سرویس استانهای خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) - اکرم عباسی: در حالی که بسیاری از کتابخانهها فقط محل تحویل و دریافت کتاباند، کتابدار کتابخانه عمومی علوی روستای قلعهخان از توابع شهرستان سملقان، با یک ایده ساده اما تحولآفرین، معیار تازهای از کتابداری را به نمایش گذاشته است. ایدهای که کودکان روستا را از خوانندههای منفعل به گفتوگوگرانی فعال و «ورقنو» را به باشگاهی برای رشد مهارتهای نرم نسل آینده تبدیل کرده است.
این کتابخانه کوچک در دل روستای قلعهخان از توابع شهرستان سملقان در استان خراسان شمالی، با نگاه نوآورانه و خلاقانه مریم رجبی، کتابدار این کتابخانه از ایده تا به اجرا، اکنون به کانون رشد، گفتوگو و اندیشیدن کودکان بدل شده و میکوشد عدالت فرهنگی را از دل روستاها به شهرها برساند.
اما این باشگاه چگونه توانسته کتابخانهای روستایی را به کانون گفتوگو تبدیل کند؟
تغییر رویکرد؛ از امانتداری تا جریانسازی
وقتی در اردیبهشت ۱۴۰۱ مریم رجبی، سکان هدایت کتابخانه عمومی علوی روستای قلعهخان را در دست گرفت، کمتر کسی تصور میکرد این مجموعه کوچک روستایی، روزی به الگویی برای کتابخانههای منطقه تبدیل شود. اما او از همان روزهای نخست، رسالت خود را فراتر از امانتدادن ساده کتاب تعریف کرد.
رجبی در گفتوگو با خبرنگار ایبنا در اینباره گفت: از نخستین روز حضورم تلاش کردم کتابخانه تنها محل امانت کتاب نباشد، بلکه به محیطی پویا، صمیمی و الهامبخش برای کودکان، نوجوانان و خانوادهها تبدیل شود. باور دارم هر برنامه فرهنگی میتواند یک قدم برای نزدیکتر شدن مردم به کتاب باشد و همین نگاه، انگیزه اصلی من در فعالیتهای کتابخانه است.
وی افزود: این نگاه اگرچه در ابتدا تنها در حد یک شعار بود، اما بهتدریج با برنامههای قابل مشاهده و ملموس به رفتار روزمره کتابخانه تبدیل شد و حالا خود را در قالب باشگاهی نشان میدهد که نامش را اهالی روستا، «ورقنو» بر زبان میآورند.
کتابخانهای که با همت خیرین ساخته شد
رجبی گفت: قصه این کتابخانه اما از سالها پیش آغاز شده است. ساختمان این مجموعه با همت بنیاد علوی ساخته و در دهه فجر سال ۱۴۰۰ بر زمین اهدایی خیر نیکاندیش، مرحوم حسینعلی رحمانی، افتتاح شد. امروز این کتابخانه با ۱۲۰ مترمربع زیربنا و ۴۰۰ عضو فعال، به یکی از کانونهای اصلی فرهنگی روستا تبدیل شده است و این تعداد عضو برای یک روستا، نشاندهنده پیوند عمیق مردم با این نهاد فرهنگی است.
ورقنو چگونه متولد شد؟
جرقه شکلگیری باشگاه کتابخوان «ورقنو» از یک باور ساده آغاز شد چرا که کتاب وقتی واقعاً اثرگذار است که دربارهاش گفتوگو شود.
مریم رجبی درباره تولد این ایده بیان کرد: همیشه احساس میکردم کتاب زمانی اثرگذارتر است که درباره آن گفتوگو شود. با راهنمایی رابط خبری کتابخانهها، ایده ورقنو شکل گرفت تا کودکان علاوه بر مطالعه، فرصت بیان دیدگاهها و شنیدن نظرات دیگران را نیز داشته باشند.
وی درباره انتخاب این نام نیز توضیح داد: ورقنو نماد یک شروع تازه است؛ هر کتاب، ورق تازهای از دانایی را پیش روی انسان باز میکند و هر جلسه باشگاه میتواند آغاز نگاه تازهای به زندگی باشد. ما به دنبال این بودیم که کتابخوانی را از یک فعالیت فردی به یک تجربه اجتماعی و لذتبخش تبدیل کنیم.
