: دنبال زاویه نگاه زنانه میگشتم و با خواهران برادران و مادر شهید حرف زدم. گفتم همانطور که خداوند برای روایت ماجرای شهادت امام‌حسین (ع) یک زن را انتخاب کرد فکر کردم زهرا عجمیان بخاطر جسارت در بیان واقعیت، صراحت در کلام و ارتباط نزدیک با برادرش فردی است که از زاویه نگاه او می‌توان روح‌الله را روایت کرد. من روح‌الله را روی زمین دیدم و معتقد بودم باید به واقعیت‌ها اشاره کرد حتی اگر برخی جنبه‌های این شخصیت خاکستری باشد ولی انتخاب او این فرد را در لحظه حساس زندگی‌اش از دیگران متمایز می‌کند.

مهرابی افزود: خاطره‌نگاری را از قاسمی‌پور آموختم که می‌گفت باید بویژه در آثار شهدا به واقعیت وفادار باشم. سعی کردم صرفا لحن را آنطور که شایسته است تنظیم کنم. فکر می‌کنم روایت بلایی که در برهه‌ای از تاریخ بر سر مردم آمد را اگر سالها و قرن‌ها بعد برای فرزندانمان بگوییم باور نکنند که برخی با همشهری و هموطن‌شان چنین کرده باشند. من کتاب را از زندگی و شیطنت زهرا عجمیان و روحیه جسور او شروع کردم که زیست پرجنب و جوش و جذابی دارد و در نهایت به تربیت و رفاقت با روح‌الله انجامید.

«آزمایشگاه فلسطین» و اشاره به غیرانسانی بودن اشغالگری

«آزمایشگاه فلسطین» کتاب بعدی معرفی شده در پنجمین رویداد «تا کتاب» بود. از آنجا که عواید حاصل از این کتاب به مردم غزه و بنیاد خیریه بین المللی حضرت خدیجه اهدا می‌شود احمد اثنی عشران، مدیرعامل و عضو هیئت‌مدیره بنیاد خیریه حضرت خدیجه کبری، بخشی از کتاب را قرائت کرد.

او با اشاره به بیانات رهبر شهید مبنی بر ممانعت از فراموشی غزه و این جمله که امروز نبض اسلام در غزه می‌زند اظهار کرد: غزه و فلسطین موضوعی است که با آن می‌توان هم‌افزایی زیادی داشت. در حال حاضر کمک‌های ویژه غزه از ۱۰ تا ۱۵ کشور به ما رسانده می‌شود؛ کمک‌هایی که حاصل درک از مسئله غزه است.

مهدی صدرالدین مترجم کتاب «آزمایشگاه فلسطین» نوشته آنتونی لوونشتاین، گفت: از همان روز هفتم اکتبر، جنبه‌های انسانی‌ مقاومت نیاز به روایت کردن، دارد.

او با اشاره به کتاب پیشینش که با عنوان «صمود» منتشر شده اظهار کرد: کتاب «آزمایشگاه فلسطین» دقیقاً نقطه مقابل روایت در «صمود» است چرا که در آنجا به اینکه مقاومت چقدر انسانی است پرداخته شده ولی در کتاب «آزمایشگاه فلسطین» به غیرانسانی بودن اشغالگری پرداخته است و از این جهت این کتاب می‌تواند پازل کتاب‌هایم باشد و روایت مقاومت را کامل کند. «آزمایشگاه فلسطین» در یک کلام می‌خواهد مزیت اشغالگری برای اسرائیل را بیان کند که فناوری است که با سرکوب مردم غزه ساخته شده و ضدانسانی است.

صدرالدین ضدبشری بودن اسرائیل و اشغالگری فلسطین را مطرح کرد و افزود: اگرچه تلنگر ۷ اکتبر در بیداری دنیا نسبت به خطر اسرائیل مهم است ولی از بین رفتن او در گرو متصور شدن روزی است که دنیا به جنبه ضدانسانی فناوری اشغالگری پی ببرد.

او همچنین بر این نکته تاکید کرد که تداوم مقاومت در طول تاریخ ادامه داشته و این زندگی افراد مقاومت است که اجازه سلطه اشغالگری را نمی‌دهد.

