سرویس فرهنگ و نشر خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) _ ساره گودرزی: پانزدهم مهرماه تفاهم‌نامه همکاری اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران و شرکت دیجی‌کالا با هدف سالم‌سازی بازار کتاب در فضای مجازی امضا و قرار شد، براساس این تفاهم‌نامه، از عرضه کتاب‌های قاچاق، غیرمجاز و فاقد اصالت در دیجی‌کالا جلوگیری شود، دو هفته بعد یعنی ۲۶ مهرماه رئیس اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران در گفت‌وگو با خبرنگار ایبنا از مسدود شدن یک پنل متخلف به دلیل عرضه کتاب‌های کپی و قاچاق در دیجی‌کالا خبر داد.
این اقدام با پیگیری‌های انتشارات ققنوس و چشمه، درباره فعالیت یک پنل فروش کتاب‌های کپی و قاچاق در دیجی‌کالا انجام شد و موج شکایت‌های خریداران کتاب‌های ناقص و مشکوک به قاچاق از فروشگاه‌های اینترنتی، انتشارات ققنوس را به بررسی نمونه‌های دریافتی و پیگیری موضوع از مسیر صنفی و حقوقی واداشت؛ پیگیری‌هایی که به گفته مدیر داخلی این انتشارات، سه پنل فروش غیرفعال شدند. حسین‌زادگان، نتیجه توقف فعالیت این دو پنل را کاهش ۹۵ درصدی شکایت‌های تلفنی مخاطبان ارزیابی می‌کند.
مهدی حسین‌زادگان، مدیر داخلی انتشارات ققنوس، با تشریح جزئیات این موضوع به ایبنا گفت: در شرایط معمول، سالانه فقط حدود هفت تا هشت تماس از سوی مخاطبانی دریافت می‌کردیم که از ناقص بودن کتاب‌های خریداری شده یا احتمال غیراصل بودن آنها خبر می‌دادند، اما در یک بازه زمانی دو تا سه‌هفته‌ای تعداد این تماس‌ها به بیش از ۲۰ مورد رسید.
وی افزود: گاهی روزانه دو نفر با انتشارات تماس می‌گرفتند و اعلام می‌کردند کتاب را از دیجی‌کالا خریده‌اند، اما پس از دریافت یا هنگام مطالعه با نقص‌هایی در آن مواجه شده‌اند، بخشی از این مخاطبان، حضوری مراجعه می‌کردند و برخی دیگر از طریق واتس‌اپ تصاویر کتاب‌ها را برای انتشارات می‌فرستادند تا اصالت آنها بررسی شود.
حسین‌زادگان، با بیان اینکه افزایش ناگهانی تماس‌ها، ضرورت بررسی دقیق‌تر موضوع را نشان می‌داد، اظهار کرد: پس از بررسی گزارش‌های دریافتی متوجه شدیم، بخش قابل‌توجهی از موارد به خرید از سه پنل فروش مشخص در دیجی‌کالا مربوط می‌شود. به همین دلیل، تصمیم گرفتیم علاوه بر بررسی تصاویر ارسالی مخاطبان، خودمان نیز نمونه‌هایی را خریداری کنیم و مستندات لازم را برای پیگیری قانونی گردآوری کنیم.
داستان تکراری تخفیف‌های ۵۰ درصدی
حسین‌زادگان، با اشاره به مجموع اقداماتی که در این زمینه انجام شد، ادامه داد: در مجموع، نزدیک به ۱۰ مورد را بررسی کردیم و نمونه‌هایی از کتاب‌های خریداری شده را برای تکمیل مستندات در اختیار داشتیم، هدف انتشارات این بود که موضوع صرفاً براساس اظهارات خریداران دنبال نشود و بتوانیم شواهد مربوط به کتاب‌های مورد اعتراض را برای ارائه به وکیل و اتحادیه جمع‌آوری کنیم.
مدیر داخلی انتشارات ققنوس درباره نشانه‌های کتاب‌های بررسی شده گفت: یکی از موارد، فقدان هولوگرام در کتاب‌هایی بود که نسخه اصلی آنها این ویژگی را دارند، علاوه بر آن، در برخی نمونه‌ها، فرم‌های چاپی تکرار شده بود و در مواردی نیز تعدادی از صفحات کتاب وجود نداشت.
وی افزود: این مشکلات صرفاً به کیفیت ظاهری کتاب مربوط نبود و در ساختار داخلی برخی نمونه‌ها نیز نقص‌هایی دیده می‌شد؛ براساس بررسی‌هایی که روی نمونه‌های در اختیارمان انجام دادیم، به این نتیجه رسیدیم که کتاب‌های بررسی شده، با نسخه اصلی مطابقت ندارند و نشانه‌های عرضه نسخه‌های غیراصل و قاچاق در آنها وجود دارد.
