سرویس بینالملل خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)- الهه شمس: در این طرح دولتی، رسیدن به پاداش چندان آسان نیست؛ شهروندان باید ۵۰ جلسه مطالعه ۱۵ دقیقهای (تنها یک نوبت در روز) را در سامانهای رسمی ثبت کنند تا ۱ دلار سنگاپور پاداش بگیرند. مبلغی که قطعاً انگیزه مالی محض به شمار نمیرود، اما دانشمندان علوم رفتاری راز دیگری در آن میبینند. جاناتان هایت که سالها روی آسیبهای شبکههای مجازی تحقیق کرده، تأکید میکند که پاداشها برای کودکان و نوجوانان اهرمهای رفتارساز قدرتمندی هستند. لوری باریله، اقتصاددان دانشگاه وارویک، نیز میگوید استمرار روزانه یک کنش، رفتهرفته آن را به رفتاری خودکار و پایدار بدل میسازد.
البته روانشناسان نسبت به شمشیر دولبه «انگیزه بیرونی» هشدار میدهند. هایت یادآور میشود اگر لذت واقعی کلمات چشیده شود، مطالعه ماندگار خواهد شد؛ اما اگر پاداش مادی بر فرایند خواندن سایه بیندازد، با قطع شدن پول، میل به مطالعه نیز فروکش میکند. بنابراین، همانطور که باریله مطرح میکند، پرسش بنیادین این است: آیا عادت شکلگرفته پس از حذف مشوق هم زنده میماند؟
ایوو ولائف، استاد روانشناسی رفتاری دانشگاه ملی سنگاپور، یادآور میشود که اثرگذاری روانی پاداشها هرگز ارتباط مستقیمی با ارزش مادی آنها ندارد. در این مدل، ۱ دلار سنگاپور یک «دستمزد» نیست، بلکه یک «ماشه رفتاری» است. ثبت رکوردها و تداوم زنجیره مطالعه، مغز مخاطب را درست مانند بازیهای رایانهای با دریافت بازخورد سریع پاداش میدهد و به تعبیر پاتریک تیلور، مدیر واحد بینشهای رفتاری، هوشمندی طرح سنگاپور نه در ارزش نقدی، بلکه در «بازیوارسازی» اهداف روزانه و بازسازی همان دوپامینی است که پیشتر از پیمایش بیهدف شبکههای اجتماعی به دست میآمد.
این ترفند بهویژه برای «خوانندگان خاموش» یا کسانی که شوق کتاب دارند اما همیشه در آغاز کردن درجا میزنند، کارایی شگفتانگیزی دارد. کیتی میلکمن، استاد مدرسه بازرگانی وارتون دانشگاه پنسیلوانیا، این جوایز کوچک را پل باریکی میان «نیت» و «عمل» میداند. در برابر این ایده، هایت پیشنهاد یک طرح مقایسهای را میدهد: آزمودن چهار گروه مجزا که به یکی پول نقد، به دومی «کتاب رایگان به عنوان جایزه»، به سومی صرفاً امتیاز رقابتی بدون ارزش مادی تعلق گیرد و گروه چهارم به عنوان جامعه کنترل بدون هیچ مداخلهای رصد شود.
در نهایت، آیا شأن کتاب و مطالعه با ورود پول مخدوش میشود؟ پاسخ میلکمن روشنگر است: وقتی دولتها میلیاردها دلار برای بخشهای گوناگون آموزش یارانه میدهند و حتی آن را اجباری میکنند، چرا نباید برای نجات لذت کتابخوانی از مشوقهای نقدی بهره برد؟
منبع: گاردین
نظر شما