به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، مسعود تقیآبادی: آیین رونمایی و جشن امضای کتاب «به نام پدرم؛ احمدشاه مسعود به روایت پسرش» نوشته احمد مسعود، با ترجمه حامد عبداللهی و به همت نشر وزن دنیا، با حضور جمعی از استادان دانشگاه، پژوهشگران، نویسندگان و فعالان فرهنگی در سالن شهناز خانه هنرمندان ایران برگزار شد.
در این نشست، سخنرانان با بررسی ابعاد تاریخی، سیاسی، فرهنگی و روانشناختی کتاب، بر اهمیت ثبت روایتهای معاصر افغانستان، نقش آموزش و زبان فارسی در حفظ هویت فرهنگی و ضرورت تداوم روایتنگاری درباره احمدشاه مسعود و تحولات افغانستان تأکید کردند.
در ابتدای این مراسم، بشیر صمیم، نماینده پیشین شورای ملی افغانستان و والی پیشین بدخشان، با گرامیداشت یاد شهدای افغانستان و احمدشاه مسعود، از انتشار کتاب «به نام پدرم» به عنوان اقدامی ارزشمند برای ثبت تاریخ و حفظ میراث فرهنگی افغانستان یاد کرد.
او ضمن قدردانی از نشر وزن دنیا و حامد عبداللهی، مترجم کتاب، گفت انتشار چنین آثاری در شرایطی که امکان برگزاری نشستهای فرهنگی و فعالیتهای مدنی در افغانستان محدود شده است، اهمیت بیشتری پیدا میکند و میتواند زمینهای برای حفظ و انتقال ارزشهای فرهنگی و تاریخی فراهم آورد.
صمیم احمدشاه مسعود را شخصیتی استثنایی در تاریخ معاصر افغانستان دانست و گفت جایگاه او در عرصههای نظامی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی همچنان بیبدیل است. به گفته او، احمدشاه مسعود تنها یک فرمانده نظامی نبود، بلکه رهبری آیندهنگر و صاحب اندیشه سیاسی بود که در کنار مبارزه برای استقلال و آزادی افغانستان، بر حفظ ارزشهای فرهنگی و تاریخی این سرزمین نیز تأکید داشت.
وی با اشاره به مفهوم «عملیات برای ادبیات» که از احمدشاه مسعود به یادگار مانده است، اظهار کرد: مبارزه مسعود تنها در میدان جنگ تعریف نمیشد و حفظ زبان، فرهنگ و میراث تاریخی نیز بخشی از این مبارزه بود.
صمیم در ادامه با اشاره به وضعیت امروز افغانستان، محدودیتهای اعمالشده بر زنان و دختران و کاهش دسترسی آنان به آموزش، گفت: نسل جوان افغانستان در شرایطی قرار گرفته که از بسیاری از فرصتهای آموزشی و فرهنگی محروم شده است. به گفته او، محدود کردن آموزش زنان و حذف برخی رشتههای دانشگاهی، از جمله حقوق و علوم سیاسی، پیامدهای عمیقی برای آینده جامعه افغانستان خواهد داشت
او بر نقش جامعه ایرانی، افغانستانیهای خارج از کشور و رسانههای فارسیزبان در حفظ آگاهی و انتقال ارزشهای فرهنگی تأکید کرد و گفت فضای مجازی و رسانهها میتوانند امکان تداوم گفتوگو درباره آینده افغانستان و ارزشهای مشترک فرهنگی را فراهم کنند.
صمیم همچنین با تأکید بر پیوندهای تاریخی و فرهنگی ایران و افغانستان گفت: مرزهای سیاسی نمیتوانند پیوندهای فرهنگی و زبانی میان مردم این منطقه را از میان ببرند. به باور او، پاسداری از این پیوندها و زنده نگه داشتن ارزشهای مشترک، بخشی از مسئولیت فرهنگی جامعه ایرانی و افغانستانی خارج از کشور است.
او در پایان با ابراز امیدواری نسبت به آینده افغانستان گفت مبارزه برای آزادی و استقلال همچنان در میان بخشی از جامعه افغانستان ادامه دارد و ابراز امیدواری کرد که این کشور در آینده به آزادی، استقلال و زندگی عزتمندانه دست یابد.