حسین‌زادگان، با اشاره به تفاوت قیمت این کتاب‌ها با نسخه اصلی اظهار کرد: در موارد بررسی شده، قیمت کتاب‌ها تقریباً نصف قیمت نسخه اصلی بود؛ البته تخفیف به‌تنهایی نمی‌تواند نشانه قاچاق‌بودن یک کتاب باشد، اما وقتی قیمت پایین‌تر در کنار فقدان هولوگرام و نقص‌های چاپی قرار می‌گیرد، ضرورت بررسی اصالت کتاب بیشتر می‌شود.
وی با بیان اینکه نظرات کاربران درباره کتاب‌ها و فروشندگان نیز در این روند بررسی شد، گفت: در برخی نظرات، خریداران به تفاوت کتاب با نسخه اصلی یا مشکلات آن اشاره کرده بودند؛ این اطلاعات در کنار نمونه‌های خریداری شده برای جمع‌آوری مستندات و بررسی الگوی عرضه اهمیت داشت، هرچند انتساب قطعی هر مورد به فروشنده مشخص باید با اطلاعات معتبر سفارش و مدارک مربوط انجام شود.
لزوم شناسایی دقیق فروشندگان
مدیر داخلی انتشارات ققنوس در تشریح روند پیگیری این مسئله گفت: هم‌زمان با چند وکیل مشورت کردیم و ترجیح انتشارات، این بود که موضوع از طریق اتحادیه ناشران و کتابفروشان پیگیری شود؛ زیرا معتقدیم عرضه کتاب‌های قاچاق صرفاً مسئله یک ناشر نیست و ابعاد صنفی گسترده‌تری دارد.
وی افزود: در جریان پیگیری‌ها و ارائه مستندات، سه پنل فروش که در بررسی‌ها، مطرح بودند، غیرفعال شدند که دو پنل را فروشندگان غیرفعال کردند؛ دیجی‌کالا هم یک پنل را مسدود کرد. از همکاری در این زمینه قدردانی می‌کنیم و معتقدیم رسیدگی به گزارش‌های مستند ناشران می‌تواند در کاهش عرضه کتاب‌های غیراصل مؤثر باشد.
حسین‌زادگان، درباره دسترسی به اطلاعات هویتی فروشندگان نیز اظهار کرد: با وجود پیگیری‌های انجام شده، اطلاعات هویتی فروشندگان هنوز در اختیار انتشارات قرار نگرفته است. به انتشارات اعلام شده برای دریافت این اطلاعات باید از مسیر قضایی اقدام کنیم و با حکم قاضی، امکان دسترسی به اطلاعات مربوط فراهم می‌شود.
وی ادامه داد: پیگیر هستیم که از طریق اتحادیه و مراجع قانونی، مسئله را پیگیری کنیم، تا امکان شناسایی فروشندگان و انجام اقدامات حقوقی فراهم شود، غیرفعال شدن پنل‌ها اقدام مهمی است، اما برای تکمیل روند پیگیری، شناسایی دقیق اشخاص و دسترسی قانونی به اطلاعات مربوط نیز ضرورت دارد.
از تماس‌های روزانه تا کاهش ۹۵ درصدی شکایت‌ها
مدیر داخلی انتشارات ققنوس، از کاهش شکایت‌ها پس از غیرفعال شدن پنل‌های متخلف، گفت بنابراین به نظر می‌رسد، کاهش شکایت‌ها نشان می‌دهد، رسیدگی به گزارش‌های ناشران و محدود کردن مسیرهای عرضه مورد اعتراض، می‌تواند تأثیر محسوسی بر تعداد مراجعه‌ها داشته باشد.
اما پهنه گسترده فعالیت توزیع کتاب‌های ناسالم، به یک پلتفرم محدود نمی‌شود. تجربه سال‌های گذشته نشان داده است، با مسدود شدن یک مسیر فروش، احتمال تغییر مسیر عرضه‌کنندگان کم نیست. در دوره‌های مختلف، پس از شناسایی و پلمب انبارها و ضبط کتاب‌ها، شیوه‌های دیگری برای عرضه این محصولات به کار گرفته شده است؛ از فروش با کوله‌پشتی در کارخانه‌ها و مجتمع‌های تجاری و مسکونی گرفته تا عرضه در برخی محل‌های پُرتردد؛ بنابراین، نمی‌توان انتظار داشت با مسدود شدن یک یا چند پنل فروش، مسئله برای همیشه حل شود. باید مسیرهای جایگزین فروش نیز مورد توجه قرار گیرد و مقابله با عرضه کتاب‌های قاچاق، مستمر باشد.
