سرویس هنر خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)؛ تامین مالی همیشه یکی از بزرگترین دغدغههای فیلمسازان بوده است. دغدغهای که کتاب «فیلمساز خودکفا» تلاش میکند برای آن راهحلهای عملی و بهروز ارائه دهد. کتاب «فیلمساز خودکفا» فقط درباره ساخت فیلم با بودجه محدود نیست و تلاش میکند شیوهای تازه از فکر کردن به فرآیند فیلمسازی را معرفی کند. این کتاب با تکیه بر تجربههای واقعی و نگاهی کلنگر، از شیوههای تازه تولید فیلم در جهان امروز میگوید و مثالهای کاربردی آن برای علاقمندان مفید است. فهمیه فرهوشی، مترجم کتاب بسیاری از ایدههای مطرحشدهی نویسنده را قابل تطبیق با شرایط سینمای ایران میداند. در ادامه گفتوگو با مترجم کتاب را میخوانید.
یکی از مهمترین چالشهایی که معمولا فیلمسازان با آن مواجهاند، مسئلهی تامین هزینههای تولید است. کتاب «فیلمساز خودکفا» چقدر میتواند در این زمینه به فیلمسازان کمک کند؟
راهکارهایی برای تامین مالی پروژههای فیلم در کتاب مطرح شده است که البته بیشتر با شرایط سینمای آمریکا و فضای فیلمسازی آن کشور هماهنگ است. برای مثال، پلتفرمهایی وجود دارند که پروژههای فیلم در آنها معرفی میشوند و افرادی که به آن پروژهها علاقهمند باشند یا موضوع آن برایشان جذاب باشد، از طریق کمکهای مالی خرد از آن حمایت میکنند.
با این حال، برخی از ایدههای مطرحشده در کتاب را میتوان با شرایط ایران نیز تطبیق داد. به نظر من، میشود مدلی ایرانی برای این موضوع طراحی کرد؛ مثلا راهاندازی یک استارتاپ کمهزینه که پروژههای فیلم در آن معرفی شوند و درگاهی برای حمایت مالی مخاطبان و علاقهمندان داشته باشد. زمانی که کتاب را ترجمه میکردم، چنین ایدهای به ذهنم رسید و فکر میکنم در ایران قابلیت اجرا داشته باشد.
این مدل میتواند کمک زیادی به فیلمسازی خودکفا کند و احتمالا با استقبال هم مواجه خواهد شد؛ البته به شرطی که زیرساختهای لازم فراهم شود. طبیعتا راهاندازی چنین کاری نیاز به یک هزینهی اولیه دارد، اما فکر نمیکنم میزان این هزینه خیلی زیاد باشد.
یکی دیگر از نکاتی که در کتاب به چشم میخورد، نگاه بهروز آن به مسائل سینماست؛ انگار نویسنده اقتضائات دنیای امروز را بهخوبی میشناسد و با کتابی معاصر مواجه هستیم. نظر شما درباره نویسندهی کتاب چیست؟
نویسنده کتاب خودش فیلمساز معاصری است که درحالحاضر در آمریکا فعالیت میکند. او فیلمسازی را از پایه آغاز کرده است و حالا در دانشگاه هم تدریس میکند. در واقع، «فیلمسازی خودکفا» را بهعنوان یک درس دانشگاهی ارائه میدهد. همین ترکیبِ تجربهی عملی و فعالیت آکادمیک باعث شده ایدههایش بهروز باشند.
او همچنان در جریان واقعی فیلمسازی حضور دارد و از بیرون به موضوع نگاه نمیکند، بلکه خودش درگیر فرآیند تولید و فضای حرفهای سینماست. همین مسئله باعث شده نگاهش نسبت به اقتضائات امروز سینما دقیق و معاصر باشد.
این بهروز بودن چقدر اهمیت دارد؟ شاید برخیها بگویند ایدهها و تجربههای گذشته را باید جدی گرفت اما بعضیها تاکید میکنند که باید اقتضائات امروز را شناخت. چگونه میتوان بین این دو نگاه تعامل ایجاد کرد؟
طبیعتا کسی که امروز میخواهد وارد این حوزه شود، باید از تجربههای گذشته استفاده کند، اما در حوزه فیلمسازی خودکفا با ایدهای نسبتا نو مواجه هستیم. این موضوع آنقدر سابقه طولانی ندارد که بتوان صرفا بر تجربههای قدیمی تکیه کرد.
