به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، گزارش نظرسنجی «فرهنگ کتابخوانی در ایران» از سوی پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات، بهمناسبت سیوچهارمین دوره هفته کتاب انجام و مرکز طرحهای ملی پژوهشگاه در این پژوهش به روش نظرسنجی، به بررسی فرهنگ مطالعه و کتابخوانی پرداخته است.
دادههای این نظرسنجی با استفاده از پرسشنامه و بهصورت تلفنی در آبانماه سال ۱۴۰۵ گردآوری شده است. جامعه آماری را نیز شهروندان ۱۸ سال و بالاتر کشور تشکیل داده و هزار و ۲۴۳ نفر بهشیوه نمونهگیری چندمرحلهای(ابتدا سهمیهای و سپس بهصورت تصادفی ساده) انتخاب شده و مورد پرسش قرار گرفتهاند.
۴۲.۸ درصد پاسخگویان درهفته کتاب غیردرسی مطالعه میکنند. بهطور متوسط ۲۷۲ دقیقه در هفته کتاب غیردرسی میخوانند و بهعبارت دیگر ۲۶.۹ دقیقه در روز مطالعه میکنند. با احتساب افرادی که کتاب نمیخوانند (۵۷.۲ درصد نمونه مورد مطالعه) این میانگین برابر با ۱۱.۲ دقیقه در روز است.
در عین حال وقتی دقیقتر پرسیده میشود که مطالعه به معنای خواندن کتاب، متن، محتوا، پادکست و غیره بهصورت چاپی یا فایل است. پاسخهای متفاوتی دریافت میشود. بهطوری که، از آنها پرسیده شد که «در طول ۲۴ ساعت شبانهروز، بهطور متوسط چند ساعت در شبکههای اجتماعی و رسانههای مختلف، متن علمی (اعم از مقاله، تحلیل و غیره) میخوانید یا مستند علمی نگاه میکنید؟»: بهطور متوسط ۹۶ دقیقه در روز در شبکههای اجتماعی و رسانههای مختلف، متن علمی (اعم از مقاله، تحلیل و غیره) میخوانند یا مستند علمی نگاه میکنند.
همچنین ۳۸.۶ درصد پاسخگویان در یکسال گذشته، کتاب یا بخشی از کتابی را خواندهاند یا کتاب صوتی گوش دادهاند. پاسخگویانی که از طریق اپلیکیشن کتاب میخوانند، بهطور متوسط ۹۸.۶ دقیقه در روز، مطالعه کتاب در اپلیکیشن دارند.
رمان و داستان با ۲۳.۱ درصد بیشترین میزان را به خود اختصاص داده است، کتب روانشناسی و تربیتی و آموزش با ۱۹.۳ درصد، کتابهای تاریخی با ۱۴.۹ درصد و معارف دینی و معنویت با ۱۰.۵ درصد در ردههای بعدی قرار دارند. همچنین افراد بهطور میانگین در طول یکسال گذشته، ۸.۶ عنوان کتاب (کاغذی و الکترونیکی، صوتی) خریدهاند.
۵۷.۸ درصد افراد کتابهای چاپی و کاغذی، ۱۲.۷ درصد الکترونیکی، ۱۵.۲ درصد صوتی و ۱۴.۲ درصد هر سهنوع کتاب را مطالعه میکنند. کسب دانش (۲۸.۹ درصد) و رشد شخصی(۲۳.۵درصد) لذت بردن از خواندن(۲۶ درصد) و الزامات شغلی و تحصیلی(۱۱.۵) عادت به کتابخوانی (۶.۷ درصد) و داشتن وجهه فرهنگی و علمی نزد دیگران (۳.۴ درصد) انگیزه اصلی افراد از مطالعه است.
۱۱.۷ درصد افراد بیش از ۵ میلیون تومان در سال برای خرید کتاب هزینه میکنند. ۴۵.۳ درصد افراد، کتاب را میخرند، ۲۳.۴ درصد از کتابخانه یا آشنایان امانت میگیرند. فقط ۱۲.۲ درصد عضو کتابخانه هستند. فقط ۱۸.۲ درصد(۸۷نفر) عضو پلتفرمهای کتابخوانی هستند.
