سرویس دین و اندیشه خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)- سولماز موگویی، جامعه‌شناس؛ سهم هر کدام از ما در کاهش درد و رنج همنوعان‌مان چقدراست؟ وظیفه ما برای داشتن دنیایی بهتراز کجا شروع و تا کجا می‌تواند ادامه داشته باشد؟ مسئولیت اجتماعی (Social Responsibility) ما در قبال دنیایی که در آن زندگی می‌کنیم، چیست؟ آیا مسئولیت اجتماعی و عمل خیر انجام دادن صرفاً وظیفه‌ای اجتماعی است؟

بنا به تعریف، مسئولیت اجتماعی یک نظریه اخلاقی است که در آن افراد در قبال انجام وظیفه مدنی خود مسئول هستند و اعمال یک فرد باید به نفع کل جامعه باشد. به این ترتیب باید بین رشد اقتصادی و رفاه جامعه و محیط زیست تعادل برقرار شود. اگر این تعادل حفظ شود، مسئولیت اجتماعی محقق می‌شود. اما مسئولیت اجتماعی فردی (Individual Social Responsibility) مفهومی جامع‌تر دارد و فراتر از انجام کاری، نیکو، خیر و اخلاقی است. اینجا صحبت درباره سرمایه‌گذاری عاطفی و رضایت است، یک سفر شخصی. این هنر بودن در رابطه همزیستی با محیط اطراف‌مان، خانواده، محله‌ای که در آن زندگی می‌کنیم، جامعه و جهان به طور کلی است. در تمرین این هنرمندی، ما با افرادی سروکار داریم که در سطح بالایی از دگرگونی از درون برای یک زندگی هدفمند و شاد کار می‌کنند. بسیاری از این انسان‌ها ساعاتی از روز، هفته و یا ماه خود را به هنرنمایی در کمک به دیگران و ساختن جهانی بهتر اختصاص می‌دهند. تعدادی در صندوق‌های مسئولیت اجتماعی سرمایه‌گذاری می‌کنند، بعضی از خرید محصولات سبز حمایت می‌کنند، دیگرانی مراقب حیات وحش هستند و اساساً اینچنین هنرمندانه زندگی کردن را برای بهتر بودن خود و دنیای خود انتخاب کرده‌اند. این دست رفتارهای اجتماعی فردی، از ترکیب پیچیده‌ای از انگیزه‌های وابسته به هم تبعیت می‌کند. چنین انسان‌هایی علاوه بر اینکه توسط نوع‌دوستی واقعی و درونی هدایت می‌شوند، به عزت نفس فردی خود می‌افزایند. از این گذشته، رفتار آنها مشخص می‌کند که چه نوع آدمی هستند، نه تنها در چشم دیگران، بلکه از نظر خودشان.