حسین‌زادگان، با تأکید بر ضرورت همکاری نهادهای مسئول برای تلاش مستمر در مبارزه با قاچاق کتاب، اظهار کرد: البته این مسئله، فقط با اقدام یک گروه یا یک نهاد حل نمی‌شود، اتحادیه ناشران و کتابفروشان، دستگاه قضایی، شهرداری و پلتفرم‌های فروش، باید هرکدام در چارچوب وظایف خود نقش ایفا کنند.
وی افزود: برای مثال، در برخی نقاط خیابان انقلاب تهران، بساط‌هایی وجود دارد که بخش قابل‌توجهی از پیاده‌رو را اشغال می‌کنند؛ سامان‌دهی فضای عمومی و رسیدگی به بساط‌های غیرمجاز در حوزه وظایف شهرداری قرار می‌گیرد و دستگاه قضایی نیز باید در چارچوب قانون به تخلفات رسیدگی کند. در این میان، اتحادیه و ناشران می‌توانند با جمع‌آوری مستندات و ارائه گزارش‌های دقیق، روند پیگیری را تسهیل کنند.
حسین‌زادگان، با تاکید بر ضرورت آگاه‌سازی مخاطبان کتاب از آسیب خرید کتاب ناسالم به اقتصاد نشر، گفت: اطلاع‌رسانی به مردم اهمیت زیادی دارد، اما یک ناشر به‌تنهایی نمی‌تواند، بار اصلی این کار را بر دوش بکشد. گاهی ناشران در پی اطلاع‌رسانی درباره نسخه‌های غیراصل با واکنش‌ها و سوءبرداشت‌هایی مواجه می‌شوند که نشان می‌دهد، تفاوت میان حقوق نشر، انتشار کتاب‌های ترجمه شده و عرضه غیرقانونی نسخه‌های کپی برای بخشی از مخاطبان روشن نیست.
وی افزود: لازم است، اتحادیه و مجموعه ناشران، هماهنگ درباره تفاوت نسخه اصلی، چاپ غیرمجاز و کتاب‌های ناقص اطلاع‌رسانی کنند تا مخاطبان بتوانند هنگام خرید، با آگاهی بیشتری تصمیم بگیرند. در عین حال، خریداران باید بدانند که قیمت کمتر، به‌تنهایی نشانه یک خرید مناسب نیست و اصالت کتاب نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
ضرورت اطلاع‌رسانی عمومی
حسین‌زادگان، با اشاره به کتاب‌هایی که در جریان بررسی‌ها از دیجی‌کالا شکایت درباره آنها ثبت شده، گفت: ازجمله آثاری که در این بررسی‌ها به آنها اشاره شد، می‌توان به «سمفونی مردگان»، «ملت عشق»، «تأملات»، «تسلی‌بخشی‌های فلسفه» و «دالان بهشت» اشاره کرد.
مدیر داخلی انتشارات ققنوس، با اشاره به پیگیری‌های صنفی این مسئله افزود: امیدواریم این پیگیری‌ها به اقدام‌های عملی منجر شود و سازوکاری شکل بگیرد که ناشران بتوانند گزارش‌های مستند خود را ارائه کنند و مراجع مربوط نیز امکان رسیدگی مؤثر داشته باشند.
وی همچنین بر ضرورت تعامل با سایر پلتفرم‌های فروش تأکید و بیان کرد: برگزاری جلسات مشترک با پلتفرم‌ها برای بررسی شیوه‌های شناسایی کتاب‌های غیراصل، رسیدگی به شکایت‌ها و احراز هویت فروشندگان می‌تواند مفید باشد؛ با این حال، نباید مسئله را صرفاً به چند پلتفرم محدود کرد؛ زیرا عرضه کتاب از طریق شبکه‌های اجتماعی، کانال‌های تلگرامی، واتس‌اپ و فروشندگان سیار نیز امکان‌پذیر است.
وی افزود: درباره هر عنوان باید نمونه مربوط و مستندات آن به دقت بررسی شود، تا اطلاعات دقیق و قابل اتکا منتشر شود. مقابله با کتاب‌های قاچاق نیز زمانی نتیجه پایدار خواهد داشت که پیگیری حقوقی، نظارت بر مسیرهای مختلف فروش، همکاری نهادهای مسئول و اطلاع‌رسانی عمومی به‌صورت هم‌زمان دنبال شود.
نظر شما