در یک سوال باز، از پاسخگویانی که عضو پلتفرمهای کتابخوانی هستند پرسیده شد که عضو کدام پلتفرم هستند؟: طاقچه با اختلاف قابل توجه، شناختهشدهترین پلتفرم در میان پاسخدهندگان است. ۳۶.۳ درصد کل پاسخها بهصورت مستقیم یا ترکیبی به این پلتفرم اشاره کردهاند. کتابراه و فیدیبو در جایگاههای بعدی قرار دارند. فقط ۸.۶درصد(۴۱ نفر) عضو پلتفرمهای کتابخوانی هستند.
صوتی را روی چه اپلیکیشنها، وبسایتها یا بسترهایی استفاده میکنید؟: تلگرام با ۲۱ درصد، پرکاربردترین بستر در میان پاسخهای دستهبندی شده است. گوگل و وبسایتها با ۱۹.۱ درصد در رتبه دوم قرار دارند. طاقچه با ۱۳درصد و ایتا با ۱۲.۲ درصد در رتبههای بعدی هستند. پیامرسانها و شبکههای اجتماعی سهم قابل توجهی در دسترسی به کتابهای الکترونیکی و صوتی دارند.
از پاسخگویانی که کتاب میخوانند پرسیده شد «دسترسی دیجیتال شما از طریق خرید، اشتراک یا استفاده رایگان است؟»؛ ۳۴.۱ درصد پاسخگویان، رایگان استفاده میکنند، ۱۷.۹ درصد خریداری میکنند و ۷.۵ درصد نیز اشتراک میخرند. ۴۰.۵ درصد هیچکدام از این روشها را استفاده نمیکنند.
۳۱.۳ درصد پاسخگویان اصلا گفتوگو یا معرفی انجام ندادهاند، ۴۵ درصد تا ۵ بار گفتوگو یا معرفی کردهاند، ۱۱.۲ درصد ۶ تا ۱۰ بار، ۶.۹ درصد ۱۱ تا ۳۰بار و ۵.۶ درصد بالای ۳۰بار در یکسال گذشته درباره کتاب گفتوگو یا آن را معرفی کردهاند.
۲۸ درصد افراد، در طول یکماه گذشته، یک کتاب را بهصورت کامل مطالعه کردهاند. ۲۲.۵ درصد پاسخگویان معتقدند کتابخوانی به میزان زیاد و خیلی زیاد در خانواده و اطرافیان آنها رواج دارد و ۴۵.۵ درصد نیز اظهار کردند که به میزان کم و خیلی کم رایج است. ۸۳ درصد مردم با این انگاره که «جامعه ایران دارای فرهنگ کتابخوانی است» موافقند و تنها ۷.۷ درصد با این انگاره مخالفند. 50.7 درصد مردم با این انگاره که«جامعه ایران دارای فرهنگ کتابخوانی است» موافقند.
۵۰.۲ درصد افراد، کمبود وقت را مانع مطالعه خودشان میدانند. خستگی ذهنی(۱۵.۵ درصد) هزینه کتابها (۱۱.۴ درصد) و بیسوادی(۹.۲ درصد) «گزارههای بعدی» موانع مطالعه پاسخگویان میباشد. ۲۵.۸ درصد افراد، کمبود وقت را مهمترین علت کتابنخواندن بخشی از مردم میدانند. ترجیح سرگرمیها و فعالیتهای دیگر (۲۴.۷ درصد) خستگی ذهنی (۲۲.۹ درصد) هزینه کتابها (۱۱.۵درصد) و نبود علاقه (۹.۵درصد) گزارههای بعدی مهمترین علت کتابنخواندن بخشی از مردم عنوان شدهاند.
۳۶.۶ درصد مردم معتقدند نداشتن دغدغه مالی و معیشتی میتواند باعث افزایش فرهنگ کتابخوانی شود و همچنین ۲۳.۹ درصد نیز فرهنگسازی درست در مدارس برای کودکان و ۱۰.۱ درصد نیز دسترسی آسان و ارزان به کتاب را راهکار افزایش فرهنگ کتابخوانی دانستهاند.
نسخه الکترونیکی این گزارش را اینجا ببینید.
نظر شما