سرویس هنر خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) ؛ مریم محمدی - کتاب «در یک چشم به هم زدن» نوشته والتر مرچ، تدوینگر شناختهشده سینما، با ترجمه بهرام دهقانی بار دیگر توسط انتشارات بنیاد سینمایی فارابی روانه بازار کتاب شد؛ کتابی که اگرچه موضوع اصلی آن یکی از فنیترین مراحل تولید فیلم، یعنی تدوین است، اما در لایههای عمیقتر، درباره شیوه دیدن، انتخاب کردن و ساختن معنا در سینما است.
تدوین معمولاً در نگاه نخست، مرحلهای فنی در فرآیند تولید فیلم به نظر میرسد؛ مجموعهای از نماها که باید در کنار یکدیگر قرار بگیرند تا روایت شکل بگیرد. اما والتر مرچ در «در یک چشم به هم زدن» تلاش میکند این تصور ساده را کنار بزند و نشان دهد آنچه در اتاق تدوین اتفاق میافتد، چیزی فراتر از اتصال مکانیکی تصاویر است. تدوینگر در هر برش، میان چند امکان انتخاب میکند و همین انتخاب میتواند ریتم، احساس، اطلاعات و حتی برداشت مخاطب از شخصیتها و موقعیتهای داستان را تغییر دهد.
مرچ که از تدوینگران مهم سینمای جهان به شمار میرود و تجربه همکاری در فیلمهایی چون «اینک آخرالزمان» و «بیمار انگلیسی» را در کارنامه دارد، در این کتاب از تجربه حرفهای خود فاصله نمیگیرد، اما آن را به مجموعهای از توصیههای صرفاً فنی تقلیل نمیدهد.
نقطه اهمیت کتاب نیز در همین جاست؛ مرچ تلاش میکند درباره پرسشهایی صحبت کند که در ظاهر سادهاند اما در عمل، بخش مهمی از دشواری تدوین را تشکیل میدهند: چرا یک برش در نقطهای خاص درست به نظر میرسد؟ چه چیزی باعث میشود مخاطب برش را بپذیرد؟ و تدوینگر چگونه میان منطق روایت، احساس شخصیت، ریتم و اطلاعات تعادل برقرار میکند؟
«در یک چشم به هم زدن» در واقع گفتوگویی با یکی از بنیادیترین عناصر زبان سینما است؛ عنصری که اغلب دیده نمیشود، اما تقریباً در تمام لحظات فیلم حضور دارد. مخاطب هنگام تماشای یک فیلم معمولاً به این فکر نمیکند که چرا یک نما تمام شده و نمای دیگری آغاز شده است. اگر تدوین درست انجام شده باشد، برش نباید توجه مخاطب را به خود جلب کند؛ باید او را در مسیر روایت نگه دارد. همین نامرئی بودن، یکی از پیچیدهترین ویژگیهای تدوین است.
کتاب مرچ از همین نقطه وارد بحث میشود و در کنار مسائل زیباییشناختی، به مشکلات عملی کار تدوین نیز میپردازد. این اثر شامل متن سخنرانیهای والتر مرچ درباره تدوین است و بخشهایی از آن توسط باربارا و ریچارد مارکس در کلاس درس تدوین مدرسه سینما، تئاتر و تلویزیون دانشگاه UCL مورد استفاده قرار گرفته است. بنابراین کتاب را میتوان هم روایتی از تجربه یک تدوینگر حرفهای دانست و هم متنی آموزشی که تلاش میکند بخشی از دانش عملی تدوین را به زبان قابل فهم منتقل کند.
در شرایطی که بخش قابل توجهی از آموزش سینما بر شناخت ابزارها و نرمافزارها متمرکز شده، کتاب مرچ یادآوری میکند که تکنولوژی بهتنهایی تدوینگر نمیسازد. نرمافزار میتواند امکانات بیشتری برای برش، جابهجایی و اصلاح تصویر در اختیار تدوینگر قرار دهد، اما همچنان این انسان است که باید تصمیم بگیرد کجا برش بزند و چرا.
ترجمه بهرام دهقانی نیز در این میان اهمیت ویژهای دارد. دهقانی از تدوینگران باسابقه سینمای ایران است و مواجهه او با متنی درباره تدوین، صرفاً مواجهه یک مترجم با یک متن تخصصی نیست. تجربه عملی او در تدوین باعث شده است این کتاب در زبان فارسی نیز از منظر یک متخصص این حوزه به مخاطب ایرانی برسد. شاید به همین دلیل است که «در یک چشم به هم زدن» در گذر سالها همچنان جای خود را در میان کتابهای مورد توجه علاقهمندان و دانشجویان سینما حفظ کرده است.
شاید مهمترین امتیاز «در یک چشم به هم زدن» این باشد که تدوین را از پشت میز تدوین بیرون میآورد و آن را به مسئلهای درباره ادراک و روایت تبدیل میکند. هر برش تصمیمی است درباره اینکه مخاطب چه چیزی را ببیند، چه چیزی را نبیند، چه زمانی اطلاعاتی را دریافت کند و چه احساسی در او شکل بگیرد. از این منظر، تدوین نه مرحلهای پس از فیلمبرداری، بلکه یکی از اصلیترین لحظات خلق فیلم است.
چاپ تازه «در یک چشم به هم زدن» را میتوان فرصتی برای بازگشت به همین پرسش دانست؛ اینکه سینما چگونه از کنار هم قرار گرفتن تصاویر به معنا میرسد و چرا گاهی یک برش کوچک میتواند سرنوشت یک صحنه، یک شخصیت و حتی یک فیلم را تغییر دهد. کتاب والتر مرچ، با ترجمه بهرام دهقانی و انتشار انتشارات بنیاد سینمایی فارابی، همچنان میتواند برای دانشجویان سینما، تدوینگران و علاقهمندان به زبان سینمایی، درآمدی خواندنی به جهان پیچیده و در عین حال ظریف تدوین باشد.
نظر شما