به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در مشهد، هم‌زمان با تحولات شتابان علمی، فناوری و اجتماعی، ضرورت بازنگری در ساختار و شیوه‌های آموزشی بیش از گذشته احساس می‌شود چراکه الگوهای سنتی و انتقال‌محور آموزش، به‌تنهایی پاسخ‌گوی نیازهای متنوع دانش‌آموزان و اقتضائات نسل جدید نیستند. در چنین شرایطی، حرکت به سوی مدارسی پویا، انعطاف‌پذیر و مبتنی بر یادگیری مستمر می‌تواند زمینه‌ساز ارتقای کیفیت آموزش و پرورش دانش‌آموزانی خلاق و توانمند باشد.
در همین راستا، کتاب «مدرسه چابک ایرانی؛ الگوی تلفیقی برای تحول آموزشی» به قلم راضیه منصورنیا و محمود دادمنش توسط انتشارات سیمرغ خراسان رهسپار بازار کتاب شد. اثری که با هدف تبیین مفهوم چابکی آموزشی و ارائه الگویی کاربردی برای تحول در فرایندهای آموزشی و مدیریتی مدارس تدوین شده است.
راضیه منصورنیا، یکی از نویسندگان این کتاب، در گفت‌وگو با خبرنگار ایبنا درباره ایده اصلی نگارش این اثر اظهار کرد: هدف محوری ما در تدوین این کتاب، تبیین مفهوم چابکی آموزشی و ارائه الگویی تلفیقی برای حرکت به سوی مدرسه‌ای یادگیرنده، منعطف و متناسب با نیازهای نسل جدید بود. تلاش کردیم میان مبانی نظری علوم تربیتی و کاربردهای عملی آن‌ها در کلاس درس و مدیریت مدرسه ارتباط برقرار کنیم.
وی افزود: در نگاه سنتی، مدرسه بیشتر محلی برای انتقال اطلاعات و معلم نیز انتقال‌دهنده دانش در نظر گرفته می‌شود؛ اما در رویکرد مدرسه چابک، دانش‌آموز نقش فعال‌تری در فرایند یادگیری دارد و معلم به‌عنوان طراح و تسهیل‌گر تجربه‌های یادگیری ایفای نقش می‌کند. در این الگو، تجربه، تعامل، حل مسئله، خلاقیت و بازخورد مستمر اهمیت ویژه‌ای دارند.
چابکی آموزشی؛ فراتر از سرعت و استفاده از فناوری
این نویسنده با تأکید بر اینکه چابکی آموزشی صرفاً به معنای سرعت در تصمیم‌گیری یا استفاده از ابزارهای فناورانه نیست، بیان کرد: چابکی به معنای توانایی مدرسه برای سازگاری آگاهانه با شرایط متغیر، یادگیری از تجربه و اصلاح مستمر عملکرد است. مدرسه چابک باید بتواند با شناخت نیازهای واقعی دانش‌آموزان، شیوه‌های آموزشی خود را به‌روز کند و در برابر تغییرات انعطاف‌پذیر باشد.
منصورنیا ادامه داد: در این رویکرد، بازخورد مستمر، مشارکت فعال دانش‌آموزان، یادگیری چرخه‌ای، انعطاف‌پذیری ساختاری و تصمیم‌گیری تطبیقی معلم از مؤلفه‌های اصلی به شمار می‌روند. همچنین اشتباه به‌عنوان فرصتی برای یادگیری تلقی می‌شود و دانش‌آموزان به پرسشگری، گفت‌وگو، فعالیت‌های گروهی و حل مسئله تشویق می‌شوند.
از طراحی درس چابک تا ارزشیابی و مدیریت کلاس
وی درباره ساختار محتوایی کتاب گفت: این اثر در هشت فصل تنظیم شده است. در فصل نخست، مفهوم، ریشه‌ها و ضرورت چابکی در آموزش بررسی می‌شود و فصل دوم به ابعاد و مؤلفه‌های چابکی آموزشی اختصاص دارد. در فصل سوم نیز اصول و ارزش‌های بنیادین این رویکرد و نحوه کاربرد آن‌ها در موقعیت‌های واقعی کلاس درس تبیین شده است.
