به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در اهواز، آرش آذرپناه شامگاه جمعه در نشست نقد و بررسی مجموعه داستان «خرمن خاکستر» در اهواز، با اشاره به اهمیت ادبیات بومی و ثبت مؤلفه‌های فرهنگی و جغرافیایی در داستان، اظهار کرد: در گذشته گاهی این دیدگاه مطرح می‌شد که برخی مؤلفه‌های بومی و محلی باید از داستان حذف شوند اما در مقابل، رویکردی نیز بر ضرورت ثبت و حفظ این عناصر تأکید دارد. این دو نگاه در تقابل با یکدیگر قرار می‌گیرند، درحالی‌که ثبت فضاهای جغرافیایی و ویژگی‌های بومی، دغدغه‌ای ارزشمند در ادبیات است
وی ضمن تحسین مجموعه داستان «خرمن خاکستر» افزود: داستان‌های این مجموعه از ظرفیت خوبی برخوردارند و توجه به فضای میان جمله‌ها و ظرافت‌های روایی اثر، نشان‌دهنده دقت نویسنده در پرداخت داستان است. امیدوارم این مسیر برای دیگر نویسندگان نیز گشوده‌تر شود.
آذرپناه با تأکید بر نقش تجربه زیسته در داستان‌نویسی بیان کرد: داستان حاصل پیوند تجربه زیسته و تخیل نویسنده است. بخشی از تجربه‌های زندگی با تخیل درهم می‌آمیزد و به داستان تبدیل می‌شود؛ از همین رو، ثبت لحظه‌ها و جزئیات زندگی می‌تواند به خلق آثاری ماندگار کمک کند.
وی با تأکید بر ظرفیت ادبیات بومی برای ارتباط با مخاطبان گسترده‌تر، اذعان کرد: راه جهانی شدن از بومی بودن می‌گذرد و توجه به هویت فرهنگی و اقلیمی می‌تواند زمینه معرفی ادبیات یک منطقه به مخاطبان فراتر از مرزهای جغرافیایی آن را فراهم کند.
۴ داستان «خرمن خاکستر» بر پایه عناصر چهارگانه طبیعت شکل گرفته‌اند
در ادامه این نشست، سهام سجیراتی، نویسنده مجموعه داستان «خرمن خاکستر»، با اشاره به ساختار داستان‌های این اثر درباره شکل‌گیری روایت‌ها و عناصر به‌کاررفته در آن‌ها ،توضیح داد: چهار داستان این مجموعه با محوریت عناصر چهارگانه طبیعت شکل گرفته‌اند و هر یک از این عناصر در ساختار و فضای روایی داستان‌ها نقش دارند.
وی درخصوص داستان نخست و تصویر کبوتر «اشعل» گفت: این کبوتر دارای ویژگی‌های ظاهری خاصی است؛ پرهای آن روشن و رنگ دمش از بدنش روشن‌تر است. این ویژگی‌ها در تصویرپردازی داستان مورد توجه قرار گرفته و در شکل‌گیری فضای روایی آن نقش دارند.
وی همچنین به داستان پایانی مجموعه و شخصیت عمو پولس اشاره کرد و افزود: در این داستان با شخصیتی روبه‌رو هستیم که ابتدا دین یهود و سپس مسیحیت را تبلیغ کرده و برای این منظور به کشورهای مختلف سفر کرده است. او در جریان این سفرها یکی از چشمان خود را از دست می‌دهد. ارتباط این ماجرا با یک‌چشم بودن عموی راوی، در پایان داستان آشکار می‌شود و مخاطب را با پایانی غافلگیرکننده مواجه می‌کند.
نویسنده مجموعه داستان «خرمن خاکستر» با پرداختن به جزئیات و ویژگی‌های روایی داستان‌ها، بر اهمیت عناصر بومی و اقلیمی در شکل‌گیری فضای داستانی اثر تأکید کرد.
قریشی: «خرمن خاکستر» ظرفیت تبدیل شدن به موضوع یک پایان‌نامه دانشگاهی را دارد
در بخش دیگری از این نشست، سید کاظم قریشی دیگر نویسنده این نشست، با اشاره به ظرفیت‌های ادبی و پژوهشی مجموعه داستان «خرمن خاکستر»، اظهار کرد: این کتاب را می‌توان از چندین منظر مورد بررسی قرار داد. این مجموعه در ۱۲۸ صفحه و شامل چهار داستان است که هر یک با یکی از عناصر بنیادین طبیعت، یعنی هوا، خاک، آب و آتش، پیوندی نمادین دارند.
