به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)؛ کتاب «اخلاق رسانه در عصر اطلاعات» نوشته صدیقه ببران، با حضور جمعی از استادان علوم ارتباطات و علوم اجتماعی، در مؤسسه مطبوعاتی و انتشاراتی اطلاعات رونمایی و نقد شد. این کتاب در شش فصل، مبانی فلسفه اخلاق، اصول اخلاق حرفه‌ای روزنامه‌نگاری و چالش‌های اخلاقی رسانه‌های نوین و هوش مصنوعی را بررسی می‌کند.
صدیقه ببران، نویسنده کتاب و استاد حوزه ارتباطات دانشگاه آزاد اسلامی، در این مراسم که عصر دوشنبه ۲۰ مهرماه، هم‌زمان با صدمین سال تأسیس روزنامه اطلاعات، در مؤسسه مطبوعاتی و انتشاراتی اطلاعات برگزار شد، با اشاره به اینکه تدوین این اثر حاصل بیش از دو سال پژوهش است، قدرت رسانه‌ها در شکل‌دهی به افکار عمومی، جهت‌دهی به تصمیم‌ها و تأثیرگذاری بر تحولات اجتماعی را از موضوعات محوری آن دانست.
به گفته وی، فصل نخست کتاب به مبانی فلسفه اخلاق و مفاهیمی مانند فضیلت، عدالت و سعادت می‌پردازد. در فصل دوم، تحول اندیشه اخلاقی در سنت‌های دینی و فلسفی شرق و غرب و اندیشه اسلامی بررسی شده است و فصل سوم به اخلاق رسانه و روزنامه‌نگاری و کاربرد نظریه‌های اخلاقی در این حوزه اختصاص دارد. فصل چهارم نیز اصول اخلاق حرفه‌ای رسانه و اسناد بین‌المللی مرتبط، از جمله اسناد یونسکو و فدراسیون بین‌المللی روزنامه‌نگاران، را بررسی می‌کند.
ببران افزود: فصل پنجم به مقایسه منشورهای اخلاقی در کشورهای مختلف و تجربه ایران اختصاص دارد و فصل ششم، چالش‌های اخلاقی رسانه‌های نوین و هوش مصنوعی را با اتکا به اسنادی همچون توصیه‌نامه یونسکو درباره اخلاق هوش مصنوعی در سال ۲۰۲۱، قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا، سند ملی هوش مصنوعی ایران و منشور پاریس در سال ۲۰۲۳ بررسی می‌کند.
این استاد ارتباطات، با تأکید بر پیوند میان قدرت رسانه و مسئولیت اخلاقی، تدوین چارچوبی مشترک برای اخلاق حرفه‌ای رسانه را ضروری دانست و یادآور شد: با وجود تلاش‌های پیشین، از جمله فعالیت‌های زنده‌یاد دکتر کاظم معتمدنژاد و همکارانش، هنوز منشوری رسمی و مورد توافق عمومی روزنامه‌نگاران در ایران شکل نگرفته است.
ساروخانی: اخلاق از پایه‌های انسجام اجتماعی است
باقر ساروخانی، استاد پیشکسوت جامعه‌شناسی و علوم ارتباطات، با اشاره به نقش اخلاق در حیات اجتماعی، درک موقعیت و احساسات دیگران را از الزامات اخلاق‌مداری دانست و با یادآوری دیدگاه غزالی درباره اخلاق عقلانی و عاطفی، بر ضرورت توجه به شرایط دیگران تأکید کرد.
وی وفاداری به تعهدات و پیمان‌ها را از عوامل شکل‌گیری سرمایه اجتماعی برشمرد و گسترش اخلاق در جامعه را عاملی برای کاهش نیاز به سازوکارهای کنترل و تنبیه دانست.
این استاد جامعه‌شناسی همچنین با اشاره به ظرفیت دوگانه فناوری، تضعیف حریم خصوصی، اعتیاد رسانه‌ای، افزایش شکاف‌های طبقاتی و نسلی و کاهش امنیت شغلی را از چالش‌های جهان امروز معرفی کرد و بر ضرورت قرار گرفتن فناوری در خدمت انسان و شکوفایی استعدادهای او تأکید کرد.
خانیکی: پاسخ‌گویی در استفاده از هوش مصنوعی بر عهده انسان است
هادی خانیکی، استاد ارتباطات و عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی، اخلاق رسانه را بخشی از شبکه روابط میان روزنامه‌نگار و شهروند، فرستنده و گیرنده پیام و قدرت و جامعه دانست و مسئولیت‌پذیری فردی را از الزامات اخلاق اجتماعی برشمرد.
وی حقیقت‌جویی رسانه‌ای را فرایندی مبتنی بر بررسی اطلاعات پیش از انتشار، اصلاح خطاها و فراهم کردن امکان شنیده شدن صدای گروه‌هایی توصیف کرد که کمتر در فضای عمومی حضور دارند.
خانیکی با اشاره به کاربرد هوش مصنوعی در تولید محتوا گفت توانایی پردازش داده‌ها و تولید پیام، لزوماً به معنای درک پیامدهای آن یا برخورداری از مسئولیت اخلاقی نیست؛ ازاین‌رو، پاسخ‌گویی همچنان متوجه انسان‌ها و نهادهاست.
فرقانی: استقلال حرفه‌ای، لازمه مسئولیت‌پذیری روزنامه‌نگاران است
محمدمهدی فرقانی، استاد و پژوهشگر روزنامه‌نگاری و علوم ارتباطات، با تأکید بر ارتباط میان حقوق و مسئولیت حرفه‌ای، استقلال، اختیار عمل و امنیت شغلی را از الزامات پاسخ‌گویی اخلاقی روزنامه‌نگاران دانست.
وی با اشاره به تلاش‌های گذشته برای تدوین منشور اخلاق حرفه‌ای روزنامه‌نگاری در ایران گفت چهار متن حقوقی، از جمله متنی درباره اخلاق حرفه‌ای روزنامه‌نگاری، در مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها با مدیریت زنده‌یاد دکتر کاظم معتمدنژاد تهیه و در شورای پژوهشی بررسی شد، اما در نهایت در کمیسیون فرهنگی دولت به تصویب نرسید.
فرقانی همچنین نسبت به نقض حریم خصوصی افراد برای جلب توجه مخاطبان هشدار داد و با اشاره به گسترش ابزارهای جدید تولید محتوا، بر ضرورت رعایت اصول اخلاقی، امانت‌داری، راستی‌آزمایی و احترام به کرامت انسانی در مواجهه با محتوای جعلی و اطلاعات نادرست تأکید کرد.
رونقی: اخلاق رسانه‌ای بدون توجه به عواطف انسانی کامل نیست
مهناز رونقی، استاد حوزه ارتباطات، با تأکید بر پیوند اخلاق، عاطفه، انسانیت و حقیقت‌جویی، انتقال اطلاعات در رسانه را فرایندی دانست که نمی‌توان آن را کاملاً خنثی تلقی کرد.
وی با اشاره به کتاب «خطای دکارت» نوشته آنتونیو داماسیو، نقش عواطف در تصمیم‌گیری را یادآور شد و تأکید کرد که قضاوت اخلاقی را نمی‌توان تنها به قواعد انتزاعی محدود کرد.
رونقی همچنین با اشاره به بخش پایانی کتاب «اخلاق رسانه در عصر اطلاعات» و موضوع فناوری‌های نوین و هوش مصنوعی، بر اهمیت اصالت محتوا و مسئولیت‌پذیری در تولید و انتشار پیام در فضای دیجیتال تأکید کرد.
نظر شما