این نویسنده افزود: در فصل چهارم به طراحی درس چابک، تفاوت آن با طرح درس سنتی و ویژگی‌های معلم چابک پرداخته‌ایم. برای ملموس‌تر شدن مباحث، نمونه‌ای کاربردی از آموزش مفهوم ضرب در ریاضی پایه سوم ابتدایی ارائه شده است تا نشان دهیم چگونه می‌توان تجربه عملی، مشارکت گروهی، پرسشگری و بازخورد را در فرایند تدریس به کار گرفت.
منصورنیا با اشاره به محتوای فصل‌های پنجم و ششم اظهار کرد: در این دو فصل، به‌ترتیب ارزشیابی چابک و مدیریت کلاس چابک بررسی شده‌اند. در بخش ارزشیابی، بر نقش بازخوردهای به‌موقع و جهت‌دهنده تأکید داریم؛ بازخوردی که به‌جای تمرکز صرف بر خطا یا نتیجه نهایی، مسیر پیشرفت دانش‌آموز را مشخص می‌کند. در مدیریت کلاس نیز اصول، نقش معلم و چرخه مدیریت کلاس چابک مورد توجه قرار گرفته است.
هوش مصنوعی در خدمت یادگیری، نه جایگزین معلم
وی یکی از محورهای کتاب را بررسی ظرفیت فناوری‌های نوین در تحول آموزشی دانست و گفت: در فصل هفتم، ظرفیت‌های فناوری و هوش مصنوعی در شخصی‌سازی فرایند یادگیری، طراحی فعالیت‌های آموزشی، تحلیل عملکرد دانش‌آموزان و ارائه بازخوردهای سریع بررسی شده است.
این نویسنده تصریح کرد: اعتقاد ما این است که ابزارهای دیجیتال و هوش مصنوعی باید در خدمت یادگیری معنادار قرار بگیرند و نباید جایگزین نقش انسانی معلم شوند. فناوری زمانی ارزشمند است که بتواند کیفیت آموزش را افزایش دهد و به معلم در شناخت بهتر نیازهای یادگیرندگان کمک کند.
ارائه مدل تلفیقی برای مدارس ایران
منصورنیا مهم‌ترین بخش مدل‌محور کتاب را معرفی «مدل تلفیقی مدارس چابک ایران» دانست و اظهار کرد: در فصل هشتم، الگویی ارائه شده که بر تعامل سه رکن اصلی، یعنی مدارس، دانشگاه فرهنگیان و نسل جدید یادگیرندگان استوار است.
وی توضیح داد: در این مدل، مدارس بستر اجرای نوآوری‌های آموزشی هستند، دانشگاه فرهنگیان مسئولیت توسعه شایستگی‌های حرفه‌ای معلمان را بر عهده دارد و یادگیرندگان نیز نیروی محرک تحول آموزشی محسوب می‌شوند. چرخه چابکی، نوآوری و یادگیری مستمر، هسته پویای این الگو را تشکیل می‌دهد.
این نویسنده با اشاره به مخاطبان کتاب خاطرنشان کرد: محتوای این اثر می‌تواند برای مدیران مدارس، معلمان، مدرسان دوره‌های ضمن‌خدمت، کارشناسان آموزشی و دانشجویان علوم تربیتی مفید باشد. مباحث مطرح‌شده در کتاب زمینه‌هایی برای بازنگری در شیوه‌های تدریس، طراحی فعالیت‌های یادگیری، مدیریت کلاس، ارزشیابی توصیفی، توانمندسازی حرفه‌ای معلمان و بهره‌گیری هدفمند از فناوری فراهم می‌کند.
وی در پایان با تأکید بر اینکه تحول آموزشی بیش از هر چیز به تغییر نگرش و آمادگی برای یادگیری مستمر نیاز دارد، گفت: پیام اصلی کتاب این است که برای رسیدن به مدرسه‌ای انسان‌محور و یادگیرنده، صرفاً ایجاد ساختارها یا استفاده از ابزارهای جدید کافی نیست؛ بلکه معلمان، مدیران و سیاست‌گذاران باید آمادگی بازاندیشی در عملکرد خود و بهبود مستمر فرایند آموزش را داشته باشند.
کتاب «مدرسه چابک ایرانی؛ الگوی تلفیقی برای تحول آموزشی» به قلم راضیه منصورنیا و محمود دادمنش، در ۱۵۰ صفحه و با قیمت ۳۵۰ هزار تومان توسط انتشارات سیمرغ خراسان رهسپار بازار کتاب شده است.
نظر شما