«ساعت سه منیریه» یک درام عاشقانه

در ادامه کتاب «ساعت سه منیریه» نوشته سمیه صالحی معرفی شد و محمد قاسمی‌پور بخش‌هایی از این کتاب را قرائت کرد.

سپس سمیه صالحی نویسنده این کتاب گفت: همه چیز به زمستان ۱۳۹۸ برمی‌گردد که به حوزه هنری دعوت شدم. هرکس جای من بود و به او گفته می‌شد که قرار است از کسی بنویسد که در سالروز شهادتش هم در ایران و هم اردوگاه اشرف برایش بزرگداشت بگیرند، کنجکاو می‌شد. مگر می‌شود یک نفر زندگی‌اش یه قدری دوگانه باشد که دو جبهه روبروی هم او را قبول داشته باشند. هفته بعد از مطرح شدن پیشنهاد نگارش، با کوهی از اطلاعات مکتوب حول ۱۴۸۳ صفحه مواجه شدم. کار یک ماه دستم بود و هرجور فکر می‌کردم

او ادامه داد: می‌دیدم که در حاشیه زندگی چنین فردی، آدمی وجود ندارد جز پسرخاله‌ای بسیار بدقلق که اهل مصاحبه هم نبود. بنابراین مجبور بودم صرفا بر اساس اسناد ساواک و دانشگاه بنویسم حتی عکسی جز یک عکس پرسنلی از زمان سربازی و عکس روزنامه شده از زمان شهادت چیزی وجود نبود. بعد یکماه گفتم نمی‌نویسم ولی سلسله اتفاقات در حاشیه این کار من را به این فکر برد که حس کنم فرهاد بخشی از زندگی من است.

نویسنده «ساعت سه منیریه» اظهار کرد: پدر فرهاد صفا، استاد دانشگاه و دکترای زبان و ادبیات فارسی بود و یک پله تا نماینده مجلس شدن داشت و پدر مادرش هم از آیت‌الله بزرگ شهر بود. پدرش یعنی فضل‌الله صفا یک روز آنها را ترک می‌کند. این یک نقطه بزرگ بود که چرا این اتفاق افتاده. به قدری اطلاعات برایم محدود بود که من را به این یقین رساند که اگر دیگران ننوشته‌اند، من نفر بعدی آنها هستم. تا اینکه برادرم را در سال ۱۴۰۰ بر اثر کرونا از دست دادم و افسرده شدم. ۶ ماه بعد مادرم خوابی دید که شهیدی اصرار می‌کند که من باید کار فرهاد را بنویسیم و بعد هم کار او را دست بگیرم. مادر که پیش از این مخالف بود، گفت فرهاد صفا چشم به راه است و کارش را بنویس و تمام کن.

یکبار بر اساس مصاحبه‌ها کار را نوشتم و ناراضی بودم. اتود دوم بر اساس اسناد بود که روایت لحن کتابی و خشک داشت و در نهایت به این نتیجه رسیدم که باید رمان باشد تا مخاطب را همراه کند. همین هم کار سختی بود چون از زبان فرهاد یا راوی اصلی فقط نوشت بنابرابن کار را در ۴ اپیزود نوشتم. بارها در نوشتن به در بسته خوردم.من به توسل به شهدا اعتقاد نداشتم ولی به شدت معتقد شدم چون هرجا کار قفل میشد از خودش کمک می‌گرفتم.

«ساعت سه منیریه» یک درام عاشقانه و برشی از زندگی فردی، اجتماعی و سیاسی آدمی است که بین رنج و انتخاب، رنج انتخاب را پذیرفته است. من در این کار ترجیح دادم مشاهده‌گر باشم و صدای رسای رنج انسانی باشم که بین بقا و ایمان و تقدیر گرفتار بودند و در نهایت چیزی را انتخاب کردند که به ضرر زندگی‌شان بود ولی آیندگان را به این تشخیص می‌رساند که چقدر درست انتخاب کردند. کتاب در حوالی سال تا ۵۴۵۰ و حواشی سال ۵۸ می‌رسدکتاب از خواب مادرم شروع شد و به اپیزود مادر فرهاد ختم می‌شود.

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.

پربازدیدترین

تازه‌ها

پربازدیدها