الهام گرفتن از انسان‌هایی که محیط خود را به مکانی شادتر، عادلانه‌تر و انسانی تبدیل می‌کنند، می‌تواند تأثیر چند برابری در جامعه داشته باشد، جایی که تلاش‌های فردی می‌تواند توده‌ها را جمع کند و به یک نیروی جمعی تبدیل شود. یکی از نامداران این الهام‌بخشی مادر ترزای کلکته است. اگنس گونجا بویاجیو معروف به مادر ترزا در ۲۶ اوت ۱۹۱۰ در امپراتوری عثمانی چشم به جهان گشود. در هجده سالگی خانه پدری خود را در اسکوپیه ترک کرد و به خواهران لورتو، یک جامعه راهبه ایرلندی که در هند مأموریت داشتند، پیوست. پس از چند ماه آموزش در دابلین، او به هند فرستاده شد، جایی که در ۲۴ مه ۱۹۳۱ او نذر اولیه خود را به عنوان راهبه بست و برای همیشه یک راهبه شد. مادر ترزا از سال ۱۹۳۱ تا ۱۹۴۸ در دبیرستان مذهبی سنت مری در کلکته تدریس می‌کرد، اما رنج و فقری که بیرون از دیوارهای صومعه مشاهده می‌کرد چنان تأثیرعمیقی بر او گذاشت که در سال ۱۹۴۸ از مدیر خود اجازه گرفت و مدرسه صومعه را ترک کرد. او تصمیم گرفت تمام زندگی خود را به کار در میان فقیرترین فقرا در محله‌های فقیرنشین کلکته اختصاص دهد. اگرچه او هیچ بودجه‌ای نداشت، اما همان‌طور که خود می‌گوید با تکیه بر مشیت الهی یک مدرسه در فضای باز برای کودکان زاغه‌نشین راه‌اندازی کرد. به زودی کمک‌های داوطلبانه به او رسیدند و با حمایت‌های مالی مردمی او توانست مدرسه را راه‌اندازی کند. این اولین قدم در راه گسترش کار خیر او در هند بود. در ۷ اکتبر ۱۹۵۰، مادر ترزا از مقر مقدس اجازه گرفت تا کار خود را به نام "انجمن خیریه مبلغان" آغاز کند، که وظیفه اصلی آن کمک و عشق ورزیدن به افرادی بود که هیچ کس آمادگی مراقبت از آنها را نداشت. در سال ۱۹۶۵ انجمن با فرمان پاپ پل ششم به یک خانواده مذهبی بین‌المللی تبدیل شد. انجمن مبلغان در سراسر جهان از جمله شوروی سابق و کشورهای اروپای شرقی گسترش یافت. آنها کمک مؤثری به فقیرترین فقرا در تعدادی از کشورهای آسیا، آفریقا و آمریکای لاتین می‌کنند و در پی فجایع طبیعی مانند سیل، بیماری‌های همه‌گیر، و قحطی و برای پناهندگان کارهای امدادی را انجام می‌دهند. این خیریه همچنین دارای خانه‌هایی در آمریکای شمالی، اروپا و استرالیا است که در آن از افراد از کار افتاده، معتادین، بی‌خانمان‌ها و مبتلایان به بیماری‌های سخت مراقبت می‌کنند.

مادر ترزا بیش از ۴۵ سال به فقرا، بیماران، کودکان بی‌سرپرست و انسان‌های در حال مرگ خدمت کرد و در عین حال، ابتدا در هند و سپس در کشورهای دیگر، از جمله در آسایشگاه‌ها و خانه‌های فقیرترین و بی‌خانمان‌ها، به گسترش خیریه کمک کرد و در ۵ سپتامبر ۱۹۹۷ درسن ۸۷ سالگی چشم از جهان فرو بست. در زمان حیاتش در دهه ۱۹۹۰ بیش از یک میلیون مُبلغ در بیش از ۴۰ کشور وجود داشت. و تا به امروز همراه با داوطلبان، مبلغان غیرروحانی خیریه سعی می‌کنند روحیه و جذابیت مادر ترزا را در خانواده خود دنبال کنند. کار مادر ترزا در سراسر جهان شناخته شده و مورد تحسین قرار گرفته است و او جوایز و نشان‌های متعددی از جمله جایزه صلح پاپ جان بیست و سوم (۱۹۷۱)، جایزه نهرو را برای ترویج صلح و تفاهم بین‌المللی (۱۹۷۲)، جایزه بالزان (۱۹۷۹)، جایزه صلح نوبل (۱۹۷۹) و همچنین جوایز تمپلتون و مگسایسای را دریافت کرد.

۱۸ سال پس از درگذشت مادر ترزا، در سپتامبر ۲۰۱۵، سازمان ملل به رسمیت می‌شناسد که ریشه‌کنی فقر در همه اشکال و ابعاد آن، از جمله فقر شدید، بزرگترین چالش جهانی و یک نیاز ضروری برای توسعه پایدار تا سال ۲۰۳۰ است. دستور کار۲۰۳۰ همچنین خواستار تقویت روحیه همبستگی جهانی است که به ویژه بر نیازهای فقیرترین و آسیب‌پذیرترین قشرها متمرکز است. همچنین نقش بخش خصوصی، از شرکت‌های خرد گرفته تا تعاونی‌ها تا شرکت‌های چندملیتی، و نقش سازمان‌های مردم نهاد مدنی و سازمان‌های بشردوستانه را در اجرای دستور کار جدید تصدیق می‌کند.