فیلمسازی خودکفا در سالهای اخیر ایدهای جذاب و مورد توجه بوده است و به همین دلیل فکر نمیکنم رجوع صرف به تجربههای قدیمی در این زمینه خیلی کارساز باشد. اساسا با ایدهای کاملا بهروز و جدید مواجه هستیم.
آیا در کتاب درباره هوش مصنوعی و تغییر شکل فرایندهای فیلمسازی هم صحبت شده است؟ نگاه نویسنده به هوش مصنوعی بیشتر مثبت است یا منفی؟
ما در عصر تغییر در ماهیت فیلسازی استودیویی و صنعت هستیم. با ظهور هوش مصنوعی یکسری نگرانی هم در جامعه فیلمسازی امریکا شکل گرفت. به عنوان مثال، در حیطهی فیلمنامهنویسی نگرانی انجمن نویسندگان آمریکا از این جهت بود که تهیهکنندگان برای نگارش پیشنویس فیلمنامهشان با استفاده از هوش مصنوعی، مجبور به پرداخت هزینه نخواهند بود و بدین ترتیب به مرور بسیاری از مشاغل وابسته به فیلمنامهنویسی از بین خواهد رفت.
یا اینکه انجمن بازیگران سینما و هنرمندان رادیو و تلویزیون آمریکا نگران تأثیر هوش مصنوعی بر توانایی اعضای خود در امرار معاش به عنوان بازیگر بود. با این وجود، این دو انجمن موفق به تصویب دستورالعملهای محدودکنندهای در این حوزه شدند که موجب کاهش نگرانی اعضاء آنها را در این دو موضوع میشود.
نویسنده درباره «فیلمسازی کلنگر» هم توضیحاتی میدهد. اینکه چگونه میتوان از این طریق، هزینهها را مدیریت کرد و حتی در مرحله فیلمنامهنویسی به تولید اقتصادیتر فکر کرد. نظرتان چیست؟
کتاب پر از ایده است. مخصوصا برای کسی که بخواهد در این حوزه اقدام عملی انجام دهد. حتی زمانی که کتاب را ترجمه میکردم، به این فکر افتادم که میتوان از آن در رشتههای دانشگاهی سینما بهعنوان واحد آموزشی استفاده کرد.
کتاب از فیلمنامهنویسی گرفته تا طراحی صحنه و تمام مراحل تولید، ایدههای متعددی ارائه میدهد و درباره همه مراحل فیلمسازی صحبت میکند. البته، این نوع تفکر چندان رایج نیست و علت آن، روش فیلمسازی تخصص- محور است که اغلب آموزش داده میشود. در فیلمسازی کلنگر، شما در هر مرحله از فیلمسازی که هستید، باید مراحل دیگر را نیز در نظر بگیرید.
مثلا اگر یک لوکیشن برای ساخت فیلم در اختیار دارید که استفاده از آن کمک میکند تا از هزینههای شما کاسته شود، باید فیلمنامهی خودتان را بر اساس آن لوکیشن بنویسید و به این ترتیب فیلم خود را با توجه به امکاناتی که در دسترس دارید میسازید و میتوانید از هزینه صرفهجویی شده در سایر مراحل فیلمسازی استفاده کنید.
بر اساس این نگرش، کل فرآیند ساخت فیلم از همان ابتدا یعنی حتی پیش از نگارش فیلمنامه، برنامهریزی و بودجهبندی شده و به نحو چشمگیری در صرف هزینه صرفهجویی میشود.
تجربههای شخصی مارتی لنگ در طول کتاب تا چه اندازه میتواند برای مخاطبان و فیلمسازان راهگشا باشد؟
همانطور که گفتم، کتاب در حوزه فیلمسازی نوین بسیار جامع است و از ایده تا عمل را پوشش میدهد. مارتی لنگ در این کتاب با بیان تجربههای خود در خلال ساخت هر یک از فیلمهایش، با بیانی ساده و روان، در واقع درسهایی عملی از کل فرآیند فیلمسازی به خواننده میدهد.
او برای هر مرحله از این فرآیند، از نگارش فیلمنامه اولیه گرفته تا انجام تبلیغات برای اکران فیلم یک مثال عملی در اختیار مخاطب قرار میدهد که خودش شخصا آن را تجربه کرده است و این ملموس بودن مثالها، فهم موضوعات را برای خواننده بسیار آسانتر میکند.
نظر شما