سرویس کودک و نوجوان خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)- مینا حدادیان، کتابدار کتابخانه مرجع کانون پرورش فکری کودکان ونوجوانان: راستش فکر می‌کنم و نمی‌دانم چقدر درست فکر می‌کنم، اما بعد از حمایت بزرگ مردمی برای ممانعت از انحلال کانون، وظیفه‌ی کتابداران این نهاد سنگین‌تر شده است؛ چیزی که از آن به‌عنوان وظیفه‌ی اجتماعی یاد می‌کنند. گاهی کتابداران این نهاد پیشروتر از تصمیم‌گیرندگان حرکت می‌کنند و گاهی مجبور می‌شوند پشت سر گروهی حرکت کنند که با حرکتی لاک‌پشت‌وار به سمت جلو می‌روند. به همین دلیل ممکن است انرژی‌شان هدر برود.

در سال‌های اخیر، پرداختن به موضوع عاملیت زنان در جامعه بیشتر شده است. ما هم با حرکت در میان قفسه‌های کتاب، دنبال کتاب‌هایی هستیم که مردم بیشتر از پیش به آن‌ها فکر می‌کنند. شهرزاد قصه‌گو، شخصیت خیالی، بیش از همه‌ی شخصیت‌ها خودش را به ما نشان می‌دهد. با همکاران تصمیم می‌گیریم نمایشگاهی با عنوان «هزار و یک شب» برگزار کنیم. تمام بازنویسی‌های «هزار و یک شب» در هفتاد سال اخیر را از قفسه‌ها بیرون می‌آوریم. حدود سیصد عنوان هست. یکی از بازنویسی‌ها مربوط به مایکل روزن است که امسال جایزه‌ی هانس کریستین آندرسن را دریافت کرد.

مجلات خارجی و فارسی هم مقالات زیادی دارند. با مرور مقالات یادمان می‌افتد سال ۲۰۰۴، سال جهانی «هزار و یک شب» بود. کنفرانسی که درباره‌ی «هزار و یک شب» در ژاپن برگزار شده بود، توجهمان را جلب می‌کند.

در بخش کتاب‌های بزرگسال، کتاب «سفر شهرزاد» از فاطمه مرنیسی به یادمان می‌آورد که شهرزاد پتانسیل خود را برای طرفداران حقوق زنان هنوز هم حفظ کرده است. اما ما نمی‌خواهیم به کتاب قناعت کنیم. روایت مصور کردن «هزار و یک شب» هم روایتی کمتر گفته‌شده است. تصمیم می‌گیریم نگاره‌های صنیع‌الملک را از کاخ گلستان بگیریم.

«هزار و یک شب» در دوره‌ی قاجار و به دستور بهمن‌میرزا، عموی ناصرالدین‌شاه، توسط عبداللطیف طسوجی ترجمه می‌شود. سروش اصفهانی هم برای ترجمه‌ی اشعار یا گزینش اشعار از میان شعر قدما به مترجم می‌پیوندد. بعد که ناصرالدین‌شاه به سلطنت می‌رسد، طی قراردادی با صنیع‌الملک از او می‌خواهند که «هزار و یک شب» را مصور کند. راهبرد این نقاش پیشرو چیست؟

صنیع‌الملک تصمیم می‌گیرد به‌جای ترسیم فضاهای قدیمی ایران، تهران روز خود را تصویر کند. او به گذشته رنگ معاصر می‌زند. خانم دکتر عبدالبقایی، مسئول اسناد تصویری کاخ گلستان، به ما می‌گوید که صنیع‌الملک تهران و ایرانی را تصویر کرده که آرزو داشته این‌طور باشد.

ما کتابداران تصمیم می‌گیریم یک نشست تخصصی هم برگزار کنیم. از دکتر عبدالبقایی و همچنین دکتر عباس کاظمی دعوت می‌کنیم. دکتر عباس کاظمی جامعه‌شناس است و در زمینه‌ی شهر، مراکز خرید و مطالعات شهری آثاری دارد. دکتر عبدالبقایی هم دو کتاب درباره‌ی نگاره‌های صنیع‌الملک نوشته است.

نشست در روز پانزدهم شهریور برگزار شد. دکتر عبدالبقایی در این نشست گفت که در متن، شهرزاد قصه می‌گوید و در نگاره‌ها، صنیع‌الملک قصه‌های تصویری می‌گوید. او در ادامه گفت که صنیع‌الملک حدود سه‌هزار و پانصد نگاره یا مجلس برای «هزار و یک شب» تصویر کرده و این تعداد تصویر برای یک کتاب، در نوع خود بی‌نظیر است.

دکتر کاظمی هم درباره‌ی میل حاکمان به اتصال به گذشته صحبت کرد و گفت: اینکه در تصاویر، فضاهای شهری آن زمان در تهران در معرض تماشا هستند و ارزش‌های مردم‌نگارانه دارند. نشست به پایان می‌رسد و بعد از آن، مراجعه به نمایشگاه بیشتر می‌شود. تصویرگران، بیشتر از هر گروه، از نمایشگاه دیدن می‌کنند و درباره‌ی راهبرد صنیع‌الملک برای تصویرگری متنی کهن گفت‌وگو می‌کنند.

راستی، برای مواجهه و بازنویسی متون کهن در جهان امروز باید چه راهبردی داشت؟ امیدواریم این نمایشگاه توانسته باشد پرسش‌هایی از این دست بیافریند. نمایشگاه تا دهم مهرماه برپاست.