به گزارش خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)؛ «تفسیر لطایف قرآن» یا «لطایف‌التفسیر»، گزیده‌ای از نوبت سوم (بخش ذوقی، عرفانی و ادبی) تفسیر گران‌سنگ «کشف‌الاسرار»، اثر رشیدالدین ابوالفضل میبدی، مفسر نامدار قرآن در سدۀ ششم قمری است که در میانۀ سدۀ هشتم قمری به کوشش و گزینش عبدالحی جامی فراهم آمده است. این اثر، کهن‌ترین گزیدۀ شناخته‌شده و یکی از اسناد ارزشمند تاریخ تفسیر عرفانی و نثر ادبی فارسی به شمار می‌رود.
قاضی عبدالحی جامی (زنده در سال‌های ۷۵۶ تا ۷۶۱ ق)، شاعر، ادیب ، نویسنده و از شاگردان مولانا نظام‌الدین ابی‌البرکات در تبریز بوده. او بر پایۀ نسخه‌ای کهن از کشف‌الاسرار، گزیده‌ای از این تفسیر را فراهم آورده که از ساختاری مستقل و هویتی ادبی و تفسیری برخوردار است.
اهمیت این گزیده تنها در گزینش متن خلاصه نمی‌شود. زیرا نوبت سوم ، برخلاف دو نوبت دیگر که بیشتر به مباحث لغوی، روایی و تفسیری پرداخته است، عرصۀ ظهور ذوق عرفانی، صوفیانه و دریافت‌های ادبی مفسر از آیات قرآن است. در این بخش، مفاهیم قرآنی با بهره‌گیری از گفتار مشایخ، حکایات اهل تصوف، اشعار فارسی و عربی و امثال و حکم، شرح و تفسیر می‌شوند.
تفسیر لطایف با نثری صوفیانه و روان، افزون بر ارزش تفسیری، گنجینه‌ای از اطلاعات ادبی و زبانی است. اشعاری که در کتاب آمده‌است، می‌تواند در بازشناسی آثار شاعران پیش از سدۀ هشتم مورد استفاده قرار گیرد.
پیشنهاد تصحیح این اثر در کنگرۀ بزرگداشت رشیدالدین میبدی در سال ۱۳۷۳خ، از سوی استاد نجیب مایل هروی داده شد. نخست گزیدۀ آن از سوی حسین مسرّت انجام شد، ولی با پیداشدن نسخۀ دیگری از کتاب در کتابخانۀ حمیدیۀ استانبول. از سال ۱۳۸۳ خ، کار تصحیح کامل اثر به کوشش آقایان حسین مسرّت و پیام شمس‌الدینی آغاز شد و سرانجام پس از دو دهه پژوهش، مقابله و آماده‌سازی، در سال ۱۴۰۵ به چاپ رسید.
تصحیح کنونی بر پایۀ دو نسخۀ خطی موجود انجام شده است: نسخۀ مورخ ۷۶۱ ق کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی که کهن‌ترین نسخۀ شناخته‌شدۀ این اثر است و گویا به خط عبدالحی جامی کتابت شده و دیگر، نسخۀ مورخ ۱۰۱۹ ق در کتابخانۀ حمیدیه که با پیگیری دکتر نصرالله پورجوادی در دسترس پژوهشگران قرار گرفت.
مصححان افزون بر تصحیح انتقادی متن یادشده، سراسر کتاب را با چاپ دورۀ ده‌جلدی «کشف‌الاسرار» ، زیر نظر علی‌اصغر حکمت مقابله کرده و نشان داده اند که نسخۀ کهن «تفسیر لطایف» می‌تواند در تصحیح دوبارۀ کشف الاسرار سودمند باشد.
مقدمۀ مفصل مصححان به معرفی نسخه‌ها، بررسی تاریخ تدوین اثر، شناخت جامی، ویژگی‌های زبانی و ادبی متن و مزیت‌های این گزیده در مقایسه با چاپ کشف‌الاسرار اختصاص دارد. گزیده‌ای از مقدمۀ کتاب به قلم مصطفی امیری به زبان انگلیسی در پایان اثر آمده است.
هم چنین این کتاب برای پژوهشگران تاریخ زبان فارسی، سبک‌شناسی نثر صوفیانه، تاریخ عرفان اسلامی، ادبیات تعلیمی و مطالعات میان‌رشته‌ای قرآن و ادب فارسی نیز بسیار سودمند است. یادآور می شود که کتاب نامبرده با کتاب دیگری با همین نام، تألیف زاهدی درواجکی، متفاوت است.
دورۀ سه‌جلدی «تفسیر لطایف» در ۱۸۰۰ صفحه، در قطع وزیری، در مهر ۱۴۰۵ خ از سوی مؤسسۀ پژوهشی میراث مکتوب منتشر شده است که طی سال‌های فعالیت خود در زمینۀ شناسایی، تصحیح و انتشار میراث مکتوب ایران و جهان اسلام نقش مؤثری داشته است.
کتاب نامبرده در ۶ آبان ۱۴۰۵، در مؤسسۀ میراث مکتوب با حضور استادان و پژوهشگران میراث فرهنگی و ادبی رونمایی شد. در این نشست،آقایان اکبر ایرانی، نصرالله پورجوادی، پیام شمس‌الدینی، علی‌اشرف صادقی، حسین مسرّت و سید علی میرافضلی دربارۀ ابعاد گوناگون اثر سخن گفتند.
نظر شما