به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در زنجان، نشست نقد و بررسی رمان «بشکوچ»، جدیدترین اثر سلمان کریمی، در حوزه هنری استان زنجان با حضور نویسنده کتاب و بهداد بیرانوند، منتقد ادبی و عضو هیئت علمی دانشگاه زنجان برگزار شد. این نشست که به آسیب‌شناسی تکنیک‌های داستان‌نویسی در ادبیات دفاع مقدس اختصاص داشت، تقابل میان «مستندات تاریخی» و «خلاقیت داستانی» را به بحث گذاشت.
بهداد بیرانوند در آغاز این نشست، ضمن تحسین قلم روان و توانمند سلمان کریمی، نقد را نه ابزاری برای تخریب، بلکه فرصتی برای ارتقای استانداردهای ادبی اثر دانست.
وی تمرکز اصلی بحث خود را بر مقوله شخصیت‌پردازی معطوف کرد و اظهار داشت: یک شخصیت داستانی، برخلاف شخصیت‌های تاریخی صرف، باید در مسیر روایت دچار دگردیسی و تحول شود.
بیرانوند عنوان کرد: در رمان «بشکوچ»، گاه با تیپ‌هایی مواجهیم که بیش از حد شجاع تصویر شده‌اند. خالی بودن روایت از تردیدها، ترس‌های انسانی و نقاط ضعف شخصیت‌ها، می‌تواند مانع از همذات‌پنداری مخاطب شود؛ چرا که شجاعت حقیقی تنها زمانی در داستان متبلور می‌شود که شخصیت میان ترس و انتخاب، دست به کنش بزند.
این پژوهشگر ادبی همچنین بر ضرورت عبور از روایت‌های تک‌بعدی در ادبیات جنگ تأکید کرد و افزود: قهرمان نباید صرفاً با تکیه بر زور و درگیری پیش برود. نمایش خرد، تدبیر و هوش در تصمیم‌گیری‌های فرماندهی و رزمندگان، روایت را به واقعیت نزدیک‌تر کرده و لایه‌های فکری اثر را غنی‌تر می‌کند.
ظرفیت‌های زبانی و بومی در خدمت روایت
بیرانوند در بخش دیگری از نقد خود، بر اهمیت «هویت زبانی» تأکید کرد و گفت: زبان روان رمان یکی از نقاط قوت آن است، اما می‌توانست با بهره‌گیری بیشتر از ظرفیت‌های فرهنگی، واژگان بومی، ضرب‌المثل‌ها و لحن‌های خاص منطقه، تشخص بیشتری پیدا کند. دیالوگ‌نویسی باید آیینه جهان‌بینی، سن و موقعیت اجتماعی شخصیت باشد و صدای هر کاراکتر باید از دیگری متمایز شنیده شود.
چالش نویسنده در مواجهه با تاریخِ محتوم
سلمان کریمی، نویسنده «بشکوچ»، ضمن استقبال از نقد صریح و کارشناسانه، به چالش‌های نوشتن آثاری با تم تاریخی اشاره کرد و گفت: نگارش این رمان از سال ۱۳۹۸ و بر پایه تحقیقات میدانی، مطالعه روزشمار جنگ، خاطرات رزمندگان و اسناد خرمشهر آغاز شد. یکی از بزرگترین دشواری‌های کار، همین وفاداری به تاریخ است. گاهی شخصیت‌ها در مسیرِ از پیش تعیین‌شده تاریخ گرفتار می‌شوند و نویسنده برای حفظ اصالت رخدادها، ناچار است از تغییر مسیر شخصیت صرف‌نظر کند؛ این اتفاق باعث شده تا در بخش‌هایی از کتاب، با اثری «تاریخ‌محور» به جای «رمان‌محور» مواجه باشیم.
کریمی با تأکید بر اینکه نویسنده به منتقدی صادق بیش از تحسین‌کننده‌ای صرف نیاز دارد، افزود: بسیاری از نکات مطرح شده در این نشست، در صورت بازنگری پیش از چاپ، می‌توانست به عمق‌بخشی بیشتر به ساختار رمان کمک شایانی کند.
درباره کتاب
رمان «بشکوچ» به روایت ۳۴ روز مقاومت در خرمشهر می‌پردازد و داستان یکی از تکاوران پایگاه دریایی بوشهر را در بستر حوادث جنگ تحمیلی روایت می‌کند. این اثر که تلاش دارد عشق و مقاومت را در تار و پود یک روایت داستانی درهم‌تنیده کند، از تولیدات مکتوب حوزه هنری استان زنجان در حوزه ادبیات دفاع مقدس محسوب می‌شود.
نظر شما