یامان حکمت: «به نام پدرم» روایت جهانبینی مقاومت است
در ادامه این نشست، دکتر یامان حکمت، استاد دانشگاه و پژوهشگر حوزه افغانستان و ادبیات فارسی، کتاب «به نام پدرم» را فراتر از یک کتاب خاطرات دانست و گفت این اثر تلاش میکند جهانبینی مقاومت را برای مخاطبان فارسیزبان ترسیم کند.
او با قدردانی از نشر وزن دنیا برای انتشار این اثر، گفت در شرایطی که زبان فارسی و جغرافیای فرهنگی و تمدنی آن با چالشهای جدی روبهروست، انتشار چنین کتابهایی میتواند به حفظ و بازخوانی این میراث کمک کند.
حکمت با اشاره به تجربه سالهای حضور و تدریس خود در افغانستان گفت: مسئولیت تاریخی پاسداری از این حوزه تمدنی که در دورههای مختلف مراکزی چون بخارا، بلخ، هرات، نیشابور، اصفهان، کابل و بخشهایی از شبهقاره را دربرمیگرفت، امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند توجه فرهنگی است.
او درباره محتوای کتاب گفت: «به نام پدرم» را میتوان از دو زاویه روانشناسی اجتماعی و مباحث تمدنی بررسی کرد. به گفته او، این کتاب لزوماً خاطرات احمد مسعود از پدرش نیست، بلکه روایتی است که تلاش میکند جهانبینی مقاومت را توضیح دهد.
حکمت یکی از ویژگیهای این جهانبینی را «هویتسازی جمعی» دانست و گفت در کتاب، نوعی هویت جمعی در برابر گفتمان طالبان شکل میگیرد؛ هویتی که بر مفاهیمی مانند آزادی، عدالت، دموکراسی، مردم، خانواده، وطن، آموزش، مسئولیت، تعهد و شجاعت استوار است.
او افزود مقاومت در روایت کتاب از سطح یک مبارزه نظامی فراتر میرود و به مقاومت اجتماعی، مدنی و فرهنگی تبدیل میشود. به گفته حکمت، کتاب تلاش میکند نشان دهد این مقاومت چگونه میتواند به یک نقشه راه برای آینده تبدیل شود.
این استاد دانشگاه «آموزش» را یکی از کلیدواژههای مهم کتاب دانست و گفت آموزش بهویژه درباره زنان و دختران افغانستان جایگاه برجستهای در روایت احمد مسعود دارد.
او با اشاره به تجربه تدریس خود در دانشگاه کابل گفت بسیاری از دانشجویان دختر او از توانایی و استعداد بالایی برخوردار بودند و امروز شماری از آنان به دلیل محدودیتهای موجود در افغانستان از دانشگاه و فضای اجتماعی دور ماندهاند. حکمت تأکید کرد مسئله آموزش در کتاب «به نام پدرم» جایگاهی محوری دارد و آینده افغانستان بدون توجه به آموزش زنان و دختران قابل تصور نیست.
وی در ادامه، «تبدیل سوگ به امید» را یکی از عمیقترین لایههای روانشناختی کتاب دانست و گفت روایت احمد مسعود از فقدان پدر، روایتی است که در آن سوگ فردی به مسئولیتی جمعی تبدیل میشود.
به گفته حکمت، مسیر روانی کتاب از انکار و خشم نسبت به خشونت طالبان آغاز میشود و به پذیرش مسئولیت و سپس امید به آینده میرسد؛ آیندهای که در کتاب با آزادی، دموکراسی و میانهروی پیوند خورده است.
او تأکید کرد: «احمد مسعود فقط خاطرات پدرش را بازگو نکرده، بلکه روان یک ملت را روایت کرده است.» به گفته حکمت، کتاب نشان میدهد چگونه از دل یک فقدان میتوان به مسئولیت رسید و چگونه یک آرمان جمعی میتواند زمینه شکلگیری مقاومتی ریشهدار را فراهم کند.
حکمت سومین ویژگی کتاب را «مقاومت شناختی» دانست و گفت این مقاومت از دریچه فرهنگ، زبان و ادبیات فارسی شکل میگیرد. او با اشاره به ارجاعات کتاب به سعدی، خیام، حافظ، عطار و مولانا و همچنین نویسندگانی چون ویکتور هوگو، داستایوفسکی و تولستوی، گفت ادبیات در این کتاب تنها جنبه تزئینی ندارد و بخشی از گفتمان مقاومت را شکل میدهد.
او با اشاره به پیوند میان ادبیات فارسی و خردگرایی در کتاب گفت ادبیات فارسی در روایت احمد مسعود میتواند در برابر افراطگرایی قرار گیرد و به ابزاری برای بازسازی هویت فرهنگی تبدیل شود.
حکمت در جمعبندی سخنان خود، «به نام پدرم» را اثری با چهار لایه تاریخی، سیاسی، روانشناختی و تمدنی توصیف کرد و گفت این کتاب از یک سو چهار دهه مقاومت افغانستان را روایت میکند، از سوی دیگر به شکلگیری گفتمان مقاومت میپردازد، سوگ ملی را به امید پیوند میزند و فرهنگ و ادبیات فارسی را در جایگاه یکی از مظاهر مقاومت قرار میدهد.
او پیشنهاد کرد بنیاد احمدشاه مسعود در کنار فعالیتهای دیگر، از نویسندگان و پژوهشگران افغانستان و ایران برای نگارش و انتشار آثار علمی و مرجع درباره افغانستان حمایت کند و گفت تولید کتابهای علمی و پژوهشی به زبان فارسی میتواند یکی از ماندگارترین شکلهای مقاومت فرهنگی باشد.
سمیه مروتی: روایتنگاری افغانستان برای آینده پژوهش اهمیت دارد
در ادامه، دکتر سمیه مروتی،عضو گروه مطالعات افپاک در پژوهشکده مطالعات استراتژیک خاورمیانه وپژوهشگر حوزه افغانستان و پاکستان، با اشاره به تجربه پژوهشی خود گفت در سالهای اخیر تمرکز او بر افغانستان و پاکستان، با تأکید بر کتاب و نوشتار، او را با کمبود ادبیات پژوهشی مستدل و قابل استناد درباره این حوزه مواجه کرده است.
او گفت طی سه سال گذشته تلاش کرده با ترجمه برخی آثار مهم درباره افغانستان، زمینهای برای شناخت این کشور از نگاه نویسندگان و پژوهشگران مختلف فراهم کند.
مروتی با اشاره به آثاری چون «سقوط طالبان، سقوط کابل»، «عملیات ۳۷۷»، «ناپلئون افغانستان»، «بازگشت طالبان» و «پرونده افغانستان» گفت شناخت افغانستان بدون دسترسی به روایتهای گوناگون و منابع مکتوب امکانپذیر نیست.
او درباره اهمیت روایت احمدشاه مسعود گفت در بسیاری از آثار، احمدشاه مسعود بیشتر به عنوان یک فرمانده نظامی و چهره مقاومت شناخته شده است، اما در لابهلای کتابهای مختلف، وجوه دیگری از شخصیت او دیده میشود؛ از جمله توجه او به مطالعه، مهارتآموزی و کسب دانش در دورههایی که جنگ جریان نداشت.
مروتی گفت: یکی از نکات مهم درباره احمدشاه مسعود این است که او در دورههای آرامش، مطالعه و آموزش را در اولویت قرار میداد و آثار استراتژیستهای نظامی را مطالعه میکرد. به گفته او، این وجه از شخصیت مسعود کمتر مورد توجه قرار گرفته و میتواند برای شناخت راهبرد او اهمیت داشته باشد.
او با اشاره به کتاب «به نام پدرم» و دیگر آثار مرتبط با تاریخ افغانستان گفت: فارغ از اینکه خواننده با شخصیتها و جریانهای سیاسی مطرحشده در کتاب موافق باشد یا نه، ثبت این روایتها برای جامعه پژوهشی اهمیت دارد؛ زیرا این آثار متنی مکتوب برای پژوهشگران امروز و آیندگان باقی میگذارند.
مروتی تأکید کرد روایتهای شخصی، حتی اگر ارزشگذاریشده باشند، میتوانند زمینه طرح پرسشهای تازه را برای پژوهشگران فراهم کنند. به گفته او، ممکن است یک خاطره یا اشاره کوتاه در یک کتاب، پژوهشگر را به دنبال کردن یک رویداد یا تصمیم تاریخی سوق دهد و در نهایت به شناخت دقیقتر تاریخ افغانستان کمک کند.
او یکی از کارکردهای مهم کتابهای خاطرات را جلوگیری از فراموشی دانست و بیان کرد: ثبت نامها، رویدادها و تجربههای افراد، بخشی از ساختن حافظه تاریخی افغانستان است.
مروتی همچنین به پیوندهای عاطفی و تاریخی میان مردم ایران و افغانستان اشاره کرد و گفت تحولات افغانستان در سالهای اخیر نشان داد این پیوندها همچنان زنده است و رخدادهایی مانند سقوط کابل، تنها جامعه افغانستان را تحت تأثیر قرار نداد، بلکه واکنش عاطفی گستردهای در میان جامعه ایرانی نیز ایجاد کرد.
او در ادامه بر اهمیت رسانه و روایتسازی تأکید کرد و گفت احمدشاه مسعود اهمیت رسانه، تصویر و ارتباط با افکار عمومی و جامعه نخبگی را به خوبی درک کرده بود. به باور مروتی، روایتنگاری و ثبت تجربهها میتواند به ماندگاری حافظه تاریخی و انتقال درسآموختههای آن به نسلهای بعد کمک کند.
مروتی در پایان، آموزش، دانش، آگاهیبخشی، رسانه و حفظ ارتباط میان نخبگان و بدنه اجتماعی را از مهمترین نیازهای جامعه افغانستان دانست و بر ضرورت تداوم فعالیتهای فرهنگی و پژوهشی برای زنده نگه داشتن امید و آگاهی تأکید کرد.
علی دهباشی: اگر احمدشاه مسعود زنده بود، افغانستان امروز چنین نبود
در ادامه این مراسم، پیام تصویری علی دهباشی پخش شد.
دهباشی در این پیام با اشاره به نقش احمدشاه مسعود در تاریخ معاصر افغانستان گفت: «نقش احمدشاه مسعود آنچنان بود که اگر میبود، افغانستان امروز اینچنین نبود.»
او با گرامیداشت یاد و خاطره احمدشاه مسعود، ابراز امیدواری کرد مردم افغانستان هرچه زودتر به آزادی ملی دست یابند و بتوانند با آرامش به زندگیای که احمدشاه مسعود برای آن تلاش میکرد بازگردند.
حامد عبداللهی: پیوند فرهنگی ایرانشهر باید در روایتهای امروز دیده شود
در پایان این نشست، حامد عبداللهی، مترجم کتاب «به نام پدرم»، ضمن قدردانی از ناشر، ویراستار و افرادی که در انتشار این اثر نقش داشتند، درباره فرایند ترجمه و انتشار کتاب توضیح داد.
او با اشاره به مفهوم زبان فارسی گفت فارسی را زبان میانجی و یکی از عناصر هویتی مشترک در ایران و حوزه ایرانشهر دانست و تأکید کرد در بحث درباره تمدن ایرانی باید به گستره فرهنگی غرب و شمال ایران نیز توجه شود.
عبداللهی با اشاره به خراسان، بخارا، سمرقند، بلخ، هرات، تهران، شیراز و اصفهان گفت پیوستگی این حوزه فرهنگی را باید در روایتهای معاصر جدی گرفت و به باور او، بحث درباره تمدن ایرانشهر نباید تنها به یک جغرافیای محدود شود.
او همچنین درباره تجربه انتشار کتاب «به نام پدرم» و چالشهایی که در مسیر آمادهسازی و انتشار آن وجود داشت سخن گفت و از افرادی که در این مسیر برای انتشار کتاب تلاش کردند، قدردانی کرد.
عبداللهی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به اهمیت هجدهم شهریور و سالروز شهادت احمدشاه مسعود، گفت یادآوری این مناسبت و ثبت آن در فضای فرهنگی و رسانهای اهمیت دارد.
او در پایان بر ضرورت توجه بیشتر به پیوندهای فرهنگی میان مناطق مختلف حوزه ایرانشهر تأکید کرد و گفت در کنار افغانستان و خراسان، بخارا نیز از مهمترین حوزههایی است که باید در ادبیات، پژوهش و روایتهای فرهنگی مورد توجه قرار گیرد.
گفتنی است که در پایان این مراسم، جشن امضای کتاب «به نام پدرم؛ احمدشاه مسعود به روایت پسرش» برگزار شد و حاضران در فضایی صمیمی با عوامل انتشار این اثر دیدار و گفتوگو کردند.
نظر شما