قریشی به رویکرد نشانه‌شناختی در تحلیل داستان‌ها اشاره کرد و افزود: در خوانش نشانه‌شناختی می‌توان دلالت‌های صریح، ضمنی و اسطوره‌ای واژه‌ها و عناصر داستانی را بررسی کرد. در این مجموعه، هر داستان با بهره‌گیری از یکی از عناصر چهارگانه، لایه‌های معنایی متفاوتی ایجاد کرده است.
وی درباره داستان نخست این مجموعه، بیان کرد: عنصر هوا در این داستان نماد اقتدار، آزادی و رهایی است؛ حرکتی از فضای بسته به سوی فضای باز که می‌تواند بیانگر میل انسان به رهایی و تحقق آرزوهایش باشد. حضور کبوتر نیز در این داستان اهمیت نمادین دارد و در کنار فضای زندگی خانواده‌ای متشکل از پدری کارگر، مادری خانه‌دار و فرزندانی محصل، بستری برای خوانش‌های مختلف فراهم می‌کند.
این منتقد ادبی درباره داستان دوم و ارتباط آن با عنصر خاک ، گفت: خاک در این داستان صرفاً بستر وقوع حوادث نیست، بلکه می‌تواند نمادی از پنهان بودگی، زایش و رمزآلودگی باشد. حضور عناصری مانند زمین، گلدان شکسته و مار که در بخش‌های مختلف داستان تکرار می‌شوند، امکان چنین خوانشی را فراهم می‌کنند.
وی با اشاره به داستان سوم و پیوند آن با عنصر آب، عنوان کرد: در داستان «سمک عیار» اشاره‌هایی به رود کارون و ساحل آن وجود دارد که می‌توان از این منظر، عنصر آب را به‌عنوان یکی از نشانه‌های اصلی داستان مورد توجه قرار داد.
قریشی درباره داستان چهارم نیز توضیح داد: عنصر آتش در این داستان می‌تواند نماد آشکارشدن حقیقت باشد؛ عنصری که آنچه را در تاریکی پنهان مانده، روشن می‌کند و در پایان داستان به درک تازه‌ای از ماجرا می‌انجامد.
وی در ادامه، ادبیات بومی و اقلیمی را دومین محور مهم در بررسی این مجموعه دانست و گفت: در این اثر نمونه‌های متعددی از فرهنگ، جغرافیا، طبیعت و مناسبات اجتماعی منطقه دیده می‌شود. ادبیات بومی تنها بازتاب جغرافیای یک منطقه نیست، بلکه هویت، حافظه جمعی، زبان، شخصیت‌ها، شیوه معیشت و فرهنگ عامه مردم را نیز در خود جای می‌دهد.
این نویسنده خوزستانی با اشاره به کاربرد واژه‌ها و اصطلاحات بومی در داستان‌ها، افزود: اصطلاحاتی مانند «اشعل» در اشاره به نوعی کبوتر، «لطیم» به معنای یتیم و «طوینی» به‌عنوان نام نوعی ماهی، در کنار نام‌های جغرافیایی همچون ملاثانی و آسیاباد و همچنین ضرب‌المثل‌ها و تعبیرهای محلی، به غنای زبانی و فرهنگی اثر افزوده‌اند.
وی همچنین به حضور باورها و عناصر فرهنگ عامه در داستان‌ها اشاره کرد و گفت: اشاره به مفاهیمی مانند سحر و مهره مار و نیز تعبیرها و شعرهای عامیانه‌ای همچون «الحیه ام سلیمان»، در کنار واژه‌ها و اصطلاحات محلی، به داستان‌ها هویت اقلیمی بخشیده و جذابیت آن‌ها را افزایش داده است.
قریشی در بخش دیگری از سخنانش به عنوان مجموعه داستان پرداخت و اظهار کرد: ترکیب «خرمن خاکستر» از نظر معنایی قابل تأمل است؛ خرمن تداعی‌کننده محصول، زندگی، تجربه‌های عمر و خاطرات است، درحالی‌که خاکستر یادآور نیستی و نابودی است. قرار گرفتن این دو واژه در کنار یکدیگر می‌تواند تصویری از زندگی انسانی باشد؛ زندگی که حاصل تجربه‌ها و خاطرات آن گاه در نهایت به خاکستر تبدیل می‌شود.
این نشست با بررسی ابعاد نشانه‌شناختی، فرهنگی و روایی مجموعه داستان «خرمن خاکستر» و تأکید بر ضرورت توجه به ادبیات بومی و ظرفیت‌های آن برای ارتباط با مخاطبان گسترده‌تر به پایان رسید.
نظر شما