نویسنده اردبیلی این کتاب در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا) اظهار کرد: این اثر با بررسی آیین‌های نوروزی، باورهای عامیانه، سنت‌های محلی و جلوه‌های ادبیات شفاهی مردم استان اردبیل، گوشه‌هایی از میراث فرهنگی ناملموس این خطه را معرفی کرده است.
داود کیانی بیان کرد: فرهنگ عامیانه، مجموعه‌ای از دانش‌ها، باورها، آیین‌ها، روایت‌ها، اشعار، ضرب‌المثل‌ها و سنت‌هایی است که در بستر زندگی اجتماعی شکل می‌گیرند و بیشتر از طریق انتقال شفاهی و تجربه نسل‌ها استمرار می‌یابند؛ بنابراین ثبت و مستندسازی این میراث، به‌ویژه در شرایطی که برخی سنت‌های قدیمی در معرض فراموشی قرار دارند، نقشی مهمی در حفظ حافظه فرهنگی و انتقال آن به نسل‌های آینده دارد.
وی با بیان اینکه نوروز به‌عنوان یکی از کهن‌ترین جشن‌های ایرانی، در فرهنگ عامیانه مناطق مختلف کشور با مجموعه‌ای از آیین‌ها و باورهای بومی همراه است، بیان کرد: این سنت‌ها در استان اردبیل نیز، متناسب با پیشینه تاریخی و فرهنگی منطقه، در قالب رسم‌های ویژه چهارشنبه‌سوری، آداب سال نو، دید و بازدیدهای نوروزی و مراسم سیزده بدر جلوه یافته‌اند.
گاه شماری زمستان در فرهنگ عامیانه
این پژوهشگر و نویسنده ادامه داد: بخش نخست کتاب به چهارشنبه‌سوری اختصاص دارد و موضوعاتی از جمله؛ گاه‌شماری زمستانی، چله بزرگ و چله کوچک، چهارشنبه‌های اسفندماه، پیام‌آوران نوروز(تکمچی، سایاچی، کوساگلین، نوشد)، خانه‌تکانی، سبزه کاشتن، تهیه سمنو، رنگ‌آمیزی تخم‌مرغ، آتش‌افروزی، شال‌اندازی و فال‌گیری را توضیح داده است.
کیانی اضافه کرد: بررسی نحوه برگزاری آیین چهارشنبه‌سوری در شهر و روستاهای مختلف استان، از جمله اردبیل، مشگین‌شهر، خلخال، گرمی، انگوت، مغان و قاراداغ، و نیز در میان عشایر شاهسون، از دیگر بخش‌های این کتاب است. همچنین، رسم‌ها و باورهای مرتبط با آب در آستانه نوروز و آیین موسوم به «نو اوستی» در این معرفی شده است.
به گفته این نویسنده، بازتاب چهارشنبه‌سوری در شعر عباسعلی یحیوی(ائلچی)، همراه با ترجمه آن، از دیگر مطالب کتاب است که پیوند میان ادبیات و آیین‌های مردمی را نشان می‌دهد. بخش مربوط به عید نوروز نیز به بررسی نمادها و سنت‌هایی همچون سفره نوروزی، عدد هفت، هفت‌سین، هفت برکت، باجا آلتی خونچاسی، لحظه تحویل سال، آب در سفره‌های نوروزی، زیارت اهل قبور، قره‌بایرام، بایراملیق و بایرام‌پایی اختصاص دارد. آداب دیدوبازدید در محلات ششگانه اردبیل در دهه‌های گذشته و برخی سنت‌های ویژه مناطق مختلف استان نیز در این کتاب تبیین شده است.
کیانی با بیان اینکه در این کتاب بخشی به نام سیزده‌بدر آمده است، گفت: باورهای عامیانه درباره عدد سیزده، سیزده‌گریزی، دروغ سیزده و آیین‌های رایج این روز، از جمله سپردن سبزه به آب جاری، گره‌زدن سبزه، پخت غذاهای محلی و انجام بازی‌های سنتی در این فصل معرفی شده‌اند.
پرژوهشگر ادبیات شفاهی اردبیل بیان کرد: بازی‌هایی محلی مانند چیلینگ‌آغاج، توپ‌آغاج، گیزلینی‌پاچ و بئش‌داش نیز در شمار موضوع‌های این کتاب است. بازتاب نوروز در باورها و ادبیات شفاهی از دیگر بخش‌های کتاب می‌توان به بررسی باورهای عامیانه مردم استان اردبیل درباره نوروز و بازتاب بهار و این جشن در بایاتی‌ها و ضرب‌المثل‌ها اشاره کرد.
تبیین حافظه فرهنگی یک ملت در یک کتاب
کیانی با بیان اینکه بایاتی‌ها و ضرب‌المثل‌های مردمی دیگر مقوله‌های بررسی شده در این اثر است، اظهار کرد: بخش ارزشمند از ادبیات شفاهی و حافظه فرهنگی جامعه همین بایاتی و ضرب‌المثل‌ها تشکیل می‌دهند و بازتاب‌دهنده تجربه‌های زیسته، احساسات، آرزوها و جهان‌بینی نسل‌های مختلف هستند. پرداختن به این گنجینه ادبی در کنار معرفی آیین‌ها و رسم‌های نوروزی، ابعاد فرهنگی و مردم‌شناختی اثر را گسترش داده است.
وی یادآور شد: کتاب «آداب نوروز در فرهنگ عامیانه اردبیل» با معرفی جلوه‌های گوناگون آیین‌های نوروزی، می‌تواند برای علاقه‌مندان به فرهنگ و ادبیات عامیانه، پژوهشگران مردم‌شناسی و مطالعات میراث فرهنگی و نیز دوستداران تاریخ و سنت‌های بومی استان اردبیل، اثری خواندنی و قابل استفاده باشد.
داود کیانی، نویسنده، شاعر و فولکلورشناس اردبیلی، تاکنون۲۱ عنوان کتاب در حوزه فرهنگ عامیانه اردبیل منتشر کرده است. انتشار کتاب « نوروز در فرهنگ عامیانه اردبیل» در ادامه فعالیت‌های او در زمینه ثبت، معرفی و بازشناسی سنت‌ها و میراث فرهنگی مردم این منطقه قرار می‌گیرد. این کتاب در ۲۲۱ صفحه با پرداختن فرهنگ بومی تصویری از تنوع و غنای سنت‌های مردمی این منطقه ارائه می‌دهد.
نظر شما