جلساتی برای رشد، نه فقط مطالعه
باشگاه ورقنو که هر دو هفته یکبار فعالیت میکند، صرفاً یک حلقه کتابخوانی ساده نیست؛ این جلسات بهواقع به کارگاهی برای پرورش مهارتهای نرم کودکان تبدیل شده است و اعضا در این گردهماییها با خوانش جمعی کتابها، مشارکت در گفتوگوها، نقد محتوا و فعالیتهای هنری مرتبط، پیوندی عمیق و چندلایه با کتاب برقرار میکنند.
رجبی با اشاره به دستاوردهای تربیتی این باشگاه تاکید کرد: نتایج این رویکرد، فراتر از افزایش میل به مطالعه، خود را در مهارتهای زندگی نشان داده است و این باشگاه علاوه بر افزایش علاقه به مطالعه، مهارتهای سخن گفتن، گوش دادن، تفکر انتقادی، کار گروهی و احترام به دیدگاه دیگران را در کودکان تقویت کرده است و برای مثال، انتخاب کتابی مانند «دایرهالمعارف پیامبران» بر اساس نیاز و اشتیاق اعضا صورت گرفت تا زمینه پرسشگری و بحثهای چالشی و سازنده را برای آنها فراهم کنیم.
این انتخاب هوشمندانه کتاب بر اساس نیاز و اشتیاق اعضا بهجای تحمیل فهرستهای از پیش تعیینشده، نشاندهنده یک تحول روششناختی در کتابداری کودک و نوجوان است؛ رویکردی که در آن کودک محور برنامه نه صرفاً مخاطب آن است.
حلقههای تکمیلی از قصهگویی و جمعخوانی تا مهارتآموزی
مسئول کتابخانه علوی تصریح کرد: باشگاه ورقنو تنها حلقه فعالیتهای فرهنگی این کتابخانه نیست و برنامههای متنوعی همچون قصهگویی، جمعخوانی، نشستهای کتابخوان، مسابقات فرهنگی، کارگاههای مهارتآموزی و فعالیتهای مناسبتی نیز بهصورت مستمر در کتابخانه عمومی علوی قلعهخان اجرا میشود که این کتابخانه را از یک فضای ساکت و صرفاً امانتی به محیطی زنده و تعاملی تبدیل کرده که در آن هر روز، اتفاقی برای رشد فرهنگی اهالی رقم میخورد.
از روستا تا شهرستان
مریم رجبی که بهخوبی میداند کتابخانههای روستایی، قلب تپنده عدالت فرهنگی هستند همان جایی که دسترسی به کتاب و فرهنگ را برای کودکانی فراهم میکند که شاید هرگز به کتابفروشیهای شهر راه پیدا نکنند.
وی بیان کرد: کتابخانه میتواند نقطه آغاز بسیاری از موفقیتهای علمی و فرهنگی کودکان باشد و آرزو دارم ورقنو به یکی از باشگاههای موفق کتابخوانی تبدیل شود و هدف نهایی من این است که کودکان امروز این باشگاه، در آینده خودشان مروج فرهنگ مطالعه باشند و این تجربه شیرین را به نسلهای بعد منتقل کنند. اگر بتوانیم حتی یک کودک را به یک کتابخوان همیشگی تبدیل کنیم، به هدف اصلی خود رسیدهایم.
پیام به مسئولان؛ از ادعا تا الگو
تجربه ورقنو یادآور این واقعیت است که عدالت فرهنگی شعار نیست؛ عمل است. وقتی یک کتابدار روستایی با خلاقیت و پشتکار، بدون اتکا به امکانات کلان، کتابخانهاش را به کانون گفتوگو و رشد تبدیل میکند، دیگر نمیتوان نقش نهادهای فرهنگی و حمایتهای نهاد کتابخانههای عمومی را نادیده گرفت.
گسترش این الگو به دیگر روستاها، حمایت مادی و معنوی از کتابداران خلاق، و تبدیل تجربههای موفق محلی به الگوهای ملی میتواند مسیر دستیابی به عدالت فرهنگی را در نقاط محروم هموار کند؛ جایی که یک کتاب، یک ورقنو، میتواند زندگی نسلی را متحول سازد.
نظر شما