سرویس تاریخ خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)؛ کتاب «تاریخ سیاسی، اجتماعی و فرهنگی ایران مدرن» نوشته هوشنگ شهابی با ترجمه حمیدرضا یوسفی از سوی انتشارات بیدگل منتشر شد. کتاب در سلسله «مطالعات تاریخی ادینبرو درباره ایران و جهان ایرانی» جای می‌گیرد و به پاسداشت یکی از شناخته‌شده‌ترین تاریخ‌پژوهان ایران معاصر تدوین شده است. مقاله‌های آن را پژوهشگرانی از سه قاره نوشته‌اند و موضوع همه آن‌ها تاریخ ایران از اوایل قرن بیستم تا امروز است.
تاریخ سیاسی، اجتماعی و فرهنگی ایران مدرن» مجموعه‌ای پژوهشی است که هوشنگ شهابی آن را ویراستاری کرده و انتشارات دانشگاه ادینبرو در سال ۲۰۲۵ منتشر کرده است. شهابی استاد بازنشسته روابط بین‌الملل و تاریخ در دانشکده مطالعات جهانی پاردی دانشگاه بوستون است. تخصص او در سیاست و تاریخ فرهنگی خاور میانه، شیعه و قوانین بین‌الملل است. او سابقه تدریس در دانشگاه‌های هاروارد و دانشگاه کالیفرنیا، لس‌آنجلس را دارد.
برخلاف بسیاری از مجموعه‌هایی که به بزرگداشت یک استاد منتشر می‌شوند، این کتاب بیشتر به حوزه‌های پژوهشی آبراهامیان وفادار مانده است تا به ستایش شخص او. شانزده فصل آن در پنج بخش آمده و ترتیب بخش‌ها از سطح جهانی به سطح محلی پیش می‌رود. بخش نخست به جایگاه ایران در سیاست بین‌الملل می‌پردازد؛ در این بخش از سرنوشت موافقت‌نامه ۱۹۰۷ روس و انگلیس و فرجام قرارداد ۱۹۱۹ ایران و انگلیس بحث می‌شود و شهابی هم مقاله‌ای درباره نسبت محمد مصدق با مفهوم «معیار تمدن» نوشته است. بخش دوم سراغ دوره‌های گذار می‌رود: مشروعیت یافتن حکومت رضاشاه، نقش جمعیت در جریان ملی‌شدن صنعت نفت در آبادان، پرسش از نسبت مسلمانان پیشرو با غلبه گفتمان خمینیسم، و چشم‌انداز جانشینی در رهبری جمهوری اسلامی.
سیاست ملی موضوع بخش سوم بوده و دو مقاله آن به مصدق برمی‌گردند: یکی به موضع حزب توده نسبت به او و دیگری به ساخته‌شدن اسطوره مصدق در حافظه تاریخی. مقاله دیگر این بخش به سازمان پیکار می‌پردازد. بخش چهارم به تاریخ فرهنگی و فکری نزدیک می‌شود و شخصیت‌هایی را پیش می‌کشد که کمتر در روایت‌های رسمی دیده شده‌اند. از آن جمله‌اند فاطمه سیاح، پژوهشگر و مدافع حقوق زنان، و جامعه ارمنی ایران در سایه سیاست آموزشی رضاشاه. بخش پایانی با عنوان «زندگی در شهر» تاریخ اجتماعی را از نگاه شهر دنبال می‌کند: فقر و حکمرانی در شهر مشهد در سال ۱۳۱۸، زیبایی‌شناسی معماری اوقات فراغت در دوره پهلوی و بازآفرینی محله‌ها در تهران پس از انقلاب.
ناشر خودش تأکید می‌کند که کتاب موضوعاتی را پیش می‌کشد که تاکنون کمتر بررسی شده‌اند. فعالیت حزب کمونیست در دوره نخست‌وزیری مصدق، نقش ارمنیان در توسعه اجتماعی و فرهنگی ایران و تاریخ شهری بیرون از تهران نمونه‌های آن‌اند. هر فصل پرسشی مشخص را از زاویه‌ای محدود دنبال می‌کند و کنار هم، تصویری چندلایه از قدرت، جامعه، فرهنگ و شهر در ایران قرن بیستم می‌سازند. به همین دلیل، «تاریخ سیاسی، اجتماعی و فرهنگی ایران معاصر» بیشتر برای خوانندگانی مناسب است که با تاریخ ایران در این دوره آشنایی دارند و دنبال پژوهش‌های تخصصی‌تر درباره‌ی موضوعاتی چون نهضت ملی، تاریخ شهرها، تاریخ زنان و اقلیت‌ها یا سیاست حزبی هستند.
نظر شما