به گزارش سرویس علم خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، اگر بتوانیم جهان را از فاصله بسیار دور نظاره کنیم، چه چیزی در برابر دیدگان ما آشکار خواهد شد؟ انبوهی از ستارگان، کهکشان‌ها و ابرهای گازی که در فضای بیکران پراکنده‌اند، یا شاید حقیقتی عمیق‌تر؛ الگویی پنهان که تمام این اجزا را به هم پیوند می‌دهد. علم در چند قرن گذشته نشان داده است که طبیعت همواره ساختاری دارد که در نگاه نخست از دیده‌ها پنهان می‌ماند؛ در پشت حرکت سیارات قوانینی ساده نهفته است، در دل ماده نظمی وجود دارد که تنها با ابزارهای دقیق ریاضی و فیزیکی آشکار می‌شود و در مقیاس‌های بسیار بزرگ، اجرام آسمانی نه به صورت تصادفی، بلکه در شبکه‌هایی عظیم و در هم‌تنیده شکل گرفته‌اند.

متنی که خواندید بخشی از پیشگفتار کتاب «اسکلت نامرئی جهان» نوشته زهرا منوچهری است این کتاب با یک پرسش آغاز می‌شود اینکه آیا ساختاری هندسی در پس جهان قرار دارد و یا می‌توان این ساختار پنهان را به اسکلت موجودی زنده تشبیه کرد همانگونه که استخوان‌ها شکل بدن را نگه می‌دارند در دل کیهان نیز ساز و کار نامرئی وجود دارد که امکان پیدایش نظم ماده حیات و آگاهی را فراهم می‌کند اما این اسکلت نامرئی دقیقاً از چه ساخته شده است.

نویسنده در این کتاب، با جسارتی تحسین‌برانگیز، ساختار پنهان جهان را به اسکلت موجودی زنده تشبیه می‌کند؛ همان‌گونه که استخوان‌ها چارچوب و شکل بدن را نگه می‌دارند، در دل کیهان نیز سازوکاری نامرئی وجود دارد که امکان پیدایش نظم، ماده، حیات و در نهایت آگاهی را فراهم می‌کند.

از کیهان تا حیات؛ سفری به اعماق ماده

پرسش اساسی این است: این اسکلت نامرئی دقیقاً از چه ساخته شده است؟ کتاب «اسکلت نامرئی جهان» در پاسخ به این پرسش، خواننده را به سفری اکتشافی می‌برد؛ از نخستین لحظات پیدایش کیهان تا ظهور پیچیده‌ترین فرم‌های حیات. در این مسیر، نویسنده با تکیه بر یافته‌های فیزیک نوین و کیهان‌شناسی، نشان می‌دهد که حیات، پدیده‌ای جدا افتاده از کیهان نیست، بلکه نتیجه‌ی مستقیم همان نظم هندسی و فیزیکی است که از بدو خلقت در ذات عالم نهادینه شده است. در واقع، حیات، کیهان در حال اندیشیدن به خویش است؛ فرآیندی که در آن ماده مرده، به واسطه‌ی سازمان‌یافتگی پیچیده، به آگاهی بدل می‌شود.

معماری ادراک؛ چگونه جهان را می‌بینیم؟

یکی از بخش‌های درگیرکننده کتاب، تامل بر «معماری ادراک» است. منوچهری در این بخش به این موضوع می‌پردازد که چگونه ذهن ما، جهان را بازسازی می‌کند. آیا آنچه ما به عنوان واقعیت درک می‌کنیم، تصویری دقیق از کیهان است یا صرفاً برداشتی است که مغز ما برای بقا طراحی کرده است؟ با بررسی مفاهیمی نظیر «پارادایم اطلاعات» و «در هم‌تنیدگی»، کتاب به ما یادآوری می‌کند که ادراک ما از جهان، تنها پنجره‌ای کوچک به روی حقیقتی است که در ابعاد بسیار بزرگتر و با پیچیدگی‌هایی فراتر از تصورِ عادی ما جریان دارد. اینجاست که علم، ماهیت فلسفی خود را بازمی‌یابد و پرسش‌های دیرین بشر درباره نسبت «ناظر» و «منظور» دوباره جان می‌گیرد.

ساختار کتاب؛ از بحران واقعیت تا بیداری

این اثر در هفت فصل تألیف شده است که در هر کدام به بخشی از پرسش‌های انسان درباره کیهان و منشأ حیات پاسخ داده می‌شود. بخش نخست با عنوان «بحران واقعیت: شکاف در تصویر جهان»، به بررسی مرزهای زبان فیزیک و نیاز مبرم به یک «انقلاب مفهومی» پرداخته است؛ جایی که فیزیک کلاسیک دیگر پاسخگوی تناقضات کیهانی نیست.

بخش دوم با عنوان «داربست نامرئی»، در پنج فصل متوالی به تحلیل موضوعات کلیدی نظیر سایه هندسه، آنتروپی، جهت زمان و در هم‌تنیدگی اختصاص یافته است. نویسنده در این فصل‌ها با نگاهی دقیق به چگونگی پایدارسازی اطلاعات در جهان، نشان می‌دهد که چگونه نظم از دل آشوب (آنتروپی) پدید می‌آید. در نهایت، کتاب در فصل هفتم با عنوان «بیداری»، به سراغ معنا در جهان تاریک می‌رود و می‌پرسد: چگونه شبکه کیهانی بیدار می‌شود و به آگاهی می‌رسد؟

نویسنده در این اثر، پاسخ قطعی به پرسش‌های نهایی ارائه نمی‌دهد؛ چرا که علم، بیش از آنکه به دنبال پاسخ‌های نهایی و پایان‌بخش باشد، چراغی است که مسیرهای فهم را روشن می‌کند. «اسکلت نامرئی جهان» دعوتی است برای بازنگری در آنچه از کیهان می‌دانیم و تأملی بر جایگاه انسان در تار و پود این هستیِ عظیم و هوشمند.

کتاب «اسکلت نامرئی جهان» از سوی انتشارات پایگاه فرهنگ - قلم علم تابستان امسال راهی بازار کتاب شده است.