به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، «اهل زاریا» تازهترین اثر نجمه جوادی است که از سوی نشر بینالملل منتشر شده است؛ رمانی که تلاش میکند زندگی شیخ ابراهیم زکزاکی را از قاب خبرها و تصاویر رسانهای بیرون بیاورد و مخاطب را با مسیر شکلگیری شخصیت، اندیشه و مبارزه او همراه کند.
کشتار شیعیان نیجریه در شهر زاریا در ۲۱ آذر ۱۳۹۴، یکی از تلخترین وقایع تاریخ معاصر شیعیان این کشور است؛ حادثهای که در جریان حمله ارتش نیجریه به شیعیان زاریا، شمار زیادی کشته و زخمی شدند و حسینیه بقیةالله نیز تخریب شد.
با این حال، «اهل زاریا» داستان خود را از این حادثه آغاز نمیکند. کتاب میخواهد مخاطب بداند پیش از آنکه نام زکزاکی در اخبار جهان مطرح شود، چه مسیری را طی کرده بود و چه اندیشهای او را به این نقطه رسانده بود.
از همین رو، کتاب را میتوان روایتی از تأثیر یک اندیشه بر یک انسان و سپس تأثیر آن انسان بر یک جامعه دانست؛ روایتی که از تاریخ مسلمانان نیجریه و عثمان دان فودیو عبور میکند، به آشنایی زکزاکی با انقلاب اسلامی و امام خمینی(ره) میرسد و در نهایت، زندگی مردی را روایت میکند که برای باورهایش هزینههای سنگینی پرداخت.
زکزاکی در این روایت، تنها یک روحانی شیعه یا چهرهای شناختهشده پس از کشتار زاریا نیست؛ او مردی است که بخش بزرگی از زندگی خود را برای احیای دین، مبارزه با ظلم و آشنایی مردم نیجریه با معارف اهلبیت(ع) صرف کرده و در این مسیر، رنجهای سنگینی را به جان خریده است؛ از زندان و جراحت تا از دست دادن فرزندان و اعضای خانواده.
از وعده یک «احیاگر» تا داستان ابراهیم زکزاکی
کتاب با جملهای منسوب به عثمان دان فودیو آغاز میشود: «پس از من قدیسی ظهور خواهد کرد که او، ابراهیم احیاگر است.» این جمله از همان ابتدا، مخاطب را با داستانی فراتر از یک حادثه تاریخی مواجه میکند؛ داستان مردی که زندگیاش با مفاهیمی همچون ایمان، بیداری، مقاومت و احیای هویت دینی پیوند خورده است.
در «اهل زاریا»، تاریخ مسلمانان نیجریه و میراث عثمان دان فودیو و حکومت اسلامی سوکوتو نیز بخشی از زمینه شکلگیری شخصیت زکزاکی است. خاطره مبارزه با استعمار و آرزوی بازگشت هویت اسلامی، در جامعهای که ابراهیم در آن رشد میکند حضور دارد و بعدها با تجربه انقلاب اسلامی ایران و اندیشه امام خمینی(ره) پیوند میخورد.
در بخشی از کتاب، مادر ابراهیم برای او از منجی و آیندهای سخن میگوید که در آن ظلم از میان خواهد رفت:«قصه منجی مثل قصه نور است... وقتی تاریکی به اوج میرسد، روشنایی از راه میرسد. باید صبر کنیم و دعا کنیم، پسرم.»
و سپس ادامه میدهد: «همیشه شبهای بلند به سپیدهدمهای روشن ختم میشوند... روزی خواهد رسید که دنیا بیدار شود و دیگر از ظلم خبری نخواهد بود.»
این جملات، یکی از لایههای فکری داستان را شکل میدهد؛ جایی که انتظار، ایمان و امید به رهایی، در ذهن کودک ابراهیم کاشته میشود و سالها بعد در زندگی اجتماعی او شکل دیگری پیدا میکند...
مقاومت، هزینه دارد...
بخش مهمی از «اهل زاریا» به سالهای سخت زندگی زکزاکی و خانوادهاش اختصاص دارد؛ سالهایی که با بازداشت، زندان، جراحت و از دست دادن اعضای خانواده همراه است.
در یکی از صحنههای کتاب، پس از بازگشت ابراهیم و همسرش زینت، خانهای که خواهر ابراهیم و سه فرزندش در آن به شهادت رسیدهاند، پیش روی آنها قرار میگیرد:
«ابراهیم، که به زحمت با یک چشمش میتوانست ببیند، لبخند بر لب داشت... احساس میکرد که دیگر نمیتواند هیچ چیزی را به غیر از شکرگزاری از خداوند در دل خود داشته باشد.»
زینت نیز به خانهای نگاه میکند که حالا به ویرانه تبدیل شده است؛ خانهای که فاطمه، خواهر ابراهیم، و سه پسرش در آن به شهادت رسیدهاند.
روایت این بخشها نشان میدهد که «مقاومت» در کتاب صرفاً یک مفهوم سیاسی نیست؛ بلکه با زندگی روزمره شخصیتها، خانواده، فقدان، ترس، امید و انتخاب گره خورده است. به همین دلیل، زکزاکی در «اهل زاریا» بیش از آنکه یک چهره صرفاً مظلوم باشد، شخصیتی شجاع، آگاه و مصمم است که آگاهانه مسیر دشواری را انتخاب میکند.
«اهل زاریا»؛ تاریخ در دنیای رمان
یکی از ویژگیهای اثر، تلاش نویسنده برای وارد کردن بخشی از تاریخ معاصر جهان اسلام به فضای رمان است. واقعه زاریا، زندگی زکزاکی و شکلگیری جریان شیعیان نیجریه، موضوعاتی هستند که کمتر در ادبیات داستانی فارسی روایت شدهاند.
نجمه جوادی برای نگارش این اثر، چهار سال پژوهش و یک سال نگارش انجام داده است. جرقه اولیه کتاب نیز در سال ۱۳۹۹ و پس از تماشای یک مصاحبه زده شد.
حاصل این پژوهشها، کتابی ۱۷۶ صفحهای است که به جای ارائه یک زندگینامه خشک و گزارشی، تلاش میکند مخاطب را وارد جهان شخصیتها کند؛ جهانی که در آن تاریخ، سیاست، ایمان و خانواده در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند.
از این منظر، یکی از نقاط قوت «اهل زاریا» انسانی کردن یک روایت تاریخی و سیاسی است؛ مخاطب به جای اینکه فقط با آمار و اخبار کشتار زاریا مواجه شود، با مسیر زندگی انسانی روبهرو میشود که پیش از تبدیل شدن به چهرهای خبری، کودکی، خانواده، دغدغه، تردید، انتخاب و آرزو داشته است.
«اهل زاریا» نوشته نجمه جوادی در ۱۷۶ صفحه توسط نشر بینالملل منتشر شده